CHP’nin Gölge Kabinesi’nde ekonomiden sorumlu olan İstanbul Milletvekili Umut Oran, ekonomideki son gelişmeleri “Ekonomide Tehlikeli Gidişat, Borsa’da Yerli Out, Yabancı In” başlığıyla raporlaştırdı. Raporu okuyucularımızın dikkatine sunuyoruz:
I.İSO 500: BORÇLAR ARTTI KARLAR AZALDI
İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) bu hafta açıkladığı “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2011 Raporu” reel sektörde 2011 yılında yaşanan kan kaybının fotoğrafını ortaya koydu. Rapora göre geçen yıl, her dört şirketten biri zarar yazdı. İSO 500’de kar eden kuruluş sayısı 380’e gerilerken, zarar eden kuruluş sayısı 120’ye yükseldi.
2010’da kar eden kuruluş sayısı 434, zarar eden kuruluş sayısı 66 olmuştu. 2011 yılında kar eden kuruluş sayısı 2010’a göre 54, kriz öncesi olan 2007 yılına göre ise 70 azalış gösterdi. 2010 yılında İSO 500 genelinde yüzde 7.6 olan satış karlılık oranı, 2011’de yüzde 5.6’ya geriledi. Özellerde ise bu oran, 2011’de dönem kar ve zarar toplamındaki düşüşün etkisiyle yüzde 5.9’dan, yüzde 4.8’e indi. Çalışan başına dönem kar ve zarar toplamında özel kuruluşlarda ilk 10 sırayı madencilik ve taşocakçılığı alırken, ikinci sırada kimya, petrol ürünleri, lastik ve plastik sanayi, üçüncü sırada taş ve topağa dayalı sanayi izledi.
Dördüncü sırada taşıt araçları sanayi yer aldı. Negatif karla, listenin en sonunda elektrik sektörü ve diğer imalat sanayi bulunurken, sanayinin lokomotif sektörlerinden biri olan dokuma, giyim eşyası, deri ve ayakkabı sanayinde çalışan başına dönem kar ve zarar toplamının ortalamanın altında kalması dikkat çekti. Satış vergileri hariç net üretimden satışlarda 27.4 milyar TL ile Tüpraş birinci sırayı alırken, toplam üretimden satışlar içerisinde payı yüzde 8.5’e yükseldi. Bu oran, 2010 yılında yüzde 8.2 düzeyinde gerçekleşmişti. Tüpraş’ı, Ford Otomotiv 8.5 milyar TL ile ikinci, Oyak Renault 7.3 milyar TL ile üçüncü, Elektrik Üretim A.Ş (EÜAŞ), 7.02 milyar TL ile dördüncü, Tofaş 6.3 milyar TL ile beşinci, Arçelik 6.2 milyar TL ile altıncı, Ereğli 5.2 milyar TL ile yedinci, İskenderun 5.09 milyar TL ile sekizinci, İçdaş 4.8 milyar TL ile dokuzuncu, Aygaz 4.5 milyar TL ile 10’uncu sırada takip etti.
Üretici fiyatlarıyla brüt katma değerde ilk 50 kuruluşun “İSO 500” içindeki payı yüzde 50.8 oldu. Bu oranın 2010’da yüzde 53.8 olduğu dikkate alındığında, 3 puanlık bir azalış söz konusu oldu. Vergi öncesi dönem kâr ve zarar toplamında ilk 50 kuruluşun payı 2011’de 4 puanlık bir azalışla yüzde 51.3’e geriledi. Bu durum rapora göre, 211 yılında yükselen kredi faiz oranları ve kurlarda yaşanan artıştan ilk 50’deki kuruluşların diğer 450 kuruluşa göre biraz daha fazla etkilendiklerini ortaya koydu.
Kamuda olumsuzluk büyük boyutta
Türkiye’nin “500 Büyük Sanayi Kuruluşu”nun yarattığı brüt katma değerin GSYH içinde, 2010 yılında yüzde 9.3 olan payı 2011’de yüzde 9’a geriledi. İSO 500’de toplam üretimden satışlar cari fiyatla yüzde 27, sabit fiyatla yüzde 13.1 oranında arttı. Bu artışlar raporda, 2010 yılındaki yüzde 21.8 ve yüzde 14.7’lik artışlara kıyasla elde edilmesi dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendirildi. Özel kuruluşlarda 2011’de üretimden satışlar cari fiyatlarla yüzde 29.4, sabit fiyatla yüzde 15.2 oranında artış gösterdi. Bu artışlar da 2010 yılındaki yüzde 21.4 ve yüzde 14.3’lük artışlara kıyasla elde edildi. İSO 500’ün vergi öncesi dönem kar-zarar toplamı, cari fiyatla yüzde 5.5, sabit fiyatla yüzde 15.9 oranında küçüldü. Özel kuruluşlarda ise vergi öncesi dönen kar ve zarar toplamı cari fiyatlarla yüzde 7.9 artarken, sabit fiyatlarla yüzde 3.9 oranında düşüş gösterdi. Rapora göre, kamu kuruluşlarında dönem kar ve zarar toplamındaki olumsuzluk daha büyük boyutta gerçekleşti. Kamu kuruluşlarında dönem kar ve zarar toplamı, cari fiyatla yüzde 40.8, sabit fiyatla yüzde 47.3 oranında geriledi.
İSO 500’ün borçları 2011’de yüzde 20.1 arttı
İSO 500’ün borçları 2011’de yüzde 20.1 oranında artış gösterdi. Özel kuruluşların borçları yüzde 26.6 oranında artarken, kamu kuruluşlarında yüzde 38.8’lik düşüş gerçekleşti. Özel kuruluşlarda borç artışının daha yüksek olması, kurlardaki yukarı doğru hareket nedeniyle dış borucu olan kuruluşların TL karşılığı borçlarının artmasından kaynaklandı. Özkaynak toplamı yüzde 7.9, özel kuruluşlarda yüzde 7.2 ve kamu kuruluşlarında yüzde 10.4 oranında artış gösterdi. Aktif toplam ise İSO 500’de yüzde 14.1, özel kuruluşlarda yüzde 17.8 oranlarında artarken, kamu kuruluşlarında yüzde 5.8 oranında azaldı. Net katma değer, İSO 500’de cari fiyatla yüzde 9.4 artarken, sabit fiyatla yüzde 1.8 oranında gerçekleşti. Özel kuruluşlardaki artış ise cari fiyatlarla yüzde 19.1, sabit fiyatlarla yüzde 6.9 şeklinde belirlendi.
İSO 500’de çalışan sayısı 2011 yılında, bir önceki yıla göre yüzde 4.3 oranında artış gösterdi. Özel ve kamu olarak bakıldığında, 2011’de çalışan sayısı özel kuruluşlarda yüzde 5.1 oranında artarken, kamuda ise yüzde 1.3 azaldığı gözlendi. 1 milyon TL satış hasılatı için istihdam edilen çalışan sayısının ise 2003’den beri azalış trendinde olduğu, 2011 yılında 1.3’lük en düşük seviyesine gerilediği kaydedildi. Yabancı sermayeli kuruluş sayısı 2010’da 148 olurken, 2011’de 140’a geriledi. Bu 140 yabancı sermaye paylı kuruluşun İSO 500’de üretimden satışlar içindeki payı yüzde 31.3 olurken, bu oran üretici fiyatlarıyla brüt katma değerde yüzde 35,4, dönem kar ve zarar toplamında yüzde 32,8, ihracatta yüzde 45.4, çalışan sayısında yüzde 31.1 oldu.
Kaynak yapısı bozuldu
500 büyük sanayi kuruluşunun kaynak yapısında, sanayi sektöründeki olumlu gelişmeye rağmen kur ve kredi faizlerinde yaşanan artışlar nedeniyle özel kuruluşlarda nispi bir bozulma görüldü. Kaynak yapısındaki bozulma, toplam borç-özkaynak oranlarında da görüldü. İSO 500’de 2010 yılında yüzde 119.2 olan bu oran, 2011’de yüzde 140.7’ye yükseldi. Raporda, bu oranın hızlı yükselmesinin, kaynak yapısındaki hızlı bozulmayı ortaya koyduğu, borç-özkaynak makasının açılmasının kur ve faizlerin artması durumunda özellikle karlılığı olumsuz etkilediğinin altı çizildi. İSO 500 özellerde 2010 yılında, yüzde 54.4 olan toplam borç oranı, 2011’de son 7 yılın en yüksek düzeyi olan yüzde 58.8’e yükselirken, özkaynak payı yüzde 45.6’dan yüzde 41.5’e geriledi. Kamuda borç oranı 2011’de yüzde 21.4’e gerilerken, özkaynak payı yüzde 67.1’den yüzde 78.6’ya çıktı.
Ödenen faizler yüzde 40.7 arttı
İSO 500 özellerde ödenen faizler 2009’da yüzde 25.3, 2010 yılında yüzde 10.9 oranında azalırken, 2011 yılında özellikle yılın ikinci yarısı ile birlikte kredi faiz oranları ve kurların tekrar yükselmesiyle yüzde 40.7 oranında artış gösterdi. Faaliyet gelirleri toplamı, bir başka deyişle milli gelir anlamındaki karın, toplam satışlara oranı 2010’da yüzde 4.5 olurken, 2011’de yüzde 4.3’e geriledi. Üretim faaliyet dışı gelirler 2011’de yüzde 22.7’ye geriledi. Bu oran 2010 yılında yüzde 34.4 olmuştu.
Raporun devamını Ekonomi Raporu: 2012’de Ekonomide Daralmanın Fotoğrafı – 2 başlığını tıklayarak okuyabilirsiniz.
Kaynak : 