Çin, Ekim 2025’te nadir toprak elementleri ve ilgili teknolojilere yeni ihracat kısıtlamaları getirdi. Bu, sadece ham madde değil; işleme teknolojileri, mıknatıs üretimi, geri dönüşüm ekipmanları gibi alanları da kapsıyor.
Ayrıca Çin diyor ki:
“Eğer bir ürün yurt dışında üretilmiş olsa bile içinde Çin kökenli nadir element varsa, bu ürünün ihracatı da bizim iznimize bağlıdır.”
Bu, fiilen küresel tedarik zinciri üzerinde doğrudan kontrol kurma girişimi.
Çin’in Amacı Nedir?
ABD’nin Huawei, ZTE, SMIC gibi Çinli teknoloji devlerine koyduğu yasaklara yanıt verildiği ve ABD ve müttefiklerinin çip ihracat kısıtlamalarına karşı “maden diplomasisi” ile jeopolitik baskı yapmaya çalıştığı anlaşılıyor.
Ama Çin, nadir elementlerin özellikle yapay zekâ, radar, füze ve elektrikli araç üretiminde kritik olduğunu söylüyor.
Bu kararla birlikte, özellikle mıknatıs ve batarya sanayiinde nadir metallerin tedariğinde sıkıntılar ve fiyat artışı görülecek. Doğal olarak ABD, Japonya, AB gibi ülkelerde “acil stoklama” ve alternatif kaynak arayışına geçecek. Zaten Trump’ın Ukrayna, Grönland ve –en son bu ay içindeki duyumlara göre– Türkiye’deki nadir metal talepleri buna işaret ediyor.
Çin dışındaki ülkelerde üretim maliyetleri yüksek olduğundan “daha pahalı ama bağımsız” bir tedarik zinciri doğacak.
Çin’in nadir metal ihraç ve ithalat düzenlemesinin Türkiye’ye etkisi ne olur?
Çin’in nadir metallerle (REE) ilgili teknoloji / ekipman ihracat–ithalat denetimlerini sıkılaştırması, Türkiye’de mıknatıs, motor, savunma elektroniği, beyaz eşya ve EV tedarik zincirlerine hem fiyat hem de termin baskısı getirecek.
Ülkemizde, elektrikli araç çeliş motoru, servo motor, drone / roket aktüatörü, MR cihazı, rüzgâr türbini jeneratörü) gibi sektörlerin ve çekirdek bileşenlerin kullandığı Nd (Neodmiyum), Pr (Praseodmiyum), Dy (Dysprosiyum), Tb (Terbiyum) içeren NdFeB mıknatıslar (Neodmiyum, bor, demir magnet) fiyatları artacak ve teslim süreleri uzayacak.
Çin menşeli içerik için ek lisans/menşe tevsiki gereği; Türk ihracatçılar (otomotiv, savunma, makine) ürün içindeki REE içeriğini belgelemek zorunda kalır. TOGG/tedarikçileri, beyaz eşya motorları, asansör–HVAC, rüzgâr türbini bakım/retrofit ve savunma elektroniği ihalelerinde revize maliyet ve takvim baskısı gelecek.
Umarız bu nedenle Hurda HDD, e-atık, türbin ve motorlardan NdFeB geri kazanımı (hidro/pyro süreçler) için Türkiye’de tesis kurulumları gündeme gelir.
Diğer yandan Beylikova REE (Eskişehir) sahasının pilot–endüstriyel faza geçişi, ayrıştırma (separation) ve alaşım–mıknatıs üretimi için kamusal–özel JV ile ülke lehine bir fırsat yaratılabilir. Ayrıştırma (solvent extraction/ion exchange) ve alaşım–mıknatıs pilot hattı; kamu alım garantisiyle ölçek büyütme için planlama yapmak lazım.
Yani Çin’in sıkılaştırması, Türkiye’ye kısa vadede maliyet ve termin baskısı getirir; ancak Beylikova + geri dönüşüm + yerli mıknatıs/motor üçlüsüyle tedarik güvenliği ve teknoloji kazanımı için güçlü bir pencere açabilir.
Kaynak : 