İnternet’in yaygınlaşması ile bilginin hızlıca paylaşıyor olması ile birlikte hayatımıza yeni kavramları da getirdi. “Sosyal medya isyan etti”, “Twitter devrimi” gibi söylemler artık bizlere yabancı gelmiyor. İnternet’in etkilediği alanlardan birisi de: siyaset.
Bilgiye hızlıca erişimin mümkün olması, siyasi liderlerin söylemlerini anında doğrulama ya da yalanlamaya imkan verir oldu. İşte bu noktada “Doğruluk Payı” olayı bir adım ileriye taşıyarak söylemleri yoruma yer bırakmayacak şekilde analiz ederek, söylemlerin doğruluk yüzdelerini ortaya çıkarıyor ve bu bilgileri takipçileri ile paylaşıyor. Doğruluk Payı hakkında daha fazla bilgiyi birinci ağızdan almak için Doğruluk Payı Editörü ve Koordinatörü Koray Kaplıca ile gerçekleştirdiğimiz röportajı sizinle paylaşıyoruz.
Türk-İnternet.com: Kısaca kendinizi bize tanıtabilir misiniz?
Koray Kaplıca: Şu an için Doğruluk Payı’nın editörlüğünü ve koordinasyonunu üstleniyorum. Lisans ve yüksekl isans derecesini siyaset biliminden almış ve bu alana meraklı biri olarak, kendimi naçizane bir siyaset bilimci olarak tanımlayabilirim.
Eğitim hayatımla paralel olarak sivil toplumda çeşitli görevlerde bulundum. Doğru bir fikir ve zaman geldiğinde de arkadaşlarımla Doğruluk Payı girişimini başlatan Ortak Gelecek için Diyalog Derneği’ni (OGDD) kurduk. Halihazırda Dernek’te Genel Sekreterlik görevini de üstleniyorum.
Türk-İnternet.com: Doğruluk Payı projesinin çıkış noktası neydi? Bu çalışmanın bir örneği daha var mı yoksa dünyada ilk defa sizin tarafınızdan mı ortaya atılmış bir fikir bu?
Koray Kaplıca: Doğruluk Payı girişiminin çıkış noktasını Türkiye’deki mevcut politik kültürdeki eksiklikler ve denetlemedeki sorunlar oluşturuyor.
Seçmenler dört yılda bir temsilcilerini seçiyorlar fakat bu ara dönemde etkili ve sivil bir denetleme mekanizması geliştirilemiyor. Halbuki temsilcilerin seçmenlerine karşı söylediklerinden sorumlu olması ve onları yanlış yönlendirmemesi gerekiyor.
Doğruluk Payı tam bu aşamada devreye girerek siyasi aktörlerin açıklamalarının doğruluğunu ifşa ederek soumluluk ilkesini güçlendiriyor. Seçmen de seçimlere temsilcileri hakkında bilgi sahibi olarak gidiyor.
Siyasal aktörlerin açıklamalarının doğruluğunun kontrol edilmesi (factchecking) özellikle ABD’de 2008 yılı başkanlık seçimlerinin en öne çıkan gelişmelerden biri olmuştu.
2008’den bu yana da özellikle ABD’de factchecking üzerine uzmanlaşan kuruluşlar oluştu. Son iki yılda da çeşitli ülkelerde benzer girişimler ortaya çıkmaya başladı. Örneğin, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nde Brezilya, İtalya, ABD ve Güney Afrika’dan factchecking örgütlerinin katıldığı ortak çalışmaya Doğruluk Payı da kadın cinayetleri ve kadın istihdamı ile ilgili iki analizle destek verdi.
Factchecking hareketinin uluslararası alanda gittikçe güçlenen ve etki sahibi olan bir hareket haline geldiği söylenebilir.
Türk-İnternet.com: Projenin varmak istediği nokta yani amacı nedir?
Koray Kaplıca:Doğruluk Payı girişiminin nihai amacı daha sorumlu, daha şeffaf ve daha demokratik bir siyasi kültürün Türkiye siyasetine hakim kılmak. Türkiye’de diyalogu ve uzlaşmayı imkansız hale getiren kutuplaşmanın, ancak demokratik prensiplere dayanan bir siyasi kültürün geliştirilmesi sayesinde gerileteceğini düşünüyoruz.
Türk-İnternet.com: Projenin mekanizması nasıl işliyor, değerlendirmeleri yapan kişiler ve bunlar hakkında bilgi verir misiniz?
Koray Kaplıca: Doğruluk Payı işleyişini üç ayak şeklinde açıklayabiliriz. Birinci adımda siyasi aktörlerin açıklamaları günlük olarak haber ajanslarından ve TBMM tutanaklarından izleniyor ve bu izleme sonucunda ortaya çıkan havuzdan tartışmalı ve önemli olanlar analiz malzemesi olarak seçiliyor.
Seçilen iddialar da ertesi güne kadar analiz ediliyor. Analiz hazır olduktan sonra dijital ortamda dağıtım işi başlıyor.
İzleme ve sosyal medyadan Batuhan (Ersun) arkadaşımız sorumlu. Batuhan da benim gibi siyaset bilimi formasyonundan gelen İstanbul Bilgi Üniversitesi mezunu bir arkadaşımız.
Analizleri yapan iki editörden biri benim, diğer arkadaşım da yine bu girişimde başından beri yer alan ve halihazırda Sabancı Üniversitesi’nde Siyaset Bilimi bölümü’nde doktora çalışmalarını yürüten Bengi (Cengiz).
Tabii ki bu yoğun sürece beraber çalıştığımız Kenan (Dursun), İrem (Zülal) ve derneğimizin yönetim kurulu üyeleri Ferdi (Özsoy) ve Baybars (Örsek) da dışardan destek veriyorlar.
Türk-İnternet.com: Değerlendirmeye alınan kişiler sadece siyasetçiler mi?
Koray Kaplıca: Doğruluk Payı aktör yelpazesi şu an için TBMM’deki milletvekilleri, cumhurbaşkanı, devlet kurumlarından çalışan üst düzey bürokratlar ve sivil toplumda ileri gelenlerini kapsayacak şekilde belirlendi. Bu tutumumuzda hem yurt dışındaki modeller hem de kendi kapasitemiz etkili oldu. Fakat önümüzde dönemde aktör alanını genişletmek için ciddi adımlar atıyoruz. Yeni dönemde Doğruluk Payı sitesinin içinde yer alacak medya kısmında yazılı basındaki köşe yazarlarını ve görsel basındaki tartışma programları gibi alanları da kapsayacak medya alanındaki aktörleri analiz etmeyi palnlıyoruz.
Türk-İnternet.com: Tüm taraflarda genel olarak siyasi liderlerin genel doğruluk derecesi `sarı`yı yani ortayı gösteriyor. Bu durumu nasıl yorumlamak gerekli?
Koray Kaplıca: HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş dışındaki siyasi liderlerin doğruluk payı derecesi sarıyı gösteriyor. Öncelikle liderlerin sadece önemli ve tartışmalı görülen açıklamaları analiz edildiği için bu bulguda yorumlamayı dikkatli yapmak gerekiyor.
Genel bir bakış atıldığında, iktidar partisi kendi döneminin olumlu göstergelerini ön plana çıkarmayı çalışırken bazı iddiaları eksik veya yanlış oluyor.
Muhalefet partileri ise mevcut koşulları eleştirirken iyi kontrol edilmemiş, abartılmış iddialarda bulunabiliyorlar. Parti genel başkanları her Salı grup toplantılarında sıklıkla bu tür iddiaları dile getiriyorlar. Analiz sayılarındaki farklılıklardan ötürü bu aşamada biz değerlendirmeyi kişi yerine parti bazında yapmayı seçiyoruz. Bulguları da her ay yayınlanan raporlarımızda bulabilirsiniz.
Türk-İnternet.com: Bu tür projelerin ülke olarak bize nasıl bir katkı sağlayacağını düşünüyorsunuz?
Koray Kaplıca: Türkiye’de seçenler ile seçilenler arasındaki ilişki ve etkileşimin daha sağlıklı hale gelmesi demokrasinin gelişmesine çok büyük katkı verecektir. Doğruluk Payı gibi sivil denetçilik fonksiyonu üstlenme amacıyla kurulmuş organizasyonların artması seçilenlerin daha sorumlu sistemin ise daha katılımcı olmasını sağlayacaktır.
Türk-İnternet.com: Bu projeye farklı alanlarda katkı sağlamak isteyen kişilerin projeye her ne şekilde olursa olsun ne tarzda katkı sağlama imkanları var?
Koray Kaplıca: Doğruluk Payı ekibi olarak yeni bir web sitesine taşınma hazırlıkları içerisindeyiz. Yeni web sitesinde katılımcılığın teşvik edileceği bir model benimsedik. Arzu eden herkes bize analiz için iddia önerebilecek ya da analizi bizzat kendi hazırlayabilecek. Belli kontrol adımlarından sonra isteyen herkesin hazırladığı analiz sitede yayına konabilecek. Bu tür katkının dışında, fikri ve bu işte gönlü olan herkesi OGDD’nin ofisine bekleriz.
Türk-İnternet.com: Bu proje ile ilgili paylaşmak istediğiniz ilginç bir anı/gözlem vs. varsa bunları bizimle paylaşır mısınız.
Koray Kaplıca: Proje süresince bir gözlem olarak özellikle muhalefet milletvekillerinin projeye ve analizlerine olumlu reaksiyonlar gösterdiklerini ve geri bildirimler verdiklerini söyleyebilirim. Örneğin bazı milletvekilleri biz ile doğrudan kaynak paylaşımı yaparak analizlere yardım ettiler. Yine birçok danışmanın analizlerimizi yakından takip ettiği bilgisini de alıyoruz. Milletvekillerinin eylemlerine dolaylı da olsa etkide bulunmak projenin geleceği için motivasyonumuzu artıran bir gelişme.
Kaynak : 