İxir Genel Müdürü Cenk Serdar, İnternet Servis sağlayıcıların maliyetlerinin ancak yüzde 40’ını tüketicilere yansıtabildiklerini söyledi. Geçen yıl 10 dolar olan dial up fiyatlarının bu yıl 18 dolara çıktığını belirten Serdar, İxir’in kuruluşu, bugünü ve planları hakkında bilgi verdi.
Turk-internet.com: Doğuş Grubu, ISP işine niye girdi? “Bu alanda birşeyler kaçırıyor muyum?” diye düşündü?
Cenk Serdar: “Birşeyler mi kaçırıyorum” endişesinden çok, gelecekte internetin önemli bir iletişim aracı olacağını gördü. Superonline’da daha önce çalıştığım için kıyaslama yapabiliyorum. Doğuş Grubu, dengeleri değiştiren bir şirket olarak ortaya çıktı. İnternet sektörünü radikal anlamda değiştirdi. Daha geniş bir kitleye ulaşmak için önemli adımlar attı. Aslında Doğuş Grubu, internet işine geç girdiğini düşündüğü için, sektöre daha fazla yatırım yapması gerektiğinin farkındaydı. 1999’un ikinci yarısında bir internet şirketi kurmak üzere yola çıkıldı.
Hızla yol almak için tecrübeli bir ekip gerekiyordu. Ferit Bey ve ekibiyle birlikte 1999’un ikinci yarısında şirket kuruldu. Burdaki hedef de ISP alanında yer almaktı.
Hangi tarihte Hizmete başladı?
Serdar: İxir’in kuruluşu 1999’un 6. ayında. İlk piyasaya çıkış ise 4 Şubat 2000 tarihinde gerçekleşti. O zamana kadar piyasada olmayan birçok yeniliğe imza attık. Bunlardan birincisi, yeni bir ürünle piyasaya çıkması oldu. İnternet kullanıcıları ilk defa, “Kullandıkça öde” yöntemi ile karşılaştılar. O güne kadar sabit bir ücretle internete bağlanabiliyorlardı. Kullandıkça – öde yöntemi, örneğin yazın interneti kullanmak istemeyenler veya aylık kullanım süresi değişen kişiler için ideal bir çözüm. Böyle bir paket, her türlü ihtiyaca cevap verir. Kullandığınız sürece ödeyeceksiniz, kullanmadığınız sürece ödemeyeceksiniz. Ödemeler telefon veya cep telefonu gibi ayın sonunda yapıldığı için, ne kadar kullanıldığı da biliniyor.
Kredi kartı olmadan da ödeme imkanı geldi değil mi?
Serdar: Evet, ilk defa İxir kredi kartı olmadan ödeme kabul etti. Türkiye’de, özellikle Doğu kesiminde, kredi kartı kullanımı çok yaygın değil. Zaten Türklerde kredi kartı kullanımı çok düşük. İnternet kullanımı da yaygın değil. İlk defa İxir’in bu paketi çıkarmasıyla, özellikle doğudaki kullanıcılar, kredi kartı olmadan da internete kavuşma imkanı buldular. Bu hakikaten önemlidir. Müşteri sayısına baktığınızda gözleyebilirsiniz.
İkincisi ise Türkiye önemli bir reklam kampanyasına girmiştir. Bizden sonra E-kolay’ın başlattığı bir reklam kampanyası oldu. Bence E-kolay’ı da kutlamak lazım. Çünkü, bu piyasada olan şirketleri etkilemiştir.
Reklam kampanyasındaki amaç neydi?
Serdar: İxir, reklam kampanyasını yaparken hakikaten herkesi inandırabileceği mesajlarla çalıştı. Birtakım eleştiriler de olabilir, haklı veya haksız. Ancak Türkiye’de televizyon izleyen hemen herkesin ilgisini çeken başarılı bir reklamdı. İnternetle ilgili mesajlar verildi. Birçok insan tarafından da benimsendi. Bu reklam, internete ve ixir’e gerçek anlamda katkıda bulunmuştur.
Tabi internete mutlaka katkısı oldu. Peki, İxir’e katkısı hangi düzeyde gerçekleşti?
Serdar: Tabi ki katkısı oldu. Ancak bunu matamatiksel bir yaklaşımla ölçmek isterseniz, farklı sonuçlar elde edilebilir. 1999’un ikinci yarısında internet sektörü yükselişteydi. Sadece Amerika da değil, Avrupa, Latin Amerika ve Asya’da internet yükselen değerdi. Dünyadaki bütün büyük şirketler internete yatırım yaptılar.
Beklenti ne düzeyde oldu?
Serdar: Genelde beklenti şöyleydi: Birincisi kendi içimizde değer yaratmak. İkincisi, yabancı ortaklıklar için global bir dünya yaratmak. Tabi bu, diğer sektörler için de geçerli. Global dünyada telekomünikasyon şirketi tekbaşına olamaz. Şimdi veya sonra, bu birleşmeler olacak. O yüzden hem Türkiye için değer yaratmak, hem de yabancı ortaklıklar yoluyla değer yaratmak ve onlarla başka alanlara girmek için tanıtıma ağırlık vermek gerekiyordu. Ayrıca, internet sektöründe başka alanlara girme şansı da var. Telekomünikasyon alanında tecrübe kazanmak çok önemli. Birçok parçasıyla yabancı ortaklıklar kurulabilir ve bu alanda gelişilebilir. Ama 2000 yılının başında Mart ayından itibaren yurt dışında biliyorsunuz dengeler değişmeye başladı.
Önce Amerika da, daha sonra Avrupa’da internet yükselen değer olmaktan, alçalan değer olmaya başladı. Aslında, internetten beklentiler çok fazlaydı. Beklentilerin gerçekleşmeyeceğinin farkına varılmasıyla beraber yurt dışında yavaş yavaş internet şirketleri değer kaybetmeye başladılar.
İnternet şirketleri değer kaybetmeye başlayınca, tablo nasıl değişti?
Serdar: Bunun sonucunda da 2 şey gerçekleşti. Bir; yurt dışındaki şirketler değer kaybetmeye başladıkları için önce Amerika ve Avrupa, gelişmekte olan ülkelerden çekilme kararı aldılar. Dikkat ederseniz, Latin Amerika ve Asya gibi diğer coğrafyalarda olan internet şirketlerinin sayısı çok azalmıştır. Bu gelişme, geçen sene internet piyasasını etkileyen faktörlerden bir tanesi olmuştur. Eğer bu olmasaydı, şu anki tablodan daha farklı bir tabloyla karşılaşacağımız kesindi.
İkinci sebep ise Türkiye’de ekonomik kriz yaşanmaya başladı. Finans kaynaklarındaki gerileme, tüketicinin kullanım eğrilerinde gerilemeye sebep oldu. Bunlar, Şubat krizi kadar etkili olmamakla beraber Şubat krizinden sonra etkisi daha fazla görüldü.
Şubat krizi ile birlikte ISS’ler nasıl etkilendi?
Serdar: Şubat krizinden önce 2001 yılı başında özellikle internet piyasasını etkileyen birkaç tane faktör var. Bunlardan bir tanesi KDV oranlarının % 17’den önce % 25’e daha sonra % 26’ya çıkarılması. KDV artışı doğal olarak son kullanıcının fiyatlarını arttırmıştır.
Kullanıcı fiyatlarında ne kadarlık bir artış yaşandı.
Serdar: En az KDV yükü kadar bir artış oldu. Tüketicinin son kullanım fiyatına bakarsanız, 10 dolarlık bir paket yılbaşında 11.7 dolara, yaz başında 12.6 dolara şimdi 18 dolara satılıyor. Bunun yanısıra, çok ciddi bir devalüasyon yaşandı. İnternet Servis Sağlayıcılarının yatırımlarının önemli bir kısmı dolar bazında olduğu için, doğal olarak maliyet artışları da tüketiciye yansıyor. Yani, ister istemez maliyet artışlarını tüketiciye yansıtmak zorunda kalıyorsunuz. İxir bir aylık abonelik ücretini 10 dolar, yıllık abonelik ücretini ise 125 milyon lira düzeyinde tutuyor.
Maliyet artışları tüketiciye ne derece yansıdı?
Serdar: ISS’ler zaten Ocak 2001’den fiyatlarını arttırmaya başlamışlardı. Ancak fiyatların artışı maliyet artışı oranında hiçbir zaman gerçekleşmedi. Çünkü ISS alanında çok ciddi bir rekabet var. Bugün irili ufaklı 80 tane servis sağlayıcısı bulunuyor. Bunların bazıları çok aktif değil. Rekabetin bu kadar yoğun olduğu bir pazarda fiyatları artırmak aslında mümkün değil. Çünkü Pazar payınızı kaybette riskiniz çok yüksek. Fakat krizin ve devalüasyonun baskısı, maliyetlerini ister istemez tüketiciye yansıtmak zorunda bıraktı.
Dail up fiyatları bu nedenle geçen sene 0 ile 10 dolar arasında değişiyorken – bedava promasyonlarda çok fazla verilmişti. Bu yıl 17 – 18 dolara yükseldi.
Bunun yanı sıra, şirketler geçen yıl büyük yatırımlar yaptılar. Bu doğal olarak tüketiciye fiyat ve servis kalitesi olarak pozitif yansıdı. Ayrıca tüketicinin internet hizmeti alacağı çok çeşitli alternatifleri oldu. İnternet hizmetlerinin kalitesi yükseldi. Kalite açısından iki kritik faktör var. Telefonunu açtığında meşgul çalmaması ve bir kere de dail up erişime ulaşmak çok önemli. Bu iki faktör her ISS’de aynı kalitede değil. Bu seneyle geçen senenin farkı artık seçilmekte.
Maliyetin yüzde kaçı tüketici tarafından ödenmekte?
Serdar: Maliyetlerin ancak % 40’ı tüketiciler tarafından ödenmektedir. Yani, gerçek maliyetlerin hepsi tüketiciler tarafından ödenmemektedir. Bunu da şuna bağlayabiliriz. Şubat krizinden sonra, 18 dolarlık bir paket sınırsız yaklaşık 27 milyon liraya ulaşıyor. Bunun % 26’sını vergi sayarsak, bu da yaklaşık 35 milyon lira yapar.
Ayrıca interneti kullanırken Türk Telekoma’a da ücret ödüyorsunuz. Bu da 50 saat için yanlış hesaplayabilirim ama, yaklaşık 20 milyon lira civarında. Çünkü düzenli olarak zam geldiği için değişiyor. Türkiye’de internete bağlanma süresi ayda ortalama 25 – 30 saat arasında… Bunu baz alırsak, kullanıcıların yaklaşık 10 – 12 milyonluk ekstradan bir telefon faturası da ödemek zorunda. 35 milyonu 10 milyon ile topladığımızda 45 – 50 milyon liralık bir maliyet getiriyor kullanıcı üzerinde.
Doğrusu iş yeri dışında evden de internete bağlandığımda, ben geçen yıl 60 milyon lira telefon faturası ödüyordum. Şimdi kriz nedeniyle evden internete bağlanmayı minumuma indirdim. Bu nedenle 45-50 milyonluk maliyet bana çok düşük geldi.
Serdar: Paketinize göre maliyet değişir. Servis sağlayıcıdan servis sağlayıcıya biraz fark edebilir. Ama üç aşağı beş yukarı aynı sayılır. Telefon ücretinin yüksekliği ise, kontür fiyatlarına bağlı. Bağlanma saatleri de maliyeti etkiliyor. Ayrıca, bir dakika yerine 30 saniye kullanmışsınızdır ve çok sık kullanıyorsunuzdur, her seferinde 30 saniyeler 1 dakika olarak görülebilir. Ortalama direkt hat tamamen kendi kullanıcılarımızı baz alarak bunu hesaplıyorum. Bizim kullanıcılarımız daha çok gece kullandıkları için ücretler daha da düşüyor.
İxir’de yönetim değişikliği sonrasında değişimler yaşanıyor mu?
Serdar: Bütün dünyada olduğu gibi internette bir deneme yanılma yöntemi ile çalışılıyor. Çünkü hiç bilinmeyen ve denenmemiş modelleri yaşıyorsunuz. Sonuçları ne olursa olsun bir öğrenme süreci içindeyiz. Tabi büyük değişimler yaşanıyor. İxir en büyük altyapı yatırımına sahip. Türkiye gibi ülkelerde şirketler altyapı yatırımları ve model sayılarına göre ölçülüyor. Bundan sonraki amacımız şirketi daha ileriye götürmek. İçerik konusunda da birtakım ataklarımız olacak. Bunu yılın sonuna doğru göreceksiniz. Daha çok da içerik ortakları şeklinde götürmeyi planlıyoruz. İçerik ve projeleri paylaşacağımız ortaklıklar olacak.
Kaynak : 