Çinli Wingtech Technology, iştirakı olan Hollandalı yarı iletken firması Nexperia’ya karşı, şirketin kontrolüne yönelik devam eden kısıtlamalar nedeniyle yaklaşık 1,2 milyar dolarlık tazminat talebiyle büyük bir dava açtı.
Bu dava, Avrupa’daki en politik açıdan hassas yarı iletken anlaşmazlıklarından birisi durumunda. Çin ile Hollanda arasındaki teknoloji egemenliği ve çip güvenliği konusunda gerilimleri daha da derinleştirebilir.
Dosyalara göre, Wingtech ve bir birimi, Guangdong’daki bir mahkemede dava açarak ekonomik kayıplar için 8 milyar yuan (yaklaşık 1,18-1,2 milyar dolar) tazminat talep etti. Şirket, anlaşmazlığı hafifletmek için daha önce yapılan diplomatik çabalara rağmen Nexperia üzerindeki kontrolünün kısıtlı kaldığını savunuyor.
Yarı iletken sektöründeki anlaşmazlık jeopolitik bir boyut kazanıyor
Çatışma, Hollanda hükümetinin 2025 sonlarında Nexperia’nın yönetimine müdahale etmesiyle başladı. Müdahalenin gerekçesi, ulusal güvenlik, Avrupa ekonomik güvenliği ve Çin ile bağlantılı potansiyel teknoloji transferi riskleri olarak gösteriliyor.
Hollanda, acil ekonomik güvenlik yetkilerini kullanarak şirketin yönetim yapısını geçici olarak kontrol altına aldı ve Çin’in kilit yönetim fonksiyonları üzerindeki etkisini askıya aldı.
Hollandalı yetkililerin, küresel çip rekabetinin yoğunlaştığı bir dönemde stratejik öneme sahip yarı iletken bilgi birikiminin ve üretim kapasitesinin Çin’e kaydırılabileceğinden endişe duyduğu bildirildi.
Wingtech, müdahalenin büyük mali hasara yol açtığını ve hissedar haklarını ihlal ettiğini savunuyor. Şirket, kısıtlamaların ağır kayıplara ve operasyonel aksamalara neden olduğunu söylüyor.
Nexperia neden önemli?
Nexperia niş bir çip üreticisi değil. Hollandalı şirket, otomotiv elektroniği, endüstriyel sistemler, telekom altyapısı, tüketici elektroniği ve güç yönetimi uygulamaları için, yılda milyarlarca yarı iletken üretiyor.
Ürünleri, Avrupa endüstriyel tedarik zincirlerine derinlemesine entegre olmuş durumda. Şirketin kökenleri eski Philips Semiconductors bölümüne dayanıyor ve Hollanda, Almanya, İngiltere ve Asya’daki üretim tesisleri işletiyor:
Wingtech, Çin’in stratejik yarı iletken tedarik zincirleri üzerindeki etkisini genişletme çabalarının bir parçası olarak 2019 yılında Nexperia’yı satın aldı.
Avrupa ve Çin, çip egemenliği konusunda giderek daha fazla çatışıyor.
Dava, yarı iletkenlerin küresel jeopolitiğin en önemli savaş alanlarından biri haline geldiğini vurguluyor. Son birkaç yıldır, Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa, Çin ve müttefik ülkeler, yerli çip üretimini güvence altına almak ve stratejik yarı iletken altyapısı üzerindeki yabancı kontrolü sınırlamak için agresif adımlar attılar.
Batı hükümetleri, Çin kontrolündeki teknoloji tedarik zincirlerine bağımlılıktan giderek daha fazla korkarken, Pekin bu tür kısıtlamaların ekonomik sınırlama anlamına geldiğini savunuyor.
Nexperia anlaşmazlığı, Avrupa içindeki bu çatışmanın en açık örneklerinden biri haline geldi.
Çin, yaptırım karşıtı çerçeveyi devreye sokuyor
Davanın en önemli yönlerinden biri, Wingtech’in Çin’in Yabancı Yaptırımlara Karşı Yasasını kullandığı yönündeki haberler oldu.
Bu yasa, Pekin tarafından Çinli şirketlerin yabancı kısıtlamalara, yaptırımlara veya Çinli şirketlere karşı ayrımcı olarak görülen devlet müdahalelerine karşı misilleme yapmalarına olanak tanıyan yasal bir mekanizma olarak yürürlüğe konuldu.
Analistler, bu davanın Çin’in gelecekte Batı’nın ekonomik-güvenlik eylemlerine yasal olarak nasıl meydan okumayı planladığının önemli bir testi olabileceğini söylüyor.
Tedarik zincirleri arada kaldı
Çatışma, yarı iletken tedarik zincirlerini zaten etkiledi. Hollanda’nın müdahalesinin ardından, Çin’in Nexperia ile ilgili üretim akışlarını etkileyen kısıtlamalar getirdiği ve bunun da Avrupa otomotiv endüstrisinin bazı bölümlerinde tedarik baskısına katkıda bulunduğu bildiriliyor.
Avrupalı otomobil üreticileri, Nexperia gibi şirketler tarafından üretilen olgun düğüm yarı iletkenlerine büyük ölçüde bağımlı kalmaya devam ediyor.
Bu durum özellikle önemlidir çünkü birçok hükümet başlangıçta gelişmiş yapay zeka çiplerine odaklanırken, güç yarı iletkenleri, analog çipler, MOSFET’ler ve otomotiv sınıfı bileşenler. stratejik öneme sahip bileşenleri hafife aldı.
Bu anlaşmazlık, uluslararası teknoloji yatırımları için daha geniş sonuçlar doğurabilir. Çinli firmalar zorunlu elden çıkarmalar, ulusal güvenlik incelemeleri, mülkiyet kısıtlamaları ve siyasi müdahale ile karşılabilir.
Aynı zamanda, Çin’de faaliyet gösteren Batılı şirketler, Pekin’in genişleyen ekonomik güvenlik çerçevesi altında misilleme niteliğinde yasal işlemlere maruz kalma riskleriyle karşı karşıya kalıyor.
Yarı İletken Soğuk Savaşı Derinleşiyor
Wingtech-Nexperia çatışması, küresel ekonomide yaşanan çok daha büyük bir dönüşümü yansıtıyor. Yarı iletkenler artık sıradan endüstriyel ürünler olarak ele alınmıyor. Ulusal güvenlik varlıkları, jeopolitik kaldıraç, yapay zeka altyapısı ve stratejik egemenlik araçları haline geldiler.
Sonuç olarak, bir zamanlar kurumsal yönetim sorunları olarak kalabilecek anlaşmazlıklar artık devlet düzeyinde jeopolitik çatışmalara dönüşüyor. Bu nedenle Nexperia’ya karşı açılan dava, ticari bir anlaşmazlıktan daha fazlası olabilir. Genişleyen küresel yarı iletken Soğuk Savaşı’nda bir başka önemli cephe haline gelebilir.
Kaynak : 