New York Times’ın analizine göre, Mayıs ve Temmuz 2025 aylarında Grok’a yöneltilen 41 politik sorudan %50’den fazlasında (yani en az 21 soruda), özellikle ekonomi ve hükümet politikalarında, yanıtlar giderek sağa kaymış gözüküyor
Örneğin, Grok, Temmuz’da “Batı dünyasının en büyük tehdidi nedir” sorusuna önce dezenformasyon cevabı verildi; Musk bu yanıtı “dangalaık” olarak nitelendirince, ertesi gün Musk’ın sık sık vurguladığı şekilde, yanıt “demografik çöküş” olarak değiştirildi.
Bu sağa kayışı, daha önce Meta’nın Llama’sında görmüştük. Yapay zekanın eğitimi farklı kaynaklardan (sağcı kaynaklardan) yapılınca, yapay zekanın görüşü solcu ya da sağcı olabiliyor. Şimdi Grok’un sistemsel talimatlarını (system prompts) kolayca değiştirerek yönlendirilebildiği görülüyor.
NYT’nin incelediği çeşitli versiyonlar arasındaki farklara göre, Grok’un sağa kaymasının temel sebebi “system prompt”larında yapılan küçük ama etkili değişiklikler. Bu ayarlamalar pahalı bir model yeniden eğitimini gerektirmiyor. Yalnızca mevcut çıktıları yönlendirmek için yeterli oluyor.
Ayrıca Grok 4 sürümünün bazı durumlarda Musk’ın X.com’daki görüşlerine “bakmasına” olanak tanıdığı, bu sayede cevap üretirken Musk’ın bakış açısını referans aldığı da rapor edildi.
Dolayısıyla bu bulgular, “Grok tarafsızdır” söylemini sorgulatıyor. Grok’un politik yönde kayma yaşaması, doğrudan kurucu Musk’ın politik öncelikleriyle şekilleniyor. “Nötr” olmaya çalışsa da sistemsel ayarlar ürkütücü derecede yönlendirilebiliyor. Bu durum, yapay zekayı şimdiden, siyasetin bir uzantısı gibi kullanma riskini ortaya koyuyor.
Yapay Zekâda Tarafsızlık, Kurucu Etkisi, Etik ve Güvenilirlik Analizi
Yapay zeka modelleri, internetteki ve kurumsal verilerdeki önyargıları öğreniyor. Bu yüzden tamamen “nötr” olmaları mümkün değil. OpenAI, Anthropic, Google, xAI gibi şirketler, modellerine “güvenli” cevap vermesi için yönlendirici talimatlar (prompt engineering, alignment) koyuyor. Bu yönlendirmeler tarafsızlık maskesi altında ideolojik tercihler yaratabiliyor. Yani yapay zekalar her zaman bir taraftadır. Mesele, hangi tarafın baskın olduğudur.
Diğer bir sorun da “kurucu etkisi” olarak tanımlanıyor. Örneğin Grok’a bakıldığında, analize göre Musk’ın kendi politik/ideolojik görüşleri modele doğrudan yansıdı (örn. “demografik çöküş” vurgusu). OpenAI’a bakarsak,Sam Altman, insanlık için “güvenli AGI” vizyonu ileri sürüyor ama aynı zamanda yatırımcıların beklentileri çerçevesinde ticari bir yaklaşımı var. Çinli şirketlere (Baidu, Alibaba, Huawei) baktığımızda, bariz devlet politikalarının etkileri ve siyasi filtrelere görülüyor. Yani, kurucuların ideolojik, politik ve ekonomik öncelikleri, yapay zekanın dünya görüşünü ve dolayısıyla çıktıları şekillendiriyor.
Yapay Zeka Sektöründe Sağa Kaymanın Nedenleri?
Bunun en önemli nedeninin siyasi iklim ve Trump etkisi olduğu düşünülüyor. Trump yönetimi (Temmuz 2025’te imzaladığı “Preventing Woke AI” emriyle) federal kurumlarda “woke” olarak görülen AI’lerin kullanılmasını yasakladı.
Bu, şirketler için doğrudan ekonomik baskı anlamına geliyor: ABD hükümeti ile iş yapmak isteyen AI şirketleri, daha tarafsız/“sağ tarafa yakın” cevaplar üretmek zorunda hissedebiliyor. Dolayısıyla Trump’ın seçilmesi ve aldığı kararlar, kurumsal seviyede sağa kayma baskısı yaratıyor.
OpenAI, Anthropic, Google: Daha çok “progressive/DEI” çizgisinden geliyorlar, ama hükümet ve piyasa baskısı ile “daha nötr” (fiilen daha sağa kayan) çizgiye kayabilirler.
Ayrıca, ABD’de X (Twitter), Facebook, YouTube gibi platformlarda en aktif ve “yüksek sesli” kullanıcı tabanının çoğunlukla sağ eğilimli olduğu raporlanıyor. Şirketler, bu kitleyi kaybetmemek için yanıtlarını onlara uygun hale getirebiliyor. Yine büyük fonlar ve regülasyon riskinden kaçmak isteyen şirketler, “sağ hükümetlerle çatışmayan” yapay zeka geliştirmeyi tercih ediyor. Zaten, Hindistan, Orta Doğu, Rusya, Çin gibi “liberal değerler dışı” pazarlar büyüyor ve yapay zeka şirketleri bu pazarlara uyum için “Batı’nın aşırı liberal” değerlerini törpülüyor.
İlginç olan şu; yapay zeka şirketleri “tarafsızlık” iddiasıyla bazı liberal değerleri (ör. çeşitlilik, toplumsal cinsiyet, iklim krizi söylemleri) modelden çıkardıklarında, otomatik olarak sağa yakın bir sonuç ortaya çıkıyor.
Yani, Trump’ın seçilmesi tek başına sebep değil, ama güçlü bir katalizör oldu. Hükümet politikaları + kurucu etkisi + piyasa dinamikleri + tarafsızlık maskesi birleşince yapay zeka ekosistemi sağa doğru eğriliyor. Bu, yapay zekânın teknik değil politik-ekonomik bir alan olduğunu ve devlet/şirket çıkarlarının çıktıları şekillendirdiğini gösteriyor.
Kaynak : 