Geçtiğimiz hafta Yıldız Teknik Üniversitesi’nde gerçekleştirilen Haberleşme Teknolojileri ve Uygulamaları Sempozyumu(HABTEKUS’08), telekomünikasyon sektörünün önde gelen isimlerini bir araya getirdi.
Moderatörlüğünü Doç. Dr. Gökhan Özer’in yaptığı ‘Altyapıya Dayalı Rekabete Yönelik Sorunlar ve Çözüm Önerileri’ konulu panelde katılımcılar, altyapıyı oluşturmada karşılaştıkları zorluklara dikkati çektiler. Panele, katkıda bulunan isimlerden Maltepe Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Murat Esin, özelleştirme ve sonrasında yaşanan sıkıntılara dikkati çekti. Konuyla ilgili sorularımızı cevaplandıran Esin, devletin, piyasanın oluşturulması ve sonrasında ise denetlemesinde gerekeni yapmasının şart olduğunu söyledi.
turk-internet.com : Panele katılan bazı şirketlerin yetkilileri sektörde ‘adil’ rekabetin olmadığını belirttiler. Gerçekten sektörde adil rekabet yok mu? Neden?
Prof. Dr. Murat Esin : Panelde anlatmayı istediğim asıl konu özetle şuydu;
- Devlet bir organizasyondur ve bir takım şeyleri organize etmelidir. Piyasayı oluşturmak ve denetlemek bunlardan birisidir. Serbest rekabet şartlarında devlet firma korumaz diyorsanız, en serbest piyasa olarak bilinen ABD de son alınan kriz tedbirlerini bir kere daha okumak gerekir.
- “Piyasada (devlet veya özel) tekel varsa asıl regülatör odur.” Dedim. Çünkü uygulama böyle. Çünkü neyin yapılabilip neyin yapılamayacağına zaten tekel karar verir. Öyleyse, Türk Telekomun özelleştirilmesi, hiç değilse bu şekliyle bir büyük kütle olarak özelleştirilmesi yanlıştı. Sonucu bu olmuştur.
O zamanlar benim önerim; Omurga devlette kalsın, piyasada başka oyuncuların bulunabildiği TTNet, ADSL, kablo TV, Bakır kablo TV gibi kısımları ayrı ayrı özelleştirelim idi. Böylece hiçbir firmanın karşısında kendi alanında tekel olmayacak, tekel olan alanlarda da firma olmayacak ve tekel her firmaya eşit mesafede olacaktı. Yani, TT hem internet bağlantı servisi veren hem de herkesin verisini taşıyan bir firma olmayacaktı.
- Rekabet şartlarını saydım. Denk firmaların olmadığı, arz fazlasının olmadığı, aynı alanda birden fazla rakip bulunmadığı durumlarda rekabet olmaz. Hakikaten olamadı.
turk-internet.com : Yani mevcut düzenlemelerde Türk Telekom tarafından bazı şirketler daha mı korunulup, gözetiliyor? Neden?
Prof. Dr. Murat Esin : Türk Telekom’un AVEA ile bir başka operatöre eşit davranması mümkün müdür? Ben size soruyorum.
turk-internet.com : Panelistlerden biri, ‘yönetmeliklerde, Türkiye’nin, kıt kaynaklarının rasyonel kullanılması açısından altyapının paylaşılmasının öngörüldüğünü ancak hakim operatörün buna müsaade etmediğini’ ifade etti. Türkiye, kıt kaynaklarını neden rasyonel kullanamıyor?
Prof.Dr.Murat Esin : Çünkü paylaşamıyor. Geçmişte yapılmış bir hesap vardı. Türkiye’yi kapsama alanına almak için 4 bin baz istasyonu gerekiyordu. Sonuçta 4 yanlış sözleşmeler ve yanlış rekabet anlayışından (roaming yapılamadığından) 4 operatör 4 er bin baz istasyonu kurmaya kalkıştı. Aria kuramadığından batmak üzereyken özel şartlarla kurtarıldı.
Oysa o zaman benim teklifim, operatörlerin eşit otaklar olduğu tek bir baz istasyonu şebekesi şirketi idi.
turk-internet.com; Rasyonel ve adil bir ücretlendirme nasıl olacak?
Prof. Dr. Murat Esin : “Fiyatlandırma” benim iktisatta en ilginç bulduğum konudur. Maliyet + yüzde yirmi kar anlayışı ile yapılması artık mümkün değil. Piyasa şartlarında zaman içinde değişen oranlarda kar hadleri daha mantıklı. Bu sayede kendini amorti etmiş yatırımdan halâ aynı oranda kar beklemeyi terk ettirdiğinden uzun vadede tüketiciyi korurken, başlangıçta bir an önce amotismanı karşılamak suretiyle kısa vadede de üreticiyi korur.
Piyasada, en iyi notebook 2000 dolar civarındadır. Teknoloji eskidikçe veya zayıfladıkça fiyat düşer. Dün 2000 dolara aldığın makine bugün yarısıdır. Gerçekçi hesap budur.
turk-internet.com : Alternatif operatörlerin, hakim operatörün ürün ve hizmetlerine ‘alternatifler’ getirmesi gerektiğini söylenir. Fiyat sıkıştırması baskısı altındaki bu kuruluşlar alternatif üretebilirler mi?
Prof. Dr. Murat Esin : Teknoloji bugün aklınıza gelecek her hizmetin sağlanması için yeterli ve halâ da gelişiyor. Önemli olan cin fikirler üretip kazanca dönüştürebilmektir. Bunu da her boydan firma yapabilir. Gitti gidiyor ve benzeri web siteleri gibi.
turk-internet.com : Altyapının, gerektiği gibi alternatif operatörlere açılmamasının, bu şirketleri tekrardan altyapı yatırımları yapmaya zorladığı, bunun da uzun süreçler aldığı ve bu arada meydana gelen teknolojik değişikliklerin çok gerisinde kalındığı ifade edildi. Buna katılıyor musunuz? Neden?
Prof. Dr. Murat Esin : Bir bakıma doğru. Konuşmamda söyledim. Fiziksel ömür teknolojik ömürden çok daha uzun. Öyleyse ileriye dönük yatırım olarak değil, tam kapasiteyle kullanıp-kullandırıp bir an önce yatırımın geri alınması gerekiyor. Ama bunu bile bile kaynaklarını açmayan firma başkasının yaşamasını istemiyor demektir. Devlet ve regülasyon bunun için gerekli zaten.
Geriden gelen firmalar mevcut altyapıyı kullanamıyorlarsa alternatif (kabloya karşı optik kablo, uydu gibi) alternatif yollara saparak öne geçmeyi deneyebilir.
Fakat önemli olan; Türkiye’de bir piyasa oluşması isteniyor mu? Kelepir fiyatına operatör olmuş, kim olduğunu bile tam bilmediğimiz bir takım gruplar böyle bir vecibeyi neden üstlensinler? Bu insanlar yarın “bu kadar kâr bana yeter ben gidiyorum” dediklerinde arkalarında ne bıraktıklarını umursarlar mı?
turk-internet.com : Bazı panelistler, geçiş hakları konusunda kamunun Bulgaristan ile mukayese edilemeyecek ölçüde alternatif operatörlerden ücret talep ettiğini ifade ettiler. Türkiye’de, kamu otoriteleri tüm bunların farkında değiller mi?
Prof. Dr. Murat Esin : Maksat hizmet etmek ve hizmeti yaygınlaştırmak değil de ondan.
turk-internet.com : “Devlet yönetmenin temel farkı; hem çalıştırdığınız, hem de çalıştırmadığınız kişilere karşı sorumluluk taşımasıdır” diyorsunuz.
Prof. Dr. Murat Esin :
Kaynak : 