Amerika ve Avrupa Birliği’nde uzun zamandır tartışma konusu olan internet tarafsızlığı ile ilgili düzenlemeler yapılmaya başlandı. Amerika’daki internet tarafsızlığı çalışmaları genellikle geniş bant şebeke sağlayıcıların fiyatlandırmayı ve trafik yönetimini nasıl yapacağının düzenlenmesine odaklanıyor (1). AB’de ise genellikle ayrıştırma – zorunlu şebeke paylaşımı- üzerine odaklanılmakta ve şebekenin nasıl tarafsız olacağı tartışılıyor (2).
Avrupa Birliğinde, internetin tarafsızlığı kanunuyla ilgili yeni adımlar atıyor. Letonya Hükümeti’nin başını çektiği Konsey, bu ocak ayında bu konuyla ilgili yeni bir taslak hazırladı. Raporun üzerinde çalışan Avrupa Hükümetleri taslağı destekliyor. Avrupa Parlamentosu tarafından 2014’te hazırlanan internet tarafsızlığı ile ilgili rapordan epeyce farklı gözüken bu yeni tasarı Avrupa Parlamentosu’nda tartışma yarattı (3).
Ana sorun pozitif ayrımcılık da denen “zero rating” modelini, yani internet servis sağlayıcılarının (ISP) bazı servislere öncelik vermemesi konusunun nasıl uygulanacağı kararı. Bu konu hakkında Avrupa Birliği üyesi devletler arasında pazarlıklar sürüyor.
Slovenya ve Hollanda’da “internet tarafsızlığı” kanunlar çerçevesinde uygulanıyor. Letonya’da ise ISP’ler istediklerini yapmakta özgür ama tek bir şart var, “internete erişim sekteye uğramayacak”. Ayrıca Letonya’da “zero rating” teklifleri için çalışmalar sürüyor. Şubat ayına kadar Letonya Hükümeti Konsey içinde anlaşmaya varacak gibi gözüküyor.
Türkiye’de 2012 yılında BTK TTNET’in internet tarafsızlığını ihlal ettiği gerekçesiyle yaklaşık 250.000 TL ceza kesmişti. Bu, Türkiye’de Ağ Tarafsızlığı konusunun ciddiye alındığını gösteren önemli bir hamle olarak değerlendirilmişti (4). Ama o günden bu yana –özellikle Twitter konusunda– bant genişliğinin bilinçli olarak daraltıldığı spekülasyonlarına karşı BTK’nın bir denetlemesi görülmüyor.
Ağ (Şebeke) Tarafsızlığı – Net Neutrality Nedir?
İlk olarak Columbia Universitesi Medya Kanunu Profesörü Tim Wu tarafından 2003 yılında yazılan yazıda kullanılan “Net Neutrality – Internetin Tarafsızlığı” kavramı, internet servis sağlayıcılar ve hükümet tarafından internetteki bütün verilere eşit davranması anlamına geliyor (5). Yani internet uygulamalarına ve içeriklerine yetklililer tarafından aynı mesafede davranılmasıdır.
İnternetin tarafsızlığı (ağ tarafsızlığı) kavramını şöyle de özetleyebiliriz; Kullanıcı, içerik, websitesi, platform, uygulama, servis, protokol gibi bilgilere bakılmaksızın hiçbir ayrım yapılmadan ve önyargı olmaksızın internet trafiğinin aynı olmasıdır.
Somut bir örnekleme yapalım; Ağ Tarafsızlığı, AOL gibi bir internet servis sağlayıcının ya da TTnet’in, YouTube ya da Twitter kullanmak isteyen kullanıcısının bant genişliğine daraltma yapmamasıdır. Bunlar ticari firmalar tarafından rakiplere giden hatların daraltılması şeklinde uygulanabiliyor. TTnet’in yukarda bahsettiğimiz BTK cezası bu nedenleydi. Ama bugünlerde siyasi amaçla da kullanılabiliyor.
İnternet tarafsızlığı, “açık internet – open internet” kavramıyla paraleldir. Açık internet, bütün internet kaynaklarına tüm insanlar ve şirketler tarafından ulaşılması demektir. Açık internet, şeffaflık, sansürsüzlük, eşitlik, bariyersizlik kavramlarını içerir.
Bunun tersi olan kapalı internet ise üçüncü kişiler tarafından bazı servislerin, websitelerin ve içeriklerin engellenmesidir. Başka bir değişle, internet servis sağlayıcıların kendilerinin ya da yan kuruluşlarının içerik uygulamalarına ayrımcı olarak davranması ve diğer sitelerin, mesela rakiplerinin, bağlantılarındaki kaliteyi düşürmesidir.
World Wide Web’i (www) keşfeden Tim Berners-Lee internet tarafsızlığını şöyle betimlemektedir:
“Eğer internete belli bir kalitedeki hizmet için para ödüyorsam, siz de bu seviyede veya daha yüksek kalitede haberleşme için para ödemelisiniz. Şebeke tarafsızlığı internetin bedava olmasını istemek değildir. Şebeke tarafsızlığı daha yüksek kalitedeki hizmet için daha yüksek para ödenmelidir ifadesine karşı çıkmamaktadır. Her zaman internete para ödenmiştir ve ödenmeye devam edecektir. Bazıları daha önce olmadığı gibi bugün de düzenlemeye ihtiyacımız olmadığını ifade etmektedir. Bu ifade son derece anlamsızdır. Geçmişte bu konu bir tehdit içermezken, bugün artık içermektedir.” (6)
İnternet tarafsızlığı internetin ilk çıkış yıllarında sorun değilken, günümüzde önemli bir sorun olarak algılanmaktadır. Bunun nedeni, son yıllarda internet sağlayıcılarının teknolojileri arttığı için ayrımcılık yapabilme olanakları artmıştır. Böylece hizmet kalitesinde farklılaşma yapabilmektedir. Hizmet çeşitliliğinin ve kullanıcı isteklerindeki artış, genişbant erişim şebekelerine olan talebi de arttırmış olup, daha hızlı genişbant şebekeleri finanse etme ihtiyacı yükselmiştir. Şebeke ve hizmetlerin ayrıştırılmasının şebeke rekabetini artıracağı öngörülmektedir.
[2] BTK DÖKÜMANLARI : ŞEBEKE TARAFSIZLIĞI (NET NEUTRALITY)
[3] The European reform of net neutrality: time for bazaar negotiations
[4] Türkiye’de Ağ Tarafsızlığı (Net Neutrality) Konusunda İlk Karar Verildi
[5] Network Neutrality, Broadband Discrimination
[6] Net Neutrality:Towards a Co-regulatory Solution, Christopher T. Marsden, 2010, Bloomsbury Academic.
Kaynak : 