11 eylül sonrasında yürürlülüğe giren “Amerikan Yurtseverlik Yasası”, 2011’e kadar geçerliydi. Obama tarafından 4 yıl daha uzatılan kanun haziran ayında süresini tamamlarken, Amerikan Kongresi (TBMM eşdeğeri) “gözetleme” konusunu nasıl sürdüreceği konusunda ne yapacağını şaşırmış durumda[1].
Ama Kongre, büyük tepki toplayan kitlesel telefon dinlemeleri konusunda, “Amerikan Özgürlük Yasası” çerçevesinde NSA’in veri toplamasına sınır getirdi.
Amerikan Özgürlük Yasası NSA’in kitlesel veri toplama programı ve FISA’nın kalem/tuzak durumlarını ve ulusal güvenlik mektuplarını yasaklayabilir. Bunun anlamı, yasa kabul edildiği takdirde, NSA daha önce yaptığı gibi operatör firmalardan veri toplayamayacak. Bunun yerine gerekli veriler için talep yapmak zorında kalacak. Yasa FISA mahkemesinin görüşlerinin de açıklanmasını getiriyor.
Ama çoğu Amerikan Sivil Özgürlükler grupları Amerikan Özgürlük Yasasının yeterli olmadığı ve yasanın ancak kısmi bir iyileştirme getirdiği, daha büyük bir reform gerektiği düşünülüyor.
Edward Snowden 2014 yılında, NSA’in 9 büyük internet firmasının tüm bilgilerine erişebildiğini açıklamış ve ondan sonra bu konu önemli bir tartışma konusu haline gelmişti[2].
Türkiye’de Durum
Snowden’in ortaya çıkardığı durum, Türkiye’de farklı değil. Önceleri sadece mahkeme kararı ile dinleme yapılırken, 18 temmuz 2013 tarihinde BTK tarafından alınan bir kararla, telekom operatörlerinin herkesin trafiğini Ankara’ya taşımaları ve üstelik kayıt halinde saklamaya müsait sistemlerin kurulması istendi[3].
Operatörler bu karara 2 açıdan itiraz ettiler. Bunlardan ilki dinleme için kurulacak sisteme yapılacak yatırımın getireceği yük ve ikincisi bu dinlemelerin yaratacağı hukuksuz durum (acıdır, operatörler bunu yabancı müşterileri için öne sürdüler. Türk müşterilerin aldırmayacağını düşündüler).
Buna karşılık hükümet 2013 eylül ayından itibaren hazırladığı ve 15 aralıkta TBMM’ye gönderdiği kanun ve sonraki torba kanunlarla bu dinlemelere hukuki altyapı sağlamaya çalıştı. Bu nedenle Erişim Sağlayıcılar Birliği denilen yapı kuruldu. Torba kanunda “sivil mesleki örgüt” diye tanımlanan ama tüzüğü devlet tarafından yazılan (BTK) ve onaylanan (BTK) bu kuruluş için Danıştay “yürütmeyi durdurma” verdi [5] ama hukuksuz bir şekilde yeni bir torba kanunla “geçmişe ait bir tarih” ile işlem tekrardan kuruldu. Bundan sonrasını biz de merakla bekliyoruz.
Özetle, şu anda hükümet vatandaşlarının telefonlarını kaydetmek ve gerektiğinde çıkarıp dinlemek istiyor. Buna karşılık kim “özel hayat” hakkını koruyacak göreceğiz.
[2] Eski CIA Çalışanı, NSA Skandalında Sızıntıların Kaynağının Kendisi Olduğunu Açıkladı
[3] BTK’dan Mahkeme Kararı Olmadan Dinleme Yapmaya Yönelik Karar (18 Temmuz ve 401 Sayılı Karar)
[4] Erişim Sağlayıcılar Birliği Kuruldu mu? Kurulmadı mı?
[5] Danıştay BTK’nın Erişim Sağlayıcılar Birliği Tüzüğüne Durdurma Verdi
Kaynak : 