Google, özel günlere veya özel kişilerin doğum günlerine özel doodle hazırlamaya devam ediyor. Bugün de yani 9 Kasım 2015 Pazartesi gününe özel Hedy Lamarr’ın 101.doğum günü logosu yayınladı. 1940-50’li yılların ünlü bir sinema artisti olan Hedy Lamarr’ın hatırlanmasının temelinde müthiş bir buluşun sahibi oluşu var. “Frekans Atlamalı dağıtılmış spektrum” olarak tanımlanan teknoloji bugün GSM, Wi-Fi ve GPS teknolojilerinin temelinde yer alıyor.
9 Kasım 1914 Avusturya doğumlu olan Hedy Lamarr, 1933 yılında Çek yapımı Ecstasy isminde rol alarak sinemaya başladı. Lamarr, bu filmin ardından Adolf Hitler’in silah tüccarı olan Friedrich Mandl ile evlendi. Mandl, orduya silah ve uçak satıyordu. Birlikte katıldıkları yemeklerde genellikle silah teknolojisi konuşulurdu. Matematik zekası olan Hedy, savunma teknolojileri konusunu sevdi. Eşi de, Hedy gibi Yahudi kökenliydi ama Nazi iş adamlarıyla çalışırdı. Evlerindeki partilere Hitler ve Mussolini de katılırdı.
Bilime özel bir ilgisi olan güzel oyuncu, bu dönemde eşinin işi dolayısıyla birlikte vakit geçirdiği mühendisler ve teknisyenler sayesinde silah teknolojisinin inceliklerini öğrendi. Almanlar’ın uzaktan kumandalı torpido yapmak istediğini o sıralarda eşinden öğrendi ve konuya çok ilgi duydu. Bir süre sonra eşinin despotluğu ve Naziler’e yakınlığı nedeniyle canından bezen Lamarr, çılgın bir karar aldı. 1937 yılında tüm mücevherlerini çantasına doldurup eşine uyku ilacı veren Lamarr, hizmetçisinin kılığına girerek malikanesinden kaçtı.
Lamarr, daha sonra eşinden boşanıp küçüklükten beri hayalini kurduğu Hollywood’a taşındı. Burada tanıştığı yapımcı Louis Burt Mayer, ona yıldızlığa uzanan yolun kapılarını açtı. Lamarr, 1940’tan 1958’e kadar Clark Gable, James Stewart ve Spencer Tracy gibi oyuncularla 20’nin üzerinde filmde rol aldı ve dönemin sinema eleştirmenleri tarafından ‘Dünyanın en güzel kadını’ olarak nitelendirildi.
Ancak Lamarr’ın başka bir yönü daha vardı. Fim setlerinden arda kalan zamanlarda bir projeyle uğraşmaktaydı. Pulitzer ödüllü ABD’li yazar Richard Rhodes’un “Hedy’s Folly: The Life and Breakthrough Inventions of Hedy Lamarr” adlı son kitabı, az kişinin bildiği bir gerçeği gözler önüne serdi.
1940 yılında evinin yakınında oturan müzisyen George Antheil’e uzaktan kumandalı torpido hakkındaki düşüncelerini anlattı. Müzisyen komşusu Antheil ile ortaklaşa yürüttüğü projenin hedefi, nefret ettiği Naziler tarafından hedefi değiştirilemeyecek torpidolar üretmekti. Çünkü o dönemde tek bir radyo frekansı aracılığıyla kontrol edilen torpidolar, frekansı tespit eden düşman donanması tarafından etkisiz hale getirilebilmekteydi. Lamarr’ın amacı; uzaktan kontrollü torpidoların, düşmanın sinyal karıştırıcıları (jammer) nedeniyle kontrolünün kaybedilmesini önlemekti. Torpidoyu yönlendiren radyo frekansı düşman tarafından tespit edilirse, sistem elektronik olarak kilitlenir ve kontrol kaybedilirdi. Hedy, bunun çözümünü bulmuştu ama teknik desteğe ihtiyacı vardı.
Uzaktan kumandanın telsiz frekansı sürekli olarak değiştirilirse düşmanın müdahale imkanı kalmazdı. Ancak, telsiz ve torpido aynı anda frekans değiştirmeliydi. Bu konuda komşusu Antheil yardımcı oldu. Çözüm, delikli kağıt rulolara kaydedilen notalara göre müzik çalan piyanolardı. Otomatik piyanoların çalışma prensibinden etkilenen ikili, ‘frekans atlamalı yayılı spektrum’ teknolojisini geliştirdi. Telsiz vericisine ve torpidoya yerleştirilen ve delikleri aynı olan rulolar, frekansı aynı anda değiştirecekti.
İkili, buluşun patentini 1942’de aldı ancak ABD donanması bir artist ile bir piyanistin geliştirdiği teknoloji ile ilgilenmedi. Benzeri bir sistem, başkaları tarafından 15 yıl sonra 1957’de transistör kullanılarak yapıldı. ABD, bu teknolojiyi 1962 Küba Füze Krizi patlak verene kadar kullanmadı. O tarihe gelindiğindeyse patentin süresi dolmuş olduğundan ikiliye para ödenmedi.
Ancak bilim insanları, 1962′den sonra Lamarr ve Antheil’ın buluşunu farklı amaçları için uyarlamaya koyuldular. Her buluş bir öncekinin üzerine eklendi. Sonuçta Lamarr ve Antheil’ın oluşturdukları temelden faydalanılarak, günümüzde milyarlarca insanın kullandığı GSM, Wi- Fi ve GPS teknolojileri icat edildi. Elektroniğin Öncüleri Vakfı 1997’de Hedy’nin patentini fark etti ve ona Elektronik Öncüsü Ödülü verdi.
Bugün milyarlarca insanın kullandığı teknolojilerin temelinde yer alan buluşundan tek kuruş kazanamayan Lamarr, 2000′de Florida’daki mütevazı evinde yaşama veda etti. Google’un Lamarr doodle’unu aşağıda izleyebilirsiniz. Kendisine insanlık adına bir şükran da biz sunalım.
Kaynak : 