Katolik dünyasının yeni ruhani lideri Pope Leo XIV, yapay zekâ çağının etik, toplumsal ve insani sonuçlarına odaklanan ilk ansiklik mektubunu yayımlamaya hazırlanıyor. Vatikan kaynaklarına göre 25 mayısta yayınlanması beklenen mektup, yalnızca teknoloji etiğini değil; insan onurunı, emeği, savaş teknolojilerini, dijital gözetimi ve algoritmik güç dengelerini de ele alacak. Böylece Vatikan tarihinde ilk kez bir papa, doğrudan yapay zekâ çağını merkezine alan kapsamlı bir ansiklik yayımlamış olacak.
Ansiklik’in başlığı “Yapay Zeka Çağında İnsan Onurunun Korunması” şeklinde veriliyor. Bir yandan geçen ay yayınlanan Palantir manifestosunuve diğer yandan yapay zeka firmalarının, dini liderlerle yapmaya başladığı görüşmeleri düşünürsek, belge yalnızca içeriği yüzünden değil, zamanlaması açısından da ilgi çekici.
“Ansiklik” (İngilizce: encyclical, Latince: encyclica) Katolik Kilisesi’nde papalığın yayımladığı en önemli resmi öğretisel mektuplardan biridir. Genellikle, ahlak, toplumsal sorunlar, ekonomi, savaş, insan hakları, teknoloji, çevre, dinî öğreti gibi büyük konular hakkında yayımlanır. Bir nevi “Papa’nın dünya ve insanlık için resmi görüş bildirisi” olarak düşünülebilir.
Ansiklikler genelde, piskoposlara, din adamlarına, Katoliklere hitaben yazılır. Ama pratikte, hükümetler, akademisyenler, teknoloji şirketleri, medya, uluslararası kuruluşlar da bunları yakından takip eder. Çünkü Vatikan’ın etik ve felsefi pozisyonunu gösterir.
Vatikan’dan “dijital insanlık” vurgusu
Yapay zeka konusunda yayımlanacak bir ansiklik, yapay zekâ etiği, dijital gözetim, insan emeği, algoritmalar, savaş teknolojileri gibi alanlarda Vatikan’ın resmi pozisyonunu ortaya koyacağı için önemli görülüyor. Papa Leo’nun hazırladığı metnin merkezinde şu sorunun yer aldığı belirtiliyor:
“İnsan, kendi ürettiği zekânın karşısında nasıl korunacak?”
Vatikan’a yakın kaynaklar, metnin özellikle şu başlıklara odaklanacağı düşünülüyor.
- Yapay zekânın insan emeğine etkisi,
- Çocukların dijital dünyada korunması,
- Algoritmik manipülasyon,
- Gözetim kapitalizmi,
- Deepfake teknolojileri,
- Yapay zekâ destekli savaş sistemleri,
- İnsan karar alma süreçlerinin makineler tarafından yönlendirilmesi
Papa Leo’nun yakın çevresine göre ansiklik, teknolojiyi tamamen reddeden bir yaklaşım taşımıyor. Ancak insan merkezli olmayan bir dijital dönüşümün “medeniyet krizi” yaratabileceği konusunda güçlü uyarılar içeriyor.
Yeni “Rerum Novarum” mı?
Vatikan gözlemcileri, yayımlanacak metni sık sık 1891’de Papa XIII. Leo tarafından yayımlanan ünlü “Rerum Novarum” ansikliğiyle karşılaştırıyor. Sanayi Devrimi döneminde yayımlanan bu tarihi metin, işçi hakları, kapitalizm, emek sömürüsü ve modern ekonomi üzerine Katolik dünyasının temel yaklaşımını şekillendirmişti.
Bugün ise birçok yorumcuya göre yapay zekâ, insanlık için yeni bir “Sanayi Devrimi” etkisi yaratıyor. Papa Leo’nun da bu nedenle dijital çağ için yeni bir etik çerçeve oluşturmaya çalıştığı değerlendiriliyor.Vatikan çevrelerinden sızan bilgilere göre ansiklikte özellikle şu fikrin öne çıkması bekleniyor:
“Algoritmalar insan vicdanının yerini alamaz.”
Papa Leo’nun metinde, insanın yalnızca veri noktalarına indirgenmesine, çocukların dikkat ekonomisi içinde metalaştırılmasına ve bireyin dijital sistemler içinde sürekli izlenen bir nesneye dönüşmesine karşı sert uyarılar yaptığı belirtiliyor.
Bu yaklaşım, son yıllarda, sosyal medya bağımlılığı, yapay zekâ destekli manipülasyon ve davranış mühendisliği konularında yükselen küresel kaygılarla da örtüşüyor.
Yapay zekâ ve savaş teknolojileri
Ansikliğin en dikkat çekici bölümlerinden birinin ise askeri yapay zekâ sistemleri üzerine olacağı konuşuluyor. Vatikan uzun süredir, otonom silahlar, hedef seçen algoritmalar, yüz tanıma sistemleri ve yapay zekâ destekli savaş teknolojileri konusunda uluslararası düzenleme çağrısı yapıyordu.
Papa Leo’nun metninde, insan hayatı üzerinde ölümcül kararların tamamen makinelere bırakılmasının “ahlaki sınırları aşabileceği” vurgulanacak. Bu durum özellikle, Palantir Technologies, askeri yapay zeka sistemleri, öngörülebilir kurallama ve veri merkezli güvenlik mimarileri üzerine süren küresel tartışmalar açısından dikkat çekici görülüyor.
Çocuklar ve dijital dünya
Vatikan kaynaklarına göre ansiklikte çocukların dijital dünyadaki konumu da önemli yer tutuyor. Papa Leo’nun çocuklarla ilgili olarak özellikle şu konulara odaklanacağı söyleniyor :
- Ekran bağımlılığı,
- Algoritmik içerik yönlendirmesi,
- Dikkat ekonomisi,
- Dijital yalnızlık,
- Sosyal medya kaynaklı psikolojik baskılar
Bu yaklaşım, son dönemde birçok ülkede, çocuklara sosyal medya sınırlamaları, akıllı telefon yasakları ve dijital okuryazarlık politikaları üzerindeki tartışmaların arttığı bir döneme denk geliyor.
Teknoloji şirketlerine dolaylı mesaj
Analistler, Papanın doğrudan isim vermese de metnin büyük teknoloji şirketlerine güçlü mesajlar içereceğini düşünüyor. Özellikle, veri toplama ekonomisi, kullanıcı davranışlarının manipülasyonu, yapay zeka modellerinin etik sınırları ve insan dikkatinin ticarileştirilmesi konularının hedef alınması bekleniyor.
Vatikan’ın son yıllarda yapay zekâ konusunda, Microsoft, IBM ve diğer teknoloji şirketleriyle görüşmek üzere etik girişimlerde bulunmasına rağmen, Papa Leo’nun ansikliğinin daha sert ve daha felsefi bir ton taşıyacağı belirtiliyor.
“İnsan sonrası çağ” tartışması
Uzmanlara göre Papa Leo’nun metni yalnızca dini bir belge olmayacak. Aynı zamanda, teknoloji felsefesi, dijital etik, insan kimliği ve yapay zekâ çağında medeniyetin yönü üzerine küresel bir müdahale niteliği taşıyabilir.
Çünkü tartışma artık yalnızca “Yapay zeka faydalı mı zararlı mı?” sorusunu aşmış durumda. Asıl soru “Kendi ürettiği dijital zekâ sistemleri karşısında, insanlık özgürlüğünü, dikkatini, emeğini ve hatta karar verme yetisini ne kadar koruyabilecek?” Vatikan’ın yeni ansikliğinin tam da bu soruya cevap arayacağı belirtiliyor.
Kaynak : 