CHP’nin Gölge Kabinesi’nde ekonomiden sorumlu olan İstanbul Milletvekili Umut Oran, ekonomideki son gelişmeleri “Ekonomide Tehlikeli Gidişat, Borsa’da Yerli Out, Yabancı In” başlığıyla raporlaştırdı. Raporu okuyucularımızın dikkatine sunuyoruz:
Raporun ilk bölümünü Ekonomi Raporu : ISO-500’de Borçlar Arttı, Karlar Azaldı – 1 başlığını tıklayarak okuyabilirsiniz.
II.2012’DE EKONOMİDE DARALMANIN FOTOĞRAFI
Ekonomide yavaşlamanın belirginleştiği haziran ayında, vergi doğuran faaliyetlerin hacmindeki daralma nedeniyle tahsilat 81 ilin 63’ünde geçen yıla göre ciddi oranlarda düşüş gösterdi, diğerlerindeki artışlar da düşük kaldı.
Vergi tahsilatında en hızlı düşüşler yüzde 53.7 ile Osmaniye, yüzde 46.5’le Gaziantep, yüzde 45.5’le Kahramanmaraş, yüzde 36.1’le Bolu ve Van, yüzde 35.2 ile Ankara, yüzde 34.2 ile Düzce, yüzde 33.3’le Tokat, yüzde 33.1’le Mardin, yüzde 31’le Hatay, yüzde 30.8’le Karabük, yüzde 30.5’le aydın, yüzde 30.3’le Uşak’ta yaşandı. Hakkari’de ise “eksi tahsilat” durumu yaşandı. Peşin vergiyle mahsuplaşma sonrası tahsilat tutarı Hakkari’de negatif oldu. Başka deyişle devlet bu ilde mükellefe borçlu çıktı.
Vergi gelirlerinin yarıya yakınını yaratan İstanbul’da haziran ayı tahsilatı geçen yılın yüzde 9.1 altında kaldı. Toplam verginin yaklaşık yüzde 90’ının elde edildiği 10 ildeki toplam tahsilatta yüzde 10.2 düşüş yaşandı. Haziranda; illerin vergi ve diğer kalemlerle birlikte bütçeye sağladığı toplam gelir ile bütçeden aldığı harcama netleştirildiğinde, İstanbul, Kocaeli, İzmir, Mersin, Tekirdağ, Bursa, Hatay, Zonguldak ve Kırıkkale dışındaki 72 ilin açık verdiği belirlendi.
Vergi tahsilatı en fazla azalan iller(Haziran;Milyon TL)
| İller | 2011 | 2012 | Değ.(%) |
| Hakkari | 1,0 | -2,2 | – |
| Osmaniye | 28,8 | 13,3 | -53,7 |
| Gaziantep | 111,5 | 59,7 | -46,5 |
| K.Maraş | 56,2 | 30,6 | -45,5 |
| Bolu | 28,9 | 18,4 | -36,1 |
| Van | 37,1 | 23,7 | -36,1 |
| Ankara | 2.890,8 | 1.873,5 | -35,2 |
| Düzce | 26,8 | 17,6 | -34,2 |
| Tokat | 21,3 | 14,2 | -33,3 |
| Mardin | 24,9 | 16,7 | -33,1 |
| Hatay | 294,1 | 202,9 | -31,0 |
| Karabük | 22,9 | 15,9 | -30,8 |
| Aydın | 72,9 | 50,7 | -30,5 |
| Uşak | 19,0 | 13,2 | -30,3 |
Haziranda 72 ilin bütçesi açık verdi: illerin vergi ve diğer kalemlerle birlikte bütçeye sağladığı toplam gelir ile bütçeden aldığı harcama netleştirildiğinde, İstanbul, Kocaeli, İzmir, Mersin, Tekirdağ, Bursa, Hatay, Zonguldak ve Kırıkkale dışındaki 72 ilin açık verdiği belirlendi. Söz konusu 9 il bütçeden aldığı toplam 3.4 milyar liralık harcamaya karşılık bütçeye 16.8 milyar lira gelir sağlayarak 13.4 milyar liralık fazla yarattı. Bunun da yaklaşık 8 milyarını tek başına İstanbul gerçekleştirdi. Bütçeye sağladığı gelir, aldığı harcamanın altında kalan 72 ilin ise toplamda 5 milyar lira dolayında bir açığa yol açtığı belirlendi. 72 il sağladığı 5.6 milyar liralık gelire karşılık, 17.1 milyar liralık bütçe harcaması aldı.
İllere göre bütçe geliri ve harcaması (Haziran; Milyon TL)
| İLLER | GELİR | HARCAMA | DENGE |
| İstanbul | 9.362,7 | 1.378,2 | 7.984,5 |
| Kocaeli | 3.101,0 | 257,5 | 2.843,5 |
| İzmir | 2.798,7 | 685,3 | 2.113,4 |
| Mersin | 458,8 | 256,2 | 202,6 |
| Tekirdağ | 226,7 | 101,6 | 125,2 |
| Bursa | 436,6 | 345,4 | 91,2 |
| Hatay | 224,1 | 186,8 | 37,3 |
| Zonguldak | 115,9 | 91,0 | 24,9 |
| Kırıkkale | 81,5 | 59,1 | 22,4 |
| 9 İL | 16.806,0 | 3.361,1 | 13.444,9 |
| 72 İL | 5.602,8 | 10.620,2 | -5.017,5 |
| Merkez | 2.394,7 | 17.092,5 | -14.697,8 |
| TOPLAM | 24.803,5 | 31.073,8 | -6.270,3 |
İllerin 6 aylık performansı: Haziran ayındaki gelişmeyle birlikte altı aylık vergi gelirindeki değişim 18 ilde negatife dönüştü. Altı ayda toplanan vergi özellikle Hakkari’de geçen yılın yüzde 94.1 altında kaldı. Tahsilat, Kilis’te yüzde 24.3, Mardin’de yüzde 18.1, Gaziantep’te yüzde 15.4, Bolu’da yüzde 12.8, Sakarya’da yüzde 12, Van’da yüzde 11.1, Karaman’da yüzde 11, Kahramanmaraş’ta yüzde 10.3 azaldı. Altı aylık dönemlere göre yüzde 52.8’le en hızlı tahsilat artışı ise toplamdaki payı düşük illerden Kastamonu’da gerçekleşti. Bu ili yüzde 23.7 ile Ağrı, yüzde 21’le Tekirdağ, yüzde 20.3’le Burdur ve Çanakkale, yüzde 20.1’le Şırnak, yüzde 19.5’le Kütahya, yüzde 18.2 ile Amasya izledi. Kalan illerin büyük bölümünde ise tahsilat artışının düşük kaldığı gözlendi.
Altı ayda yüzde 6.9 artışla 131.2 milyar lira olan toplam vergi tahsilatının 58.2 milyar lirayla yüzde 44.4’ü İstanbul’dan elde edildi. İstanbul’daki tahsilat artışı da yüzde 6.7 ile düşük kaldı. Altı aylık tahsilatta İstanbul’u 16.7 milyar la milyonla Kocaeli, 15.1 milyarla İzmir, 14.3 milyarla Ankara izledi. Geçen yılın aynı dönemine göre tahsilat Kocaeli’de yüzde 10.6, İzmir’de yüzde 17.9 artarken, Ankara’da yüzde 4.2 düştü. Bursa, Mersin, Antalya, Hatay, Tekirdağ ve Konya ile birlikte en çok vergi toplanan on ildeki tahsilat yüzde 7 artarak 115.6 milyar lira ile toplam tahsilatın yüzde 88.1’ini oluşturdu. Diğer iller toplamında tahsilat artışı ise yüzde 5.9’la daha düşük çıktı.
6 aylık vergi tahsilatında ilk 10 il (Milyon TL)
| İLLER | 2011 | Pay (%) | 2012 | Pay (%) | Değ.(%) |
| İstanbul | 54.594,0 | 44,5 | 58.246,3 | 44,4 | 6,7 |
| Kocaeli | 15.100,8 | 12,3 | 16.708,4 | 12,7 | 10,6 |
| İzmir | 12.766,2 | 10,4 | 15.054,0 | 11,5 | 17,9 |
| Ankara | 14.904,9 | 12,1 | 14.279,7 | 10,9 | -4,2 |
| Bursa | 2.849,7 | 2,3 | 2.939,9 | 2,2 | 3,2 |
| Mersin | 2.808,9 | 2,3 | 2.746,4 | 2,1 | -2,2 |
| Antalya | 1.588,3 | 1,3 | 1.720,9 | 1,3 | 8,3 |
| Hatay | 1.356,8 | 1,1 | 1.456,0 | 1,1 | 7,3 |
| Tekirdağ | 1.168,2 | 1,0 | 1.413,8 | 1,1 | 21,0 |
| Konya | 881,9 | 0,7 | 985,7 | 0,8 | 11,8 |
| 10 il | 108.019,7 | 88,0 | 115.551,1 | 88,1 | 7,0 |
| Diğer iller | 14.459,7 | 11,8 | 15.310,7 | 11,7 | 5,9 |
| Merkez | 249,4 | 0,2 | 321,0 | 0,2 | 28,7 |
| TOPLAM | 122.728,8 | 100,0 | 131.182,8 | 100,0 | 6,9 |
İlk altı ayda sadece 11 ilin bütçeye katkısı pozitif: Ocak-haziran döneminde 11 ilin bütçeye katkısı pozitif, 70 ilinki negatif oldu. Altı ayda 62.1 milyar lirayla bütçe gelirlerinin tek başına yüzde 38.3’ünü yaratan, buna karşılık bütçe harcamalarında 7.2 milyar lirayla yüzde 4.3 pay alan İstanbul, net olarak bütçeye 54.9 milyar liralık pozitif katkı sağladı. Bütçeye net katkı tutarında İstanbul’u 15.6 milyarla Kocaeli, 12 milyarla İzmir, 7.9 milyarla Ankara, 1.6 milyarla Mersin, 1.4 milyarla Bursa izledi. Ayrıca Tekirdağ, Hatay, Antalya, Zonguldak ve Muğla’nın da bütçeye aldığı harcamadan daha fazla gelir sağladığı belirlendi. Altı ayda bu 11 ilin toplam net katkısı 95.8 milyar liraya ulaştı. Öte yandan sağladığı bütçe gelirinden daha fazla harcama alarak açık yaratan 70 ilin ise toplamda 19.9 milyar liralık bir açığa yol açtığı belirlendi. Altı ayda merkezden yapılan gelir ve ödemelerde ise 82.6 milyarlık bir açık oluştu; bunların sonucunda altı bütçe açığı 6.7 milyar lira oldu.
İllere göre bütçe gelir ve gideri (Ocak-Haziran; Milyon TL)
| İLLER | GELİR | Pay (%) | HARCAMA | Pay (%) | DENGE |
| İstanbul | 62.103,5 | 38,3 | 7.188,3 | 4,3 | 54.915,2 |
| Kocaeli | 17.009,3 | 10,5 | 1.402,8 | 0,8 | 15.606,5 |
| İzmir | 15.570,6 | 9,6 | 3.530,4 | 2,1 | 12.040,2 |
| Ankara | 19.687,5 | 12,1 | 11.708,4 | 6,9 | 7.979,1 |
| Mersin | 2.890,4 | 1,8 | 1.320,3 | 0,8 | 1.570,1 |
| Bursa | 3.175,4 | 2,0 | 1.825,2 | 1,1 | 1.350,2 |
| Tekirdağ | 1.492,8 | 0,9 | 527,7 | 0,3 | 965,0 |
| Hatay | 1.581,9 | 1,0 | 977,2 | 0,6 | 604,7 |
| Antalya | 2.085,1 | 1,3 | 1.550,1 | 0,9 | 535,0 |
| Zonguldak | 705,5 | 0,4 | 460,6 | 0,3 | 244,9 |
| Muğla | 755,0 | 0,5 | 730,9 | 0,4 | 24,1 |
| 11 il | 127.056,9 | 78,3 | 31.221,9 | 18,5 | 95.834,9 |
| 70 il | 17.852,0 | 11,0 | 37.789,1 | 22,4 | -19.937,2 |
| Merkez | 17.269,6 | 10,6 | 99.869,9 | 59,1 | -82.600,3 |
| TOPLAM | 162.178,4 | 100,0 | 168.881,0 | 100,0 | -6.702,5 |
Raporun devamını Ekonomi Raporu : Kısa Vadeli Dış Borç 100 Milyar $’a Dayandı – 3 başlığını tıklayarak okuyabilirsiniz.
Kaynak : 