Çin borsası haziran ayının ortalarından tüm zamanlarının en yükseğine çıktıktan bu yana % 25 dolaylarında düşme yaşadı bu rakam neredeyse 3 trilyon $’lık bir değer kaybına denk geliyor. Gerçi Çin hükümeti anında faizleri düşürerek, halka arzları durdurarak, rezervleri düşürüp, piyasaya milyarlarca $ pompalayarak rakamları geri getirmeye çalıştı ama durumun tam düzeldiği söylenemez. Sadece bir miktar yükseldi. Hala gelişmeler dikkatlice takip ediliyor.
Çin borsasındaki düşüşün etkilediği bir alan teknoloji sektörü çünkü bildiğiniz gibi, dünyanın donanım üreticisi, –hem telefonda, hem bilgisayarlarda– Çin. Dolayısıyla bu düşüş teknoloji firmalarını yakından ilgilendiriyor. Zaten Çin borsasında yer alan teknoloji firmalarının durumunun pek parlak olmadığı belirtiliyor.
Çin hükümeti borsayı düzeltmeye ve önlemler almaya çalışıyor ama devletin sahip olduğu teknoloji firmalarının da özel firmaların da etkilendiği söyleniyor. Yüksek teknoloji ve internet firmalarının yer aldığı Shenzen Borsasındaki ChiNext Index’e yani Çin’in Nasdaq’ına bakıldığında teknoloji firmalarının nasıl etkilendiği daha net görülüyor.
Ama Çin firmalarındaki düşüş sadece Çin borsalarında değil. Amerikan borsalarında yer alan Çin’li teknoloji firmalarında da geçen hafta boyunca düşüşler görüldü. Bazılarında düşüşler 2 haneliye kadar da vardı.
ABD borsalarında yer alan Çin’li teknoloji firmaları Çin borsasında son 1 yıldır oluşan yükselmeden pay almak ve Çin borsalarına girmek için ABD’de satılan hisseleri geri alma (buyout) planları yapmışlardı. Şimdi bu planlar suya düşmüş gözüküyor.
Zaten yabancı yatırımcının Çin’li teknoloji firmalarına ilgisi de sallantıda. Çünkü gelecek ne gösterecek bilinemiyor. Ama kendi yatırımcısının da şimdi düşen fiyatlarla hisseleri geri alma niyeti olup olmadığı belirsiz. Ama analistler bu durumu “pek çok geri alma operasyonu iptal olacak” şeklinde yorumluyor. Ama zaten Çin yeni halka arz’ları durdurdu. Yani Amerikan borsasından hisseleri alıp, Çin borsasına geçiş şu anda mümkün gözükmüyor.
Analistler, bu dalgalanmanın yabancı yatırımcı ilgisinde güvensizliğe neden olabileceği ve kısa sürede düzeltilmezse büyük zararlar oluşabileceği düşüncesinde.
Mesela Çin iç pazarındaki hisselerde yükselme ile birlikte, son 1 yılda online ve mobil yatırım platform çözümleri sağlayan çok sayıda küçük Çinli girişimcinin ortaya çıktığından bahsediliyor. Mevcut yatırımcıların zaten kendi platformalarını seçmiş olduğu ve bu nedenle yeni yatırımcıları hedefleyen bu küçük servis sağlayıcıların bu süreçte yok olabileceği belirtiliyor.
Çin Borsası Neden Ani Düşüş Gösterdi
Konumuz borsa olmadığı için biz olaya teknoloji firmaları açısından baktık ama merak edenler için borsanın neden düştüğünü de fon yöneticisi Hüsam Boedur’a sorduk;
Çin borsası ve ekonomisi bir düzeltmeden geçiyor. Her market spekülatif veya temelsiz aşırı büyümeleri (ve tabii küçülmeleri) bir şekilde telafi eder. Ekonomide yoku var edemezsin varı yok edemezsin. Ettiğini sansan bile bir yerden açık verir, patlar. Amerika’daki 1929 krizi gibi. Daha yakın örnek verirsek 2000-2001 internet/telekom krizi. Ve tabii 2007-2009 mortgage krizi.
Çin bunu ilk defa yaşıyor. 2009’daki son küresel krizden bu yana sorumlu ve kararlı hareket eden ve hatta kendini biraz düzeltip küçülen Shanghai ve Shenzhen borsaları 2015 başından itibaren birden yükselişe geçtiler. Aslında 2-3 trilyon dolarlık kararlı bir büyüklükleri olan bu borsalar son 12 ayda temelsiz bir şekilde 6 trilyon dolar daha büyüyüp 10 trilyon dolar sınırına dayandılar. Oysa Çin ekonomisi küresel durgunluk ve talep azalması nedeniyle yavaşlıyordu. Ve dünyada hiçbir ekonomide öyle ciddi bir toparlanma ve Çin ekonomisini tekrar hareketlendirecek bir talep artışı yoktu.
Bence küresel spekülatörler Çin borsalarını son sığınak gibi gösterip ciddi bir sıcak para akışına sebep oldular. Bunların bir kısmı yükseliş sırasında erkenden paraşüt açıp kurtulmuş olabilir. Üç hafta öncesine kadar kim çıktıysa karlı çıktı. Eminim kimler ve sistematik mi diye araştırılıyorlardır.
Ama büyük çoğunluk 12 Haziran sonrası düşüşün şoku içinde. Yukarda bahsettiğimiz 6 trilyon dolarlık spekülatif büyümenin 3 trilyonu son üç haftada eridi gitti. Benim kaba analizim bunun 1/3’inin Çinli milyarderlere, 1/3’inin geçen seneden beri sürü güdüsüyle borsaya hücum eden milyonlarca sıradan Çinliye ve 1/3’inin de sözde bilgili küresel sürülere ait olduğu şeklinde.
Merkez bankasında 4 trilyon dolar rezervi olan ve son birkaç haftada sadece 40-50 milyar pompalayarak piyasayı kontrol edebilen Çin ekonomisi için çok korkulacak bir durum yok. Esas sorun bundan sonra yaşanacak sosyal ve siyasi çalkantılar. Ne içerde nede dışarda Çin ekonomisini tekrar büyütecek talep dinamikleri yok. Hatta sandalye kapma oyununda müzik durunca ayakta kalmış milyonlarca nüfus var. Bunlar kırsaldan şehirlere taşınmış evi barkı ve şimdi işi de olmayan son milyonlar. Bir yanda da arz fazlası gibi görünen yüzbinlerce boş konut ve alıcı bekleyen otomobiller var. Hem onları satmak için sürü güdüsüyle üreten milyarderler hem de sürü güdüsüyle şehirlere göç edip onlara ihtiyacı olanlar zor durumda.
Çin yönetimi ya bu milyarderleri zehirli hapı yutmaya ikna ederek süre kazanacak yada Çin siyasi anlamda paramparça olacak. İşte o noktaya gelindiğinde bu süreçte kim kazandı kim kaybetti diye komplo teorileri üretmeye başlanabilir.
Foxconn Ne Durumda?
Tabi Çin deyince ilk akla gelen firmalardan birisi, elemanlarına kötü davranmasıyla pek çok habere konu olan Apple’ın ve HP-Lenovo gibi pek çok bilgisayar firmasının donanımlarının üreticisi olan Foxconn firması. Yukarıda Boedur’un açıklamalarına bakıldığında ortada bir spekülatör oyunu var gibi gözüküyor. Bunun arkasında ne olduğu bizim konumuz değil ama not edelim; Foxconn’un rakamları da önce şişmiş sonra düşmüş ama henüz düştüğü nokta, şişmenin başladığı noktadan aşağıda değil. Dolayısıyla Foxconn için şu anda bir tehlike gözükmüyor.
Ancak yine de, ABD’deki Çin alerjisini ve son zamanlardaki “siber saldırı” suçlamalarını düşündüğümüzde, bu harekete daha dikkatli bakılması gerektiğini biz de düşünüyoruz.
Kaynak : 