Atatürk Neden Önemli?

Bugün vefatının 78ci yılında, Atatürk yeniden gündemimizde. Çünkü, bazı şeyleri neden yaptığını ve bazı şeyleri neden söylediğini bugün daha iyi anlayabiliyoruz. Sadece “Gençliğe Hitabesi” bile başlıbaşına bir ders niteliğinde.

Bu ülkeye sağladığı çok şey olsa da, ben farklı açıları anlatmayı deneyeceğim. Daha doğrusu bu yazı özel bir makale; ben “Atatürk deyince neler düşünüyorum”, “neden kendisine derin bir sevgi ve saygı besliyorum” ve “etrafımızda olan biteni nasıl görüyorum”, bunları anlatmak istiyorum. Bir mühendis olarak, analitik bir şekilde özetleyeceğim. Neler anlatacağım :

• Türkiye’yi Sanayi Ülkesi Haline Getirmesi
• Neden Atatürk Dinin Teminatıydı?
• Kadınlara ve dolayısıyla ülkeye neler verdi?
• Devrimleri ve Reformları Bugünkü yaşantımızda neler sağladı?
• Neden Atatürk’ün etkisi zayıflamıştı, neden yeniden önem kazandı?

Türkiye Sanayi Ülkesidir ve Bunun Temelini Atatürk Atmıştır

Atatürk, savaş meydanlarında kazandığı savaşın ancak ekonomik zaferle birlikte yürüyebileceğini biliyordu. Bu nedenle Cumhuriyet Döneminde yaşadığı kısacık zamanda bile çok sayıda sanayi kuruluşuna önderlik etti. Atatürk döneminde kurulan sanayi kuruluşlarının bir listesini ve hangilerinin özelleştirildiğini aşağıda göreceksiniz [1].

Evet Cumhuriyetin kazanımları, birer birer ve adeta yapmaktan gurur duyularak özelleştirildi [2]. Elde edilen gelirlerin nereye harcandığını bilemiyoruz. Şeffaflık olmadığı için göremedik. Oysa bunların yeni yatırımlar yapmak için harcanmasını isterdik. Yapıldıysa da dediğimiz gibi hesap veren birileri olmadığı için, şeffaflık olmadığı için bilemiyoruz..

3 yıl önce Türkiye ve Avrupa Birliği ilişkileri konusunda sohbet ettiğim bir İtalyan arkadaşıma –ki Avrupa Birliği Komisyonunda yer alıyor– Avrupa Birliği konusunda en heyecanlı olduğumuz günlerde, oyun devam ederken, kural değiştirdiklerini, talepler yerine getirilirken, dahil olmayan (Kıbrıs gibi) konuları dahil ettiklerini ve işi sulandırdıklerini ve dolayısıyla Avrupa Birliği’nden yana olan bizleri bile bıktırdığını söylediğimde, samimi bir ifade ile şunları söyledi;

Avrupa, Türkiye’den korkuyor ama bu sanıldığı gibi “din” nedeniyle değil. 2 temel neden var;
• 100 milyon civarı nüfusu ile Almanya ile aynı ağırlıkta bir ülke olması
• Avrupa ile Asya arasındaki tek endüstriyel ülke olması nedeniyle, Avrupa’lı endüstrilerin korktuğu tehlikeli bir rakip olması

Konumuz “Avrupa Birliği bizi neden almıyor” değil. Asıl dikkatinizi çekmek istediğim konu; Avrupa ile Asya arasındaki “tek endüstriyel ülke” olmamız.

Bunu nasıl elde etmiştik?

Bu sorunun cevabını, Yunanistan’ın 4-5 sene önce yaşadığı ve hala içinden tam çıkamadığı ekonomik krizin ilk günlerinde okuduğum analizlerle daha çok farkına vardım. Yunanistan kriz içindeydi ve Avrupa’nın yardımı olmadan çıkamıyordu çünkü ekonomisi sadece “Turizm”e dayalıydı, “Üretimi yoktu”. Tam o dönem, Atatürk düşmanlığının daha yüksek sesle konuşulduğu günlerdi. Atatürk ile ilgili olumsuz bir cümle kuran bir kişiye şu cevabı verdimdi;

“Atatürk’ü anlamak için Yunanistan’a bakmak yeterli. Neredeyse aynı günlerde kurulan 2 ülke ama Yunanistan bugün sanayi kuruluşları olmadığı için ekonomik krizden çıkışta zorlanıyor. Ama Türkiye bir sürü krizi atlatmayı başardı.”

Gerçekten de Türkiye bütün krizlerinden çıkmayı başardı. Sadece benim yaşadıklarım, 1980’deki “70 cente muhtaç Türkiye”, “1994 krizi”, “5 nisan krizi”, “2001’in dev ekonomik krizi”. Listede eksik olanlar da var. Ama bu krizlerin hepsini kendi gücümüzle aştık. Yunanistan gibi elimizi başka ülkelerin insafına açmadık. IMF’den kredi aldık ama büyük faizlerine rağmen ödedik.

Atatürk sağolsun. Aşağıdaki listeye bakarken, başınız dönecek [1].

Neden Atatürk Dinin Teminatıdır?

Burada İmam Hatip Liselerini ilk açan kişi olduğunu ve halkın anlaması için Kuran’ı Kerim’i Türkçeye çevirttiğini söylemekle yetinmeyeceğim. Kim ne diyorsa desin, iddiaların aksine, Atatürk aynı zamanda müslümanlığın yani dinin teminatıdır. Bunu 2 nedenle söylüyorum;

1. Fikir Yürüterek
2. 7 Ramazanı 4 Arap Ülkesinde yaşamış Olarak

Fikir yürüterek dediğim şu; “Dünyada İşgal Altında Kalmamış tek müslüman ülke Türkiye’dir. Bu nedenle adetlerinde yakın zamana kadar bir bozulma yoktur.” Bu konuda fikir yürütmenin dışında, Tunus’ta gördüğüm üçgen çatılı, kilise kulesi biçimli minareleri olan camiler, Ramazan olduğuna dair en ufak bir işareti göremediğim sokaklar ya da alışveriş merkezleri de bu düşüncemi pekiştirdi. Benzer bir düşünceyi bir TV programında Psikolog Kemal Sayarı da belirtmişti.

Ama yanısıra eşimin havaalanı projeleri gerçekleştirdiği 3 Arap ülkesi olan Tunus, Umman ve Katar’da 7 Ramazanı (en az 20 gün kalarak) geçirdim. Bu ülkelerde yemek pişirdim çünkü o ülkelerde Ramazan yemeği yiyebileceğiniz yerler yok. Havanın sıcağı ile restaurantlar bile 8’de açılıyor. Oysa iftar saati 6 civarında.

Ama en ilginci şuydu; gelmişken bir röportaj yapalım bari diye randevu istediğim telekom firması Genel Müdürü için gece yarısı 02:00’de randevu vermeye kalktılar; “Allah Allah o da nesi?” dediğimde ise, öğrendim ki, Arap ülkelerinde insanlar uyurken oruç tutuyorlarmış. Yani iftardan 1 saat kadar önce kalkıp, sahurda yatıyorlar ve işlerini de bu arada hallediyorlarmış. Peki ama uyuyarak oruç tutulur mu? Ya da orucun anlamı nedir? “nefsini tutmak”. Uyurken mi nefislerini tutuyorlar? O zaman biz Türkiye’de 365 gün + 30 gün oruç tutuyor olmuyor muyuz?

Özetle müslümanlık konusunu tartışmayacağım ama Türkiye’deki Ramazanların hiçbir yerde olmadığını gördüm. Bunun anlamının, Fransız (Tunus) ya da İngiliz-Amerikan (Umman-Katar-Dubai) işgalleri altında kalan ülkelerde, dini gelenek, görenek ve adetlerde gerileme olduğu şeklinde yorumluyorum.

Kadınlara ve Dolayısıyla Ülkeye Ne Verdi?

Çocukları yetiştiren anneler yani kadınlar, bir ülkenin geleceği için önemlidir. Atatürk bunu farkettiği için kadınlara haklarını daha 1930’larda verdi. Bugün kendisine mühendis ve kendi işine sahip bir kadın olarak şükran borçluyum. Özellikle de müslüman ülkelerde yaşayan kadınların zavallı hallerini gördükten ve düşüncelerini bizzat kendi ağızlarından öğrendikten sonra.

Devrimleri ve Reformları Ülkeye Ne Sağladı?

Bunu biz değil, bir çok yabancı söylüyor. Kitap yazan kişilerden Andrew Mango’nun kitabında ilginç bir cümle şu şekilde;

“İngiliz ve Fransız işgalleri altında kalan Ortadoğu ülkelerine bakıldığında, Atatürk’ün devrimlerinin ne işe yaradığı açıklıkla görülmektedir.”

Neden Atatürk’ün Bir Dönem Etkisi Zayıfladı? Neden Yeniden Önem Kazandı

Atatürk’ün et

Notlar

[1] Aşağıdaki listeyi Atatürk Döneminde Kurulan Fabrikalar, Kurum Ve Kuruluşlar adresinden aldık.

6 Nisan 1920’de ilk olarak Anadolu Ajansı, Milli Mücadelenin haklı davasını tüm dünyaya duyurmak amacıyla kurulmuştur.

19 Nisan 1923’te Türkiye Şeker Fabrikaları kurulmuştur.

26 Ağustos 1924 tarihinde ülkenin sanayi ve ticarette kalkınmasına katkıda bulunması amacıyla Türkiye İş Bankası Atatürk tarafından kurulmuştur.

1924’te Ankara Fişek Fabrikası ve Gölcük Tersanesi kuruldu.

19 Nisan 1925’te Osmanlı İmparatorluğu döneminde kurulmuş olan Feshane Yünlü Dokuma, Beykoz Deri ve Kundura ile Hereke ipekli ve Yünlü Dokuma Fabrikalarını devralarak işletilmesini sağlamak amacıyla Sanayi ve Maadin Bankası kurulmuştur.

5 Mayıs 1925’te Atatürk’ün çaba ve gayretleriyle Ankara Orman Çiftliği kurulmuştur. Çiftliğin tüm masrafları Atatürk tarafından karşılanmış, yine 1937’de Atatürk, çiftlikleri ve içerisindeki köşkleri Türk milletine armağan etmiştir.

5 Kasım 1925’te Ankara Hukuk Fakültesi (Ankara Adliye Hukuk Mektebi), ülkenin hukukçu ihtiyacını karşılamak amacıyla kurulmuştur.

1925 yılında Atatürk’ün onayıyla silah, bomba ve cephane üretecek olan Şakir Zümre Fabrikası ve Adana Mensucat (Dokuma) Fabrikası özel sektör eliyle kurulmuştur. Aynı yıl Eskişehir Hava Tamirhanesi de kurulmuştur.

1926’da çıkarılan bir yasa ile petrol arama ve işletme hakkı devlete verilmiştir.

1926 yılında Alpullu Şeker Fabrikası, Uşak Şeker Fabrikası, Kayseri Uçak Fabrikası kurulmuştur. İnşaat demiri üreten ilk haddehane İstanbul’da kurulmuştur. Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri, Bakırköy Çimento Fabrikası 1926’da faaliyete geçmiştir.

1927 yılında Kırıkale Mühimmat Fabrikası, Bünyan Dokuma Fabrikası ve Eskişehir Kiremit Fabrikası, Bursa Dokumacılık Fabrikası kuruldu. Aynı yıl Köy Öğretmen Okulları kurulmaya başladı; İş Bankası ve Anadolu Ajansının %70’ine sahip olduğu Türk Telsiz Telefon Anonim Şirketi kuruldu.

1927‘de Ankara-Kayseri, Samsun-Havza-Amasya tren hatları yapımına başlanmış; sonraki beş yılda Amasya-Zile, Ankara-Sivas, Kayseri-Şarkışla, Kütahya-Emirler, Fevzipaşa-Gölbaşı, Gölbaşı-Malatya, Ulukışla-Niğde, Zile-Sivas, Kütahya-Balıkesir gibi tren hatları yapılmıştır.

27 Haziran 1928’de koruyucu hekimliğin tahlil, kontrol, üretim ve araştırma görevlerini yürütmek amacıyla Merkez Hıfzısıhha Müessesesi kuruldu.

1928 yılında Kırıkkale Elektrik Santrali ve Çelik Fabrikası, Malatya Elektrik Santralı, Ankara Çimento Fabrikası, Gaziantep Mensucat Fabrikası kuruldu.

1928‘de Anadolu Demiryolu Şirketi yabancılardan satın alındı.

1929 yılında Ankara Havagazı Fabrikası, Ayancık Kereste Fabrikası, Trabzon Hidroelektrik Santralı ve İstanbul Otomobil Montaj Fabrikası kuruldu.

1929‘da Mersin-Adana, Anadolu-Bağdat, Mersin- Tarsus Demiryolları yabancılardan satın alındı.

1929‘da Haydarpaşa Limanı yabancılardan satın alındı.

1930 yılında Kayaş Kapsül Fabrikası ve Nuri Killigil Tabanca, Havan ve Mühimmat Üretim Tesisleri kuruldu.

15 Nisan 1931’de Atatürk’ün direktifleriyle Türk tarihinin araştırılması amacıyla Türk Tarih Kurumu kurulmuştur.

12 Temmuz 1932’de Atatürk himayesinde Türk dilinin araştırılması ve Türkçenin güncel sorunlarıyla ilgilenilmesi için Türk Dil Kurumu’nun kurulması sağlandı.

1933 yılında sanayi kuruluşlarına kredi vermek ve tüm bankacılık işlerini yapmak ve sanayinin gelişmesine ilişkin tedbirler almak üzere Sümerbank kuruldu.

20 Mayıs 1933’te Devlet Hava Yolları, Petrol Arama ve İşletme İdaresi ile Altın Arama ve İşletme İdaresi kurulmuştur.

1934 yılında Eskişehir Şeker Fabrikası, Turhal Şeker Fabrikası, Konya Ereğli Bez Fabrikası, Bakırköy Bez Fabrikası, Bursa Süt Fabrikası, İzmit Paşabahçe Şişe Cam Fabrikası, Zonguldak Antrasit Fabrikası, Zonguldak Kömür Yıkama Fabrikası, Keçiborlu Kükürt Fabrikası, Isparta Gülyağı Fabrikası, Ankara, Konya, Eskişehir, Sivas Buğday Siloları, Kayseri Bez Fabrikası kuruldu.

2 Haziran 1935’te devletin maden ve enerji ihtiyacını sağlamak amacıyla Etibank kurulmuştur. Yine aynı yıl içerisinde Maden Tetkik Arama Enstitüsü kurulmuştur. İstanbul Rıhtım Şirketi yabancılardan satın alınmıştır.

1935 yılında Nazilli Basma Fabrikası, Bursa Merinos Fabrikası, Gemlik Suni İpek Fabrikası kuruldu.

1936 yılından itibaren madenlerin millileştirilmesi politikasına gidildi.

1936’da Ankara Çubuk Barajı, Zonguldak Taş Kömürü Fabrikası, Nuri Demirağ Uçak Fabrikası, Malatya Sigara Fabrikası, Malatya İplik Fabrikası, Bitlis Sigara Fabrikası, Elazığ Şark Kromları İşletmesi kuruldu.

1936’da İzmir Havagazı Şirketi ve İstanbul Telefon Şirketi yabancılardan satın alındı.

1937 yılında Malatya Bez Fabrikası, İzmit Kağıt ve Karton Fabrikası, Karabük Demir Çelik Fabrikası kuruldu. Kozlu Kömür İşletmeleri yabancılardan satın alındı. Diyarbakır-Cizre demiryolu yapıldı. Trakya-İstanbul Demiryolları yabancılardan satın alındı. Urfa Ceylanpınar Devlet Üretme Çiftliği kuruldu.

1938’de Divriği Demir Ocakları, Sivas Çimento Fabrikası kuruldu.

Bunlara ilave olarak ülkenin tarım alanındaki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla Ziraat Okulları ve Yüksek Ziraat Enstitüsü, havacılık sporlarının yürütülmesi ve havacılığın geliştirilmesi amacıyla Türk Kuşu, ticareti canlandırmak amacıyla Uluslararası İzmir Fuarı, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı, Merkez Bankası, Halkevleri, Devlet İstatistik Enstitüsü, Demiryolları ve Limanlar Genel Müdürlüğü, Çocuk Esirgeme Kurumu (Himaye-i Eftal Cemiyeti) gibi çok sayıda kurum ve kuruluş Atatürk’ün öncülüğünde kurulmuştur. Bu dönemde yapılan veya kurulan çok sayıda üniversite, enstitü, araştırma hastaneleri, müzeler, yollar, elektrik santralleri, demiryolları, limanlar ve fabrikalar vardır. Listemiz tamamını kapsamasa da önemli bir kısmını sizlerle paylaştık.

[2] Cumhuriyet kazanımlarının özelleştirildiğini, özelleştirme karşıtı olduğum düşünülmesin. Yani içine yetenekli, yeteneksiz partililerin doldurulduğu, işini dosdoğru yapmayanları işten atmanın olmadığı, vizyonsuz insanların elinde sadece zam yaparak kar eden, yenilik yapmayan, müşterilerini “mecbur” gören anlayıştaki devlet müesseselerine dün, bugün, yarın her zaman karşı çıkacağım ve bu firmaların özelleştirilmesi gerektiğini söyleyeceğim.

Ama özelleştirme mantığını yani ülkenin kazanımlarının durumunu keşke tartışacağımız ortamlar olsa. Son 10-15 yılda Cumhuriyet döneminin pek çok firması adeta gurur duyularak özelleştirildi. Ama bu konunun daha dikkatli ele alınması lazım.