Türkiye’de hanehalkının finansal görünümüne ilişkin önemli bir gösterge olan Finansal İyilik Hali Monitörü, Mart ayında sınırlı da olsa bir toparlanmaya işaret ediyor. OWL Intelligence tarafından her ay 1600 kişiyle yapılan araştırmaya göre endeks Mart’ta 1,1 puan artarak 45,4 seviyesine yükseldi. Ancak bu artış, hem Ocak ayındaki seviyenin hem de “pozitif görünüm” eşiği kabul edilen 50 puanın altında kalması nedeniyle kalıcı bir iyileşmeye henüz işaret etmiyor.
Rahatlama gider tarafında, risk borçta
Mart ayındaki iyileşmenin ana kaynağı, hane bütçesi üzerindeki gider baskısının görece hafiflemesi oldu. Enflasyonun alt kalemlerinde görülen dengelenme, özellikle temel ihtiyaçlar ile hizmet fiyatları arasındaki farkın daralması, günlük harcamalarda daha geniş bir kesimin nefes almasını sağladı. Bu gelişme tasarruf eğiliminde de artışa yol açtı.
Ancak bu tabloyu dengeleyen önemli bir risk başlığı var: borç. Araştırmaya göre özellikle önümüzdeki döneme ilişkin borçlanma beklentilerindeki artış, hanehalkının finansal risk algısının yüksek kalmaya devam ettiğini gösteriyor. Gelir tarafında ise iyileşme sınırlı ve daha çok beklentilere dayanıyor; bu da toparlanmanın henüz sağlam bir zemine oturmadığına işaret ediyor.
Barınma baskısı azalıyor, ancak eşitsizlik sürüyor
Mart ayı raporunun odak başlığı barınma oldu. Veriler, konut maliyetlerinin yarattığı baskının bir miktar zayıfladığını ortaya koyarken, bu iyileşmenin toplumun tüm kesimlerine eşit yansımadığını gösteriyor.
Barınma maliyetleri nedeniyle diğer harcamalarını kısmak zorunda kalanların oranı gerilemiş olsa da kiracılar üzerindeki yük yüksek kalmaya devam ediyor. Mart itibarıyla kiracıların yaklaşık üçte ikisi, konut giderleri nedeniyle diğer harcamalarını kısmak zorunda kaldığını belirtiyor.
Öte yandan barınma koşullarına ilişkin algıda sınırlı bir iyileşme dikkat çekiyor. Konutunu “yeterli ve sağlıklı” bulanların oranı artarken, güvencesiz konut algısında gerileme gözleniyor. Ancak kiracı–mülk sahibi ayrımı, barınma güvenliği ve yaşam kalitesi açısından belirleyici olmaya devam ediyor.
Konut talebi zayıf, krediye mesafe sürüyor
Araştırmanın öne çıkan bir diğer bulgusu ise konut sahipliğine yönelik talebin zayıf kalması. Hanehalkının büyük bölümü konut alımını gündemine almıyor; kısa ve orta vadeli planlarda belirgin bir gerileme söz konusu. Bu durum, konut sahipliğinin geniş kesimler için giderek ertelenen bir hedef haline geldiğini ortaya koyuyor.
Finansman tarafında ise dikkat çekici bir yön değişimi var. Konut almayı planlayan sınırlı kesim içinde nakit kullanımının artması ve tasarruf finansmanı gibi alternatif yöntemlere yönelim, krediye olan mesafenin sürdüğünü gösteriyor. Politika faizinin Mart ayında %37 seviyesinde sabit tutulması da kredi koşullarında belirgin bir gevşeme yaratmayarak bu temkinli davranışı destekliyor.
Güçlü toparlanma değil, kırılgan denge
Genel tabloya bakıldığında, Mart ayında hanehalkının maliyet baskısında sınırlı bir rahatlama yaşadığı, ancak gelir, borç ve barınma başlıklarındaki yapısal kırılganlıkların devam ettiği görülüyor. Bu nedenle mevcut görünüm, güçlü bir toparlanmadan çok “kırılgan bir dengelenme” sürecine işaret ediyor.
Nisan’da risk yeniden maliyetler
Nisan ayına ilişkin beklentilerde ise küresel gelişmeler belirleyici olacak. Mart ayında artan jeopolitik gerilimler ve enerji fiyatlarındaki yükseliş, önümüzdeki dönemde ulaştırma başta olmak üzere birçok kalemde maliyet baskısını yeniden artırabilir.
Küresel ölçekte sıkı para politikası duruşunun sürmesi ve Türkiye’de faizlerin yüksek seviyesini koruması, kredi koşullarında hızlı bir gevşeme ihtimalini sınırlıyor. Bu da hanehalkının harcama ve borçlanma kararlarında temkinli kalmaya devam edeceğine işaret ediyor.
Sonuç olarak, Mart ayında görülen sınırlı rahatlama kısa vadeli bir nefes alma alanı yaratmış olsa da, hane ekonomisinde kalıcı bir iyileşme için henüz erken. Önümüzdeki dönemde finansal iyilik halinin dalgalı bir seyir izlerken, orta vadede ancak kademeli ve temkinli bir toparlanma patikasına girmesi bekleniyor.
Kaynak : 