Avukat Ali Osman Özdilek’i kasım 2002’den bu yana, turk-internet.com’a yazdığı ve İnternet’in bir hayli önemli hukuki sorunlarına parmak basan yazılarıyla tanıyorsunuz (Bkz : Av.Ali O.Özdilek, Özgeçmişi ve Yazıları). Size kendisini ve çalışmalarını daha detaylı tanıtmayı düşündük, aşağıda bu konudaki röportajı okuyacaksınız;
turk-internet.com : Kendinizden bahseder misiniz?
Av.A.O.Özdilek : 1976 yılında İstanbul’da doğdum.İlk ve ortaöğrenimimi İstanbul Zeytinburnu’nda tamamladım. Liseyi Türk ve Japon hükümetleri arasında imzalanan bir anlaşma ile JICA projesi (Japan International Cooperation Agency) kapsamında kurulan Tuzla Teknik Lisesi bilgisayar bölümünde okudum.Daha sonra 1994 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne girdim.Buradan 1998 yılında mezun oldum. Avukatlık stajımı tamamlayınca 1999 yılında avukat olarak İstanbul Barosu’na kayıt oldum. Kısa bir süre sonra da askerlik hizmetimi yapmak için önce Tuzla Piyade okuluna oradan da Erzurum’a gittim. Doğunun çeşitli illerinde yedeksubay olarak görev yaptım.
Dönüşte stajımı tamamladığım hukuk bürosunda çalışmaya başladım. Daha sonra dil eğitimi ve teknoloji hukuku konusunda araştırmalar yapmak için Kanada Montreal’e geldim. Halen eşimle birlikte burada yaşıyorum.
turk-internet.com : İnternet ,Bilişim ve Hukuk Konularına Nasıl İlgi Duymaya Başladınız?
Av.A.O.Özdilek : Bilgisayar ve teknolojileri ile erken sayılabilecek bir zamanda tanışma fırsatım oldu. Ortaokulda ilk kez Amstrad 128K bilgisayarları ile basic programlamaya başladım. Daha sonra lisede tüm bilgisayar teknolojilerini tanıma fırsatım oldu. Yazılım, donanım, mikroişlemciler, robotlar gibi birçok konuda eğitim aldım. Fakat o yıllarda internet ülkemizde ancak çok sınırlı çevrelerde kullanılıyordu. Hatta windows işletim sistemi daha ortalarda yoktu. Dos üzerinde çalışıyorduk.
Ortaokul yıllarında bilgisayar öğretmenimiz ABD’de telefon hatlarına bağlanan bir cihazla bilgisayarlar arasında iletişim kurulduğunu anlatmıştı. Bunun beni ne kadar heyecanlandırdığını hala hatırlarım. Ama o zamanlar internetin bu boyutlara gelebileceğini kimse tahmin edemiyordu.
Konuyla ilgilenmeye başlamam işim sebebiyle oldu. Yani bir bakımdan internet ve bilişim hukukuyla ilgilenmek durumunda kaldım. O zamanlar ABD ve Türk film şirketlerinin ve bazı bilgisayar oyunu şirketlerinin avukatlığını yapan bir büroda çalışıyordum. Kısacası korsanlıkla mücadele ediyorduk. Korsan faaliyetler başlarda yurtdışından kopyalanmış CD’lerin getirtilmesi ile yapılıyordu. Gümrüklerdeki girişimlerimiz sonucu bu yol önemli ölçüde kesilince bu kez iç piyasada üretime geçilmeye başlandı. İş piyasadaki korsanlıkla da etkin bir şekilde mücadeleye başlayınca bu kez insanlar interneti bir araç olarak kullanmaya başladılar.
Önce amazon.com gibi şirketlerden DVD filmleri ısmarlamaya başladılar. Halbuki film dağıtım anlaşmalarında 1. bölge 2. bölge ayırımı vardı ve Türkiye’ye 1. bölge film dağıtımı bu münhasır dağıtım anlaşmaları gereği yasaktı. Yine buna paralel olarak müzik endüstrisinin yaşadığı Napster ve MP3 paylaşımı benzeri bir sorun film endüstrisinin de başına geldi. Kazaa, Gnutella gibi dosya paylaşım araçları ile filmler internet üzerinden yayılmaya başlandı. Bütün bunların üzerine son olarak DivX teknolojisinin yaygınlaşması film endüstrisine gerçekten önemli zararlar verdi.
Bütün bunlara karşı ne gibi önlemler geliştirilebileceğini araştırmaya başladık. Benim bilgisayar altyapım olduğu için bu birikimi hukukla birleştirerek telif haklarının internet üzerinde korunması başlıklı bir araştırmaya giriştim. Ama bu araştırma ilerledikçe birçok kompleks problem de işin içine girdi. Bu sebeple bakış açımı genişletmek durumunda kaldım ve internetin birçok hukuki yönünde araştırmalara başladım.
turk-internet.com : Bu konuda yayınlarınız da var sanırım?
Av.A.O.Özdilek : Evet.Yukarıda bahsettiğim araştırma ilerledikçe elimdeki malzeme de birikmeye başladı. Çünkü araştırdıkça yeni problemler ortaya çıkıyordu. Fakat o dönemde bunları bir kitaba dökme fikrim olmadı. Daha sonra araya askerlik girdi. Askerlik döneminde tabii hukuktan çok uzak kaldım.
Bu konuda kitap yazma fikri ilk kez, ilginçtir bir operasyon öncesi hazırlıklar yaparken bölüğün çaycısının bardakları kurulamak için kullandığı bilgisayar dergilerini görmemle başladı. Dergileri elinden aldım ve inceledim. Uzun zamandır bu yayınlara ulaşamamıştım çünkü. Orada da daha sonra tanıştığım değerli arkadaşların yazıları vardı. Çoğu teknik yazılardı. Örneğin truva atları, internetin topografyası gibi. Birden bütün bu teknik özelliklerin aslında internete ilişkin problemlerin çözülmesinde önemli birer anahtar olduğunu anladım ve bu teori doğrultusunda, yani internete ilişkin hukuki problemlerin internetin teknik özelliklerinden soyutlanarak salt hukuki bir anlayışla çözülemeyeceği fikrinden hareketle bir kitap yazmaya karar verdim.
Gerçekten uzun sayılabilecek bir dönemden sonra kitabın ilk taslağını çıkardım. Bu arada sistem uzmanı ve yazar, arkadaşım M.Ali Vardar’ın kitaplarını da yayınlayan Papatya Yayınevi sahibi ve aynı zamanda Beykent Üniversitesi öğretim üyesi Yar.Doç.Dr.Rifat Çölkesen Bey’e kitabın taslağını verdim ve ilk incelemeden sonra kitabın yayınlanmasına karar verildi. Böylece kitabın ilk baskısı “İnternet ve Hukuk” başlığıyla Eylül 2002’de çıktı. Kitabın yazım süreci yoğun iş temposu ve bazı sağlık problemleri içinde çok zor geçti. Ayrıca yurtdışına çıktığım için kitabın son halinin verilmesi sürecine katılamadım ve kitabın çıkşını göremedim. Bu sebeple kitabın hacmi de dar kaldı. Kitabın başında da belirttiğim gibi bu akademik bir çalışma değildi. İnternete ilişkin hukuki sorunlar kısa açıklamalarla verilmeye çalışıldı. İçine çok sayıda ABD mahkeme içtihati ve ülkemizden de örnek sayılabilecek bazı kararlar konuldu.
Yine de Tirkiye’de internetle ilgili birçok konuya ilk kez el atmasından dolayı bir adım sayılabilir. Şu an ikinci baskı için hazırlıklarımızı sürdürüyoruz. Bu kez geniş hacimli bir çalışma olacak ve örneğin yargı yetkisi gibi bazı konular için genel teori denemeleri yapacağız.
Kitaptan başka çeşitli internet sitelerinde ve dergilerde 10 adet makalem yayınlandı. Bunlardan 9’u doğrudan internet hukuku ile ilgili veya bağlantılı, 1 tanesi de DNA’nın ceza hukukunda kanıt olarak kullanılması ile ilgili. Makaleler bundan sonra da devam edecek.
turk-internet.com : Kanada’da Yaşıyorsunuz. Orada internet ve hukuk konusundaki gelişmeler nasıl?
Av.A.O.Özdilek : Özellikle ABD internetin anavatanı ve halen dünya üzerindeki en fazla host bilgisayara ve internet nüfusuna sahip. Dolayısıyla internet ilişkin hukuki problemlerin birçoğu da burada ortaya çıktı ve halen de çıkmaya devam ediyor.ABD’de bilişim suçlarının tarihini epey eskilere 70’li yıllara kadar götürmek mümkün. ARPANET’in daha sonra sivil hale dönüştürülmesi ile başlayan hızlı gelişim ve www’nin geliştirilmesi ile birçok problem de ortaya çıktı.
İnternet ve hukuk arasındaki ilk göze çarpan ilişkiler daha doğrusu internet hukukunu popüler,sözü edilir hale getiren gelişmeler hacker faaliyetleri ile başladı. Bunun en bilinen örneği ise Kevin Mitnick’tir. Bundan başka alan adları korsanlarını türemesi ve Napster olayı diğer önemli başlıklar olarak ortaya çıktı.
Şu an ABD’de internet hukuku çok geniş bir alana yayılmış durumda. Ceza hukukundan tutun rekabet hukukuna kadar birçok alanda davalar açılmakta. ABD’de internet hukuku diğer hukuk dalları gibi “case law” ile yani mahkeme içtihatları ile şekilleniyor. Ama bu problemlerin geçmişteki mahkeme içtihatları ile çözülememeye başlamasından sonra ABD’de yoğun bir yasalaşma süreci gözlendi. Birçok yasalarında değişiklik yaptılar yeni yasalar çıkardılar. Örneğin “Dijital Milenyum Telif Hakları Yasası”, “Siber Korsanlığın Önlenmesi Yasası”, “Ekonomik Casusuluk Yasası” gibi. Ayrıca eyaletler düzeyinde de birçok yasama faaliyeti oldu. Örneğin çeşitli eyaletler kendi elektronik imza ve elektronik ticaret yasalarını hazırladılar.
Kanada’da da çeşitli yasama faaliyetleri yapıldı. Kanada’da interneti ilgilendiren federal yasalar olarak “Broadcasting Act”, “Kanada Radyo Televizyon ve Telekominikasyon Komisyonu Yasası”, “Uluslararası Mal Satışları Sözleşmeleri Konvansiyonu Yasası”,”İnternette Çocuk Pornografisinin Önlenmesi Yasası”; eyaletler düzeyinde ise British Columbia eyaletinin “Elektronik İşlemler Yasası”, Ontario eyaletinin “Elektronik Ticaret Yasası” sayılabilir.
Burada en çok üzerinde durulan konular yargı yetkisi problemi, çocuk pornografisinin önlenmesi, ticari sırların çalınması, rekabet hukuku, kimlik hırsızlığı ve telif hakları meseleleri. Özellikle ekonomik alanda çok sayıda düzenleme ve yargı kararı var. Çünkü ekonomi bu devletler için çok önemli ve gerçekten kıran kırana yaşanıyor burada ekonomik hayat. Bu sebeple bu alanda karışıklığı önlemek için ellerinden geleni yapıyorlar.
Yine çocuk pornografisinin önlenmesi konusu üzerinde çok duruluyor. Çok sık olarak televizyonlarda veya gazetelerde internet üzerinde çocuk pornografisi yapan kişilerin tutuklandığı haberlerini görebiliyorsunuz.
İnternete hakim olan genel problem burada da yaşanıyor. İnternetin sınır tanımayan karakteri karşısında yargı yetkisinin belirlenmesi büyük problem olarak karşılarında duruyor. Özellikle ABD’de ulusal güvenlik kaygıları paranoya haline dönüşmüş durumda ve devlet tüm interneti de denetim altına almaya çalışıyor.
Carnivore örneğini artık tüm dünya biliyor. Bunun karşısında kişisel bilgilerin ve ifade özgürlüğünün nasıl korunacağı da yoğun tartışmalara neden oluyor. ABD’yi ve Kanada’yı çok uğraştıran bir sorun da kimlik hırsızlığı problemi. Bu sorun ülkemizde buradaki kadar yoğun yaşanmıyor. Sebebi ise bu ülkelerin sistemleri. Burada herkesin sosyal sigorta numarası var ve aklınıza gelebilecek her türlü işlem bu numara ile yapılıyor. Bu sebeple internet üzerindeki hack faaliyetleri ile bu numaralar elde edilip o kişi adına birçok işlem yapılabiliyor ve gerçekten insanlar büyük zararlara uğratılıyor.
Yine çok önemli bir sorun da kullanıcıların reklam bombardımanı altında olmaları. Ülkemizde sorun buradaki kadar hissedilmiyor. Çünkü hem online nüfus az hem de ekonomik yapı değişik. Ama burada kıran kırana ekonomi anlayışı içinde insanlar korkunç bir reklam bombardımanı altında. Tamamen bir tüketici toplumu yapmak için uğraş veriliyor. Spam’lerden ekonomik olarak büyük kayıplar doğuyor. Kitabımda bu konuda örnekler ve rakamlar vermiştim. Kısacası burada internet ilişkin hukuki problemler bir çok yoğun olarak ortaya çıkıyor ve aynı şekilde çözüm arayışları da çok yoğun olarak devam ediyor. Bu durumu ülkemizle karşılaştırdığımda gerçekten bizim henüz internet kullanımı konusunda emekleme döneminde olduğumuzu görüyorum.
turk-internet.com : Son Olarak İnternet ve Hukuk Konusunda Ülkemizin Durumu İçin Neler Söyleyeceksiniz?
Av.A.O.Özdilek : Öncelikle şunu söylemeliyim ki Türkiye’de internet altyapısı çok zayıf ve açıkçası internet çok ciddiye alınmıyor. Sanal bir dünya işte denilip geçiliyor. Oysa bu çok dar bir bakış açısı. Bugün bilgiye hızlı ulaşmak her sahada çok çok önemli. Bu sebeple önce altyapının iyileştirilmesi gerekiyor. Türk Telekom’un sunduğu altyapı yetersiz. Türkiye’de sunulan internetin kalitesi düşük ve pahalı.
Burada internete bağlanma hızı yüksek ve sık sık kopma problemi yok. Ayrıca telefon kullanımı için ek ücret alınmıyor. İnsanlar Türkiye’de internete daha sıklıkla ve daha sağlıklı bağlanamıyor.
Türkiye’de birçok garip uygulama oluyor internetin ne olduğunun anlaşılamamasından veya bazı hesaplardan kaynaklandığını zannettiğim. Örneğin internet Basın Yasası’na tabi kılınmaya çalışılıyor. Dijital imza yasası halen sürüncemede. Alan adlarının tahsisi konusunda yasal bir zemine dayanmadığına inandığım ODTU DNS sistemi var. Bu sistem sebebiyle insanlara .tr uzantılı alan adlarından kaçıyor. Bilişim teknolojilerini yaymaya ve uygulamaya çalışan şirketlere devletin katkısı yok. Kısacası teknoloji ulusal kalkınma için bir araç olarak görülmüyor.
Quebec başbakanı Bernard Landry şu sıralar bir seçim kampanyası yürütüyor ve bu kampanyasında sık sık Quebec’in dünyaya teknoloji satan 4. büyük devlet olduğunu vurguluyor. Gerçekten de Quebec eyaleti bugün refah düzeyi en yüksek devletler arasında ilk üçe sokulabilir. Bunu da teknoloji ile sağlıyorlar.
Bilgi çağını kaçırmak üzereyiz. Acilen ulusal kalkınma programına teknoloji üretimi de sokulmalı ve milli hedef olarak belirlenmeli. Yasalar bir an önce çıkarılmalı. Ama bir ülkede yapılan yasayı tercüme ederek bu iş olmaz. Sektörün temsilcileri, bilim adamları ve bu konuda bilgi sahibi hukuk adamları biraraya getirilerek kısa zamanda ulusal yasalar hazırlanmalı. Biz her zaman böyle bir çağrıya açığız. Artık Türkiye’de internetin sadece bir eğlence aracı olmadığı çok iyi anlaşılmalı.
Hukukçular açısından ise söyleyeceklerim şunlar; kitabımda da sık sık vurguladım. Teknoloji konusunda hukukçularımızı eğitmek lazım. Seminerler ve konferanslarla bu iş olmaz. Üniversitelere teknoloji hukukunun ders olarak koyulması lazım. Ayrıca bu konularda bilgili hakimler ve savcılar yetiştirilmeli. Buna ilişkin Adalet Bakanlığı’nın bir çalışması vardı ama ne kadar yeterli olacak bilemiyorum.
Sonuç olarak şunu söylemek istiyorum; ben duruma sadece internet hukuku açısından değil genel olarak teknoloji ve hukuk açısından bakıyorum. Buna biyoteknoloji, yarı iletkenler, telekomünikasyon vs. dahil. Bir bütün olarak teknoloji yatırımları hızlandırılmalı ve bunların ortaya çıkaracağı hukuki problemlerin önüne geçmek için de ciddi bir biçimde düzenleme çalışmalarına gidilmeli.
Kaynak : 