TBMM’deki Kişisel Veriler Kanunun ilk 5 maddesinin geçtiğini perşembe günü söylemiştik. Yarın (salı günü), kanunun görüşülmesine devam edilecek.
Turk-internet.com okuyucularının yakından bildiği gibi, “Kişisel Veriler Kanunun’un (KVK) gelişimini yıllardır yakından takip ediyoruz. Bu kanunla ilgili tarihçeyi geçtiğimiz günlerde 4 dizilik bir seri halinde yayınlamıştık[1]. Kanunun TBMM’deki gelişimini ise yine yakından takip ediyoruz. Bunları bu söyleşinin altındaki tarih çizelgesinden görebilirsiniz.
TBMM’deki konuşmalar arasında[2], CHP Eskişehir Milletvekili hukukçu Cemal Okan Yüksel’in konuya hakim olduğunu gördük ve bu konuyu kendisiyle bir mail/telefon röportajı şeklinde görüştük. Bu söyleşiyi ve kanunun içeriği ile ilgili bazı görüşleri aşağıda göreceksiniz.
Cemal Bey özetle şunlara dikkat çekiyor;
- Kişisel Verilerin İşlenmesi ile İlgili Sorunlar
- Din, mezhep, kılık-kıyafet, cinsel hayat vs gibi çok özel bilgilerin kişinin rızası olmadan işlenmesine yol açan istisnalar var (yani fişleme)
- “Açık Rıza” ispatı mümkün değil. Rızasız yapılıp, yapılmadığı belirsiz.
- Firmalara verilerinizi bedava veriyorsunuz ama hesabını soracağınız zaman para ödemeniz isteniyor
- Kişisel verilerin 3cü partilere (şahıs/kurum) rıza gerektirmeden aktarılmasının yolu açılıyor
- Kişisel Verilerinizin Çalınması/Kötüye Kullanılması durumunda cezai yaptırım yok
- Çünkü şu andaki TCK 135-140 arasında kişisel veriler için getirilen cezalar ortadan kalmış oluyor
- Veri Koruma Kurulu ile İlgili Sorunlar
- Veri Koruma Kurulu diğer ülkelerdekinin aksine bağımsız ve özerk değil. Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından atanıyor.
- Üstelik Başkanını ve Başkan Yardımcısını da Bakanlar Kurulu atıyor
- Bu kurulun şikayet durumunda soruşturulması ise Başbakanın iznine bağlı
- AB Uyumu ile İlgili Sorun
- Mart ayında yeni çıkacak AB direktifinden 2 yıl kadar kaçınmak için alelacele kanun çıkartılıyor
Şimdi bu sorunlara daha detaylı bakalım;
turk-internet.com : Bu kanunun mart ayına kadar geçirilmesi için AKP’nin acele davrandığını söylüyorsunuz. Neden?
Cemal Okan Yüksel : Mart ayına kadar geçirmek istiyorlar. Bu kanunda dikkat ederseniz çok aşırı bir acele ettiler. Komisyondan geçişi de, TBMM’deki görüşmesi de hep acele yapılıyor. Biz de neden acele davranıyorlar dedik ve nedenini araştırdık. Neden acele ettiklerini merak ettik. Biliyorsunuz, biz kanunu 95/46 numaralı Avrupa Birliği Direktifine göre hazırlamak durumundayız.
Neden acele ediyor diye araştırdığımızda gördük ki; aralık 2015 tarihli Avrıpa Birliği Parlamentosu ve Avrupa Komisyonunun ortak bir basın açıklaması var ve orada diyor ki, “95 tarihli direktifi regüle ediyoruz ve 2016 mart ayında yeni bir regülasyon çıkacak. Bundan sonra üye ülkeler buna uyacaklar.” Biliyorsunuz direktifler, aday ülkelerin de uymak zorunda olduğu hukuki metinler.
Sonra da basın açıklamasında şöyle bir ifade var. Eğer üye ülkenin ya da aday ülkelerde mevcut bir KVK varsa, bunu yeni direktife göre düzenlemeleri için 2 sene zamanları var. Ama martta düzenleme yoksa o zaman yeni yasanın hemen ve marttaki direktife göre yapılması lazım. Yani bu arada yapacaklarını yapacaklar. Belki fişleyecekler.
turk-internet.com : Şu anda fişleyemiyorlar mı ya da bugüne kadar fişlemediler mi peki?
Cemal Okan Yüksel : Ama şu ana kadar yasal bir dayanakları yok ..
turk-internet.com : Peki o zaman mart ayında AB’de çıkacak yeni direktif neleri getiriyor ve hükümetin acele ettiği, yeni direktifte olup da, eskisinde olmayan nedir?
Cemal Okan Yüksel : Avrupa Birliğinin yeni direktifi 137 sayfa. Bir sürü yeni düzenleme var. Unutulma hakkı, hackerlar kişisel verileri hukuka aykırı bir şekilde ele geçirildiği zaman, ilgilinin derhal öğrenme hakkı ve gerekli önlemlerin hemen alınmasını isteme hakkı, var.
Ayrıca vatandaşların, kişisel verisini verdiği kuruluşa, “benim sende ne tür hakkı var ve bununla ne yapıyorsun” diye sorma yani bilgi edinme hakkı var. Bizde de bilgi edinme hakkı var ama edinilmek istenen bilgi bir maliyet gerektiriyorsa, bunu senden alıyor. Kurul bunun için bir tarife yayınlıyor.
Yani bu nedir? 3 sayfa fotokopi çekmek gerekiyor. Bu 3 sayfa fotokopinin maliyeti nedir? 1,5 TL, 3 TL, her neyse, sana diyor ki, git bunu Ziraat Bankasına yatır, dekontunu bana gönder. Ondan sonra bilgiyi vereceğim diyor.
turk-internet.com : Ama zaten bugün de para isteniyor. 5-6000 TL istedikleri bir olay vardı. Epeyce konuşmuştuk. Farkı nedir?
Cemal Okan Yüksel : Şimdi bunu yasallaştırıyor. Siz mesela devlette bir kuruma ya da bir özel firmaya mesela Arçelik’e bilgi istemek için başvurduğunuzda, diyecek ki, 3 sayfa fotokopi parası şu kadar TL’yi öde. Siz gidip bunu Ziraat bankasına yatıracaksınız. Bu başvuruyu nitelik olarak değilse de, nicelik olarak azaltacak bir şeydir. Başvuru sayısını azaltır. Üşenir insanlar ve sosyal devlet ilkesi ile de paylaşmaz.
Çünkü bu kişisel verileri adama siz ticari olarak kullansın diye veriyorsunuz adam size bir para ödemiyor ama adam siz istediğinizde para istiyor. Bu Avrupa Birliği direktifine aykırı.
Ya da Kurulların bağımsız, ehil kişilerden oluşma şartı var. Ya da kişiler verileri çalındığında hemen bilgilendirilecek. Bilgilendirmezse, şöyle bir cezai yaptırımı olacak. Ya da kişiler bilgileri istediğinde bunu derhal ücretsiz olarak vereceksin. Ama bunları bu kanun taslağında saptırarak uyguluyorlar.
turk-internet.com : TBMM Genel Kurulda Kişisel Verilerin Korunması Kanununun fişleme getirdiğini söylüyorsunuz. Oysa Adalet Bakanı Bekir Bozdağ tam tersine fişlemeyi engelleyeceğini söylüyor. Bu ifadenizi açar mısınız? Neden bu kanun fişleme getiriyor? Hangi veriler fişleniyor?
Cemal Okan Yüksel : O yanlış. Şimdi kişisel veri, ticari bir değeri, istatistiksel bir değeri olan veridir. Yani nedir? telefon numaramız, adresimiz gibi vs.
Şimdi Avrupa Birliğinde de, Avrupa Birliği haricindeki ülkelerde de, kişisel verilerin korunması ile ilgili kanunlar var. Bu kanunlarda bazı kişisel özellikteki verilerin işlenmesi kesinlikle yasaktır. Bunlar nelerdir örneğin; kişinin mezhebi, kılık, kıyafeti.
Ama bu kanunun 6cı maddesi şöyle bir şey diyor; kişilerin dini, mezhebi, siyasi düşüncesi, felsefi inancı, kılık kıyafeti, cinsel yaşamı, sendikal aidiyeti, ceza mahkumiyeti ya da genetik, biyometrik verileri, özeldir ve kişisel veridir diyor. Güzel, bunda sorun yok.
Sonra bu kişisel ve özel veriler, şahsın açık rızası olmadan işlenemez diyor. Tamam bu da güzel. Ama sonra, istisnalar getiriyor.
Ben bunu şu şekilde tanımlıyorum; istisnalar hangi kanun olursa olsun, o kanunun korumak istediği değerlerin kalbine saplanmış hançerlerdir. Bir kanunda ne kadar çok istisna olursa, o kanundan beklenen yarar, o kadar korunmasız kalır. Şimdi bu kanun istisnalardan yamalı bohçaya dönmüş vaziyette.
Şimdi bu maddenin 4cü fıkrasında diyor ki; kişinin açık rızası olmasa dahi, kurul eğer yeterli önlemleri alırsa, kişisel veriler işlenebilir. Bu kanunun çıkış amacına aykırı.
Ayrıca kurul zaten bağımsız, ehil olacak. Bütün ülkelerde kurul Parlamento tarafından seçiliyor ve çeşitli tekniklerle bağımsızlığı sağlanıyor. Bizim kurulumuz 3’ü cumhurbaşkanı, 4’ü bakanlar kurulu tarafından atanıyor ve 657 sayılı devlet memurları kanununa tabi. Daha da beteri; kurul üyelerini bir şikayet halinde, soruşturma için izin vermeye ya da vermemeye kararı başbakan veriyor.
Yani mukeddatları başbakanın elinde olan bu kurul bağımsız değil. Tarafsız olması beklenemez. Özerk olması hiç beklenemez.
Şimdi bu kurul, özel bilgilerin işlenmesi için yeterli önlemleri alacak. Yeterli önlemlerin ne olduğu belli değil. Kişinin rızası olmadan çok özel nitelikli kişisel veriler işlenecek.
Şimdi bir kişinin dininin, cinsel hayatının ne gibi bir ticari değeri olabilir. İşte bu kanunu fişleme yapan bu maddedir.
turk-internet.com : Bir önceki soruda bu kanunla kurulan Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nu da anlatmış olduğunuz. Bu bizim diğer sualimizde. Eklemek istediğiniz bir şey var mıdır?
Cemal Okan Yüksel : Kurul ile ilgili bir şey daha söyleyelim. Bu komik artık.. Sendikalarda, partilerde, derneklerde, her yerde önce yönetim kurulu seçilir ya da atanır, sonra bu yönetim kurulu kendi arasından başkanı seçilir.
Bu kanun o kadar komik ki, önce kurul atanıyor. Sonra Kurulun başkan ve başkan yardımcısı nı da Bakanlar Kurulu atıyor. Yani tamamen bağımlı hale getiriyor.
Yine o kadar komik ki, Bu kanunun6cı maddesi yani en önemli madde toplam 1/3 sayfa ama kurum ve kurumda çalışanların hakları, görevleri, maaşları ile ilgili bölüm tam 1.5 sayfa. Yani çok komik. Özlük hakları o kadar ayrıntılı o kadar tanınmış ki, kanunun esas maddelerinden daha fazla.
turk-internet.com : Bu kanunla ilgili başka görüşleriniz var mıdır? Mesela kanunun iyi olan tarafı neresidir? Ya da bizim kişisel verilerin korunması kanununa ihtiyacımız nerededir?
Cemal Okan Yüksel : Bu kanun çıkmadan önce kişisel veriler daha iyi korunuyordu. Neden? TCK’nın 135ci madde kişilerin dini, cinsel yaşamı, mezhebi, kılık kıyafeti ile ilgili mutlak bir yasak getiriyor. Yasak da şu; kişinin açık rızası olsa bile bunların işlenmesi yasak. Bunun ön şartı da yok. Kişinin rızası olsa bile bu verileri işleyenlerin 1-3 sene hapis cezası var. İşleyen eğer bunu görevinden dolayı yapıyorsa yani bir kamu görevlisi ise, o zaman ceza miktarı yarı oranında arttırılıyor.
Ama yeni kanunla getirilmek istenen istisnalar, Türk Ceza Yasasının 135 ve devamı140’a kadar maddeler geçersiz hale getiriyor.
Ha, kanunun iyi noktası ne? Kanunun iyi noktası, ayrıntıları düzenliyor. Kurul kuruyor, kurum kuruyor, kişisel verilerle ilgili ayrıntılı bilgiler veriyor, kamu sağlığı, kamu güvenliği ile ilgili kişisel verilerin işlenmesi ile ilgili ayrıntıları düzenliyor. Ivır zıvırı iyi yapmışlar.
Ama olayın ana noktasında, fişlemeye çevirmişler işi. Bu kanun fişleme kanunudır.
turk-internet.com : Bir sorum da şu; bilişimciler 2010’dan itibaren devlete vatandaş tarafından verilen kimlik verilerinin ortada dolaştığını söylüyor. Zaten Özgür Özel de bu konuda bir davalaşması var. Sağlık Bakanlığının 65 milyon TL karşılığında bu verileri sattığı şeklinde. Yani devletin kişisel verilerimize çok özen göstermediği ve hatta bundan para kazanmaya çalıştığı görülüyor.. Bu kanun bunu engelleyebilir mi?
Cemal Okan Yüksel : Engelleyemez. SGK ile ilgili bir şey anlatayım. Bir tanıdığın hastalığı ile ilgili olarak Avrupa’dan arıyor ve “bir tedavi geliştiriyorsunuz, isterseniz sizi tedavi edelim” diyorlar. Kişi kızıyor ve “size hastalığımla ilgili olarak doktor bilgi verdi herhalde şimdi o doktoru dava edeceğim” diyor. “Yok doktoru dava etmeyin, biz bu verileri parayla yasal yoldan satın aldık” cevabı alıyor.
İşte bu kanun, bu kadar özel verilerin dolaşıma sokulmasını engellemez. Aksine körükler. Çünkü kanun aynı zamanda bu verilerin 3cü kişilere aktarılmasını da düzenliyor.
Diyelim ki, açık rızanızla A şirketine verilerinizi verdiniz. Bu şirket verilerinizi sizden rıza almadan 3cü kişilere aktarabiliyor. Yani bunun ticaretini yapabiliyor. Çünkü istisna getiriyor. Şu şu hallerde rıza aranmaksızın aktarılabilir diyor.
“Açık rıza”yı da açalım; Taslak alt komisyona ilk geldiğinde bu açık rıza yeterli bir metin değildi. Alt komisyonda, biz bunu tartıştık; dedik ki, ispat edilebilmeli, yani ne olmalı örneğin yazılı olmalı. Yarın öbürgün birileri, benim rızam yoktu, benim rızam olmadan verilerim verildi denilebilir ihtimaline karşı tanımı değiştirelim dedik.
Kanunda “açık rıza” için diyor ki; diyor “Belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür irade ile açıklanan rıza”. Biz de dedik ki; yazılı – onaylı olmak şartıyla sözlü – elektronik şekilde belirtilen “rıza” olsun. Bunu alt komisyonda değiştirdik. Bütün partiler de aynı fikirde oyladılar.
Ama bakan komisyonda bunu “şirketler .çok zorlanır, matbuat çıkar, herkese nasıl yapacaksın, edeceksin” diyerek, ilk geldiği eski hale değiştirdi. Dolayısıyla artık “açık rıza” için ispat imkanından da mahrumuz.
turk-internet.com : Bu kanunu George Orwell’İn 1984 romanına benzetmişsiniz. Ne anlamda?
Cemal Okan Yüksel : Çocukluğumda okumuştum. Kanunun kısıtlamalarını görünce, alıp getirince yeniden okudum. Totaliter bir devletin, vatandaşların şahsiyetlerini yok ederek nasıl anonimleştirdiğini gösteren, kabus gibi bir romandır.
O romanda da bütün bu veriler, devletin elindedir ve devlet bu verilerle vatandaşları kontrol eder. Odalarında bulunan bir ekrandan ne yapıp, yapmadıklarını takip eder.
20 dakika mecliste konuşmak ciddi bir süre. Hazırlık ve inceleme yapmak lazım. Yazımı Orwell romanı üzerine kurunca inceledim. Orwell İşçi Partisi üyesiymiş. Romanla ilgili eleştirilmiş, 1949 yılında bir açıklama yapmış ve ”bu romanda sosyalizme, işçi partisine saldırı değil, merkezileşme bozukluklara değindim. Roman totaliter rejime karşı bir kitaptır” demiş.
Aşağıda bu kanunla ilgili bir zaman çizelgesi göreceksiniz
Kaynak : 