Geçen hafta Antalya’da gerçekleştirilen Kamu Bilişimcileri Zirvesi’nde, e-devlet kapsamındaki pek çok uygulamaya yönelik bilgiler aktarıldı. Bunlardan birisi de, 57ci hükümet zamanında başlatılan UYAP yani Ulusal Yargı Ağı[1] ile ilgili bilgilerdi. Bugün Adalet Teşkilatının savcısı, hakimi, avukatı ve vatandaşı ile herkesin kullanabildiği ve günden güne gelişen bu sistemle ilgili bilgileri, Adalet Bakanlığı Bilgi İşlem Dairesi Başkan Yardımcısı Eyüp Yıldız’dan dinledik.
turk-internet.com: Eyüp Bey, Kamu Bilişimcileri Zirvesi’nde bazı bilgiler verdiniz. O bilgileri turk-internet.com okuyucuları için tekrar almak istiyoruz. Öncelikle, bize kendinizi tanıtır mısınız?
Eyüp Yıldız : Anlatayım. Eyüp Yıldız. Adalet Bakanlığı Bilgi İşlem Dairesi Başkan Yardımcısı’yım. 8 yıldır Adalet Bakanlığı Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı’nda görev yapıyorum. Daha önce de Türkiye’nin değişik yerlerinde cumhuriyet savcısı olarak görev yaptım. Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı’nda Başkan Yardımcısı sıfatı ile görev yapıyorum.
turk-internet.com: Eyüp Bey, UYAP’ın birçok özelliğini biz biliyoruz da, demin vatandaş bilgi portalı ile ilgili bilgi verdiniz; o pek tanınmıyor bildiğim kadarıyla. Onu biraz açar mısınız?
Eyüp Yıldız : Tabii ki! Vatandaş portalımızın amacı, tüm vatandaşlarımızın adliyelere gitmeden, bulundukları yerlerden, evlerinden, bürolarından, çalıştıkları her yerden dava bilgilerini görebilmeleri, davaları ile ilgili süreçleri takip edebilmeleri, bunun yanında vatandaşlarımız eğer elektronik imza sahibi iseler, elektronik imzalarını kullanarak da dava açabilmelerine imkân sağlayan bir portal.
turk-internet.com: Burada avukata ihtiyaç yok mu?
Eyüp Yıldız : Avukata ihtiyaç yok. İsterse avukatlar vatandaşlar adına avukat portalı kullanarak da dava açabiliyorlar. Bunun için ayrı bir portalımız var avukatların kullandığı avukat portal. Fakat tüm davalarını vatandaşlar bir avukat vasıtasıyla takip etmek durumunda değiller. Kendileri de dava süreçlerini dava açmak, takip açmak –icra takibi açmak da dahil- bu takip açma işlemlerini vatandaş portalı kullanarak da kendileri yapabilirler. Zaten burada banka hesabı varsa, bankaya bağlanma, harç yatırma, davaları ile ilgili masraf gönderme gibi tüm işlemlerini de yine bu portal aracılığı ile yapabilme olanağına sahipler. Bunun için elektronik imzalarının bulunması yeterli.
Yine bu hizmeti, e-devlet kapısı üzerinden de veriyoruz. Vatandaşlarımızın e-devlet şifresi varsa, bu e-devlet şifresi ile de e-devlet kapısından dava bilgilerini bizim kapak bilgisi dediğimiz bilgilerinin tamamına erişip görüntüleyebilmek, buradan çıktısını alıp bu dava bilgileri ile ilgili süreçlerini buradan takip edip yönetme imkânlarına sahipler.
turk-internet.com: Benzer bir şey SMS. SMS ile mesaj atıyorsunuz, o nedir?
Eyüp Yıldız : UYAP’ın vatandaşların davaları ile ilgili bilgilendirilmesi amacıyla vatandaş odaklı olarak düşündüğümüz ve özellikle de günümüzde vatandaşların kimlik bilgilerinin çok sıkça başkaları tarafından kullanılıp haksız yere haklarında takip açılabildiği ya da davalara konu edinebildiği durumlarda vatandaşların bilgilendirilmesini sağlayan – ben bunu bir kasko sistemi olarak addediyorum- özgürlüklerin kaskosu adeta bu sistem. Yaklaşık 1 milyon 300 bin’in üzerinde şu anda UYAP SMS abonemiz var.
turk-internet.com: Nasıl abone olunuyor?
Eyüp Yıldız : Abonelik kolay. TC numarası (boşluk) “abone” yazarak, 4060’a mesaj atıldığında abonelik gerçekleştiriliyor. Bununla ilgili bizim Bakanlığımızın internet sayfasından bilgi edinmek, her türlü bilgiyi alabilmek mümkün. Abonelik kolay ve abonelik ücretsiz.
Bu da çok önemli. Yani abone olmak ücretsiz. Ta ki, kişi ile ilgili bir dava açılmış ya da davası ile ilgili bir bilgi gönderildiğinde bunun 1 TL ücreti var; bunun da bilinmesi tabii ki önemli. Fakat cüzi bir ücret bu. Sadece SMS operatörlerinin SMS göndermesi karşılığında alınmış bir ücret.
Bu şekilde vatandaşlarımız kendileri ile ilgili yargısal süreçlerden haberdar olma, bilinçli olarak da hem süreçlerini takip etme, bilgileri dahilinde olan ya da olmayan tüm süreçlerin SMS ile bilgilendirilmesinin sağlandığı bir sistem.
turk-internet.com: Demin bir örnek verdiniz: Hakkında kendisinden habersiz cep telefonu aboneliği yapılan bir kişi için hemen tespit etmiş oluyor. Fark etmese ne olur?
Eyüp Yıldız : Şöyle bir durum var: Tebligat ile bir şekilde adresine ya da onun adına bir adrese gönderilebilir. Bu hakkındaki icra takibinden o anda haberdar olup “ bu icraya konu borç benim borcum değil” diye icra dairesine itiraz etme imkânını kaçırabilirse, bu takip kesinleşebilir. Takip kesinleştikten sonra bunu ödemek ile karşı karşıya kalabilir. İşte bütün bu olumsuz süreçleri daha henüz başında fark edip “ bu borç benim borcum değil” diye icra takibine itiraz ederekten takibi durdurma olanağını bu şekilde kavuşan vatandaşlarımız var. Bu şekilde haklarında dava açıldığını öğrenen çok vatandaşımız da var. Bize yansıyan başka çarpıcı örnekler de var.
turk-internet.com: Ne gibi?
Eyüp Yıldız : Mesela eşinden boşanma davası açtığını bir bayanın bu şekilde UYAP SMS aboneliği olarak öğrendiğini de biz bizimle paylaştığı için biliyoruz bunu. Bu şekilde öğrenerekten dava sürecinden haberdar olduğunu bunun kendisine ciddi anlamda bir katkı sağladığını söylemişti.
Bu şekilde ciddi anlamda vatandaşlarımıza kolaylık sağlıyor. Bir de artık kişisel veriler çok sıkça kullanılabiliyor. Yani 3. kişilerin eline geçiyor. Bazen kişisel bilgileri kullananlar genelde akrabalar oluyor. Ne için akrabalar? Bu da şu açıdan önemli: Akrabalar birbirlerinin ana adı, baba adı, doğum yeri gibi, kardeşleri gibi bilgilerine de sahip oluyorlar.
Dolayısıyla da suç işleyip bu şekilde kötü niyet ile bir kısım insanlar, kendi yakınlarına kimlik bilgilerini veriyorlar ve suç ile o anda kendisi muhatap oluyor ama ondan sonraki süreçte ortadan kaybolunca, kimin kimlik bilgilerini vermiş ise, dava süreçleri ile ilgili o kişi adliyeler ile muhatap olmak durumunda kalıyor. İşte bu bizim UYAP SMS’in belki en önemli faydalarından birisi de, bu tür durumlarda eğer ilgili kişi kimlik bilgileri kullanılan kişi UYAP SMS abonesi ise, kendisine hakkında açılmış, bilgisi dışında açılmış davalar ile ilgili – bu ceza davası da olabiliyor, bazen hukuk davası da olabiliyor ama genelde ceza davası– anında bilgi sahibi olması. Suç konusu olduğu için ceza davaları gibi bir dava açılmış ise, bunlardan UYAP SMS sistemi sayesinde bilgi sahibi olaraktan süreçleri takip edebilme- en azından hakkını arama imkânını bu şekilde kavuşmuş oluyor.
turk-internet.com: O yüzden de “özgürlüğün kaskosu” diyorsunuz.
Eyüp Yıldız : Evet O yüzden “özgürlüklerin kaskosu” olarak nitelendiriyorum ben bunu.
turk-internet.com: Peki Eyüp Bey, bir de SEGBİS’ten bahsettiniz; onu da biraz açalım.
Eyüp Yıldız : Tabii ki! SEGBİS Bilişim Sistemi, şu anda Türkiye genelindeki adliyelerimizin tamamında –adliyelerin büyüklüğüne göre– 1’den, –İstanbul gibi büyük adliyeleri düşünecek olur iseniz–, 50’lerin üzerinde duruşma salonlarının neredeyse tamamında kurduğumuz bir sistem.
Bu sistemin amacı – ki Ceza Muhakemesi Kanun’umuzda belli suçların mutlaka mahkemenin huzuruna çıkarılması yani hangi davada görülüyor ise, hangi mahkemede görülüyor ise, o dava kapsamında o mahkemenin huzuruna çıkarılma zorunluluğu var-. Bu zorunluluktan kaynaklı olarak da vatandaşlar bulunduğu mahkemenin dışındaki bir bölgede – ki, Türkiye coğrafi olarak da büyük bir ülke 81 ilin olduğu, coğrafi olarak da büyük bir ülke olmamız hasebiyle örneğin İstanbul’da yargılanan bir kişinin Erzurum’da yakalandığını farz ederseniz, o kişinin her durumda tutuklanaraktan İstanbul’dan bulunduğu mahkemeye götürülmesi gerekiyor.
Bu “yol tutuklaması” dediğimiz tutuklamalar nedeniyle kişilerin hak kayıplarına uğramaları, özgürlüklerin kısıtlanması gibi sonuçlar ortaya çıkıyordu. Bu da ciddi anlamda vatandaşlarımız açısından zorluk ve hak kaybına neden olduğu için, bu sistem sayesinde yakalanan kişiler ya da dinlenilmesi gereken – bu sadece yakalanan kişiler bakımından değil, bu tanık olabilir, müşteki de olabilir dinlenilmesi gereken, şikâyetçi olan kişiler de olabilir- bulunduğu mahaldeki duruşma salonundan yargılamanın yapıldığı mahaldeki duruşma salonundaymış gibi SEGBİS sistemi sayesinde dinlenerek, ifadesi alınarak, savunması yaptırılaraktan yargı sistemine, yargılama faaliyetine katılıyorlar.
Bu şekilde de, insanların özgürlükleri kısıtlanmadan yargılama faaliyeti sağlıklı bir şekilde yürütülebiliyor. Bu sistem cezaevlerinde de var. 500 küsur sistemimizde – sayı olarak şu anda anımsamıyorum, net rakam veremeyeceğim ama tüm cezaevlerimiz diye söyleyeyim- tüm cezaevlerimizde de bu sistem kurulu. Bu cezaevinde tutuklu, hükümlü bulunan kişiler ile adliyelere birçok suçlar bakımından adliyelere götürme zorunluluğunu ortadan kaldırdık. Bu, hem güçtü, hem güvenlik açısından riskleri de vardı. Hatırlarsanız, nakil sırasında yanan bir araç nedeniyle insanlarımız hayatını kaybetmişti.
Bütün bu olumsuzlukları ortadan kaldırabilmek için cezaevlerine, cezaevinden SEGBİS sistemi sayesinde duruşmada gibi, huzurda gibi savunmalarını yapma olanağını getirdik. Bu, hem yargılama süreçlerini hızlandırdı, hem ciddi anlamda masraf yönünden, güvenlik açısından riskleri ortadan kaldırarak da ciddi anlamda bir kolaylık sağladı. Şu anda 300 bin’in üzerindeki “konferans” dediğimiz bu yöntem ile, 300 bin’in üzerindeki kişi bu şekilde bu sistem sayesinde duruşmalara katılım sağladı ve savunma yapabilme, ifadesini verebilme olanağına kavuştu.
turk-internet.com: KEP yani Kayıtlı Elektronik Posta devreye girdi, daha çok yoğun kullanılmıyor ama bu konudaki gelişmeleri sormak istiyoruz sizin tarafınızdaki?
Eyüp Yıldız : KEP ile ilgili bizim KEP alt yapısı mevcut sistemimizde; yoğun bir şekilde de çalışıyoruz. Özellikle şirketler bakımından KEP alt yapılarının KEP ile tebligat yapılma zorunluluğu var. Bu kapsamda PTT ile yoğun bir şekilde çalıştık. 2016 yılı başından itibaren de aktif bir şekilde aslında kullanmaya başladık. Henüz istediğimiz seviyede değil fakat yapılan tebligatların yaklaşık yüzde 1’ine tekabül eden kısmı şu anda KEP üzerinde gönderiliyor. Daha yeni ama yaygınlaştırılacak.
turk-internet.com: Öngörünüz nedir? Ne kadar sonra bu % 100’e çıkar?
Eyüp Yıldız : Şirketler bakımından zorunlu olduğu için kısa sürede olacağını düşünüyorum fakat bu konuda yapılması gerekenler de var. Özellikle bizim sistemimizi kullanan 60 bin üzerinde avukat var. Toplam belki 100 bin üzerinde avukat var ama bunların 60 bin üzerindeki bir kısmı UYAP avukat portal bilgi sistemini yaygın bir şekilde kullanıyorlar. Bu, şu demek aslında: biz bu avukatlar bakımından da KEP zorunluluğu bir şekilde yasal mevzuat olarak değişiklik yapıp getirdiğimizde yapılan tebligatların çok büyük bir kısmını bu şekilde avukatlara da KEP üzerinden yapmak imkânına kavuşacağız.
Bu mevzuat yönünden bir değişiklik gerektiriyor. Fakat bu sağlandığında çok hızlı bir şekilde aslında tebligat süreçlerinin çok hızlanacağını, hem masraf olarak çok azalacağını, bunun vatandaşlara yansıyan yönü aslında hem süreçlerin kısalması hem masraf olarak masrafların azaltılması. Mahkemelerimiz, savcılıklarımız bakımından da bunu değerlendirecek olursak da, yargılama süreçlerinin azaltılması; –bu çok önemli çünkü en çok şikâyet edilen hususlardan birisi–, yargılamanın Türkiye’de uzun zaman alabildiğine – büyük, riskli davalar bakımından en azından- uzun zaman aldığına dair şikâyetler var. Bu şikâyetleri ortadan kaldırmak bakımından ciddi anlamda bize bir kolaylık sağlayacak. Bu değişikliklere bağlı olarak da yüzde 100’e varan oranlarda kulanım imkânlarına kavuşmuş olacağız.
turk-internet.com: Eyüp Bey, bir de son olarak, UYAP’ın diğer ülkelerde de ilgi gördüğünü biliyoruz. Biraz da bu konuyu açabilir misiniz bize?
Eyüp Yıldız : Evet, UYAP Bilişim Sistemi, dünyada da bilinen bir sistem. Bu kapsamda yurt dışından da bir çok ödüller alan bir sistem. Dünyanın her yerinden de birçok ülkeden – her kıtadan diyebilirim buna- Başkanlığımıza, Bakanlığımıza ziyarete gelen tüm birimler ya da tüm kişi ve kurumlar mutlaka UYAP’ı da ziyaret edip bilgi almak istiyorlar.
UYAP bir dönüşüm gerçekleştirdi; bu çok önemli. Kâğıt ortamında yapılan adli işlemlerin tamamını elektronik ortama taşıyan bir sistem. UYAP’ın sistemi, merkezi bir sistem, merkezi bir veri tabanı var. Yüksek mahkemeler de dahil olmak üzere tüm yargısal birimler – buna Adli Tıp Cezaevleri Denetim Serbestlik Birimleri de dahil olmak üzere tüm birimler – UYAP Bilişim Sistemi’nin içerisinde işlemlerini yapabiliyorlar; elektronik ortamda yapıyorlar. Tüm yakalama birimlerimiz, emniyet birimlerimiz, kolluk birimlerimiz UYAP’tan yakalama bilgilerini sorgulayabiliyorlar, anlık olarak bunu takip edebiliyorlar.
Yine kırsalda çalışan jandarma birimlerimiz cep telefonlarına bizim UYAP’ın UYAP Maps dediğimiz bir servis ile cep telefonlarından kırsalda da yakalamalı kişileri takip edip Türkiye’nin neresinde yakalaması olursa olsun bunları takip etme olanağına sahipler. Her gün on binlerce bu şekilde sorgu yapılıyor sistemimizde. Dolayısıyla da bütün bu hizmetlerin yürütüldüğü bir sistem olan UYAP Bilişim Sistemi dünyada da büyük ilgi görüyor.
Ve ülkeler de bu kapsamda bizim bu işlemleri nasıl yaptığımızı; süreçleri ile ilgili bilgi almak amacıyla Başkanlığımızı, Bakanlığımızı ziyaret edip bilgi alıyorlar. Bizler de bilgi birikimimizi paylaşıyoruz, bir kısım hukuki sınırlar içerisinde bu bilgi paylaşımında bulunuyoruz. İşbirliği yapmak isteyen ülkeler bazen oluyor dönem dönem. Bunun kendi ülkelerinde de bir şekilde kurulması ya da işbirliği içerisinde yapılması talepleri var. Kamu yönetiminde hani biz bilgi işlem birimleri olarak bunu doğrudan pazarlama ya da sunmamız konusunda güçlükler var ama bunların bir şekilde devletimizin bu işlemleri yapabilecek birimleri ile ulaştırılması, devletimizin etkinliği bakımından para ile olmasa bile en azından işbirliği içerisinde katkı sağlayarak yapmak, devletimizin etkinliğini yurt dışında da göstermek bakımından önemli olduğu kanaatindeyim.
turk-internet.com: Teşekkür ederiz!
Eyüp Yıldız : Ben teşekkür ediyorum!
Kaynak : 