Dün, iş dünyasının muhasebe bölümleri için bir kabus günüydü. Çünkü SGK ve Vergi Ödemelerinde sistemler sabah 10 civarı çöktü ve akşam 16.30 civarında ancak açıldı. Daha sonra da 3 ağustosa kadar uzatma açıklandı. Ama aradaki sürede kimbilir kaç muhasebe / finans yöneticisi kalp krizi yaşadı. Peki neden bu kadar sıkıntı? Önlenemez mi bu?
Aslında her ay değilse bile, zaman zaman yaşanan bir kriz bu. Mevcut ekonomik sistemde herkes son gün vergi ve SGK ödemesi yapıyor. Böyle olunca da tam ödemenin son günü sistemler cevap veremez hale gelebiliyor. Üstelik bu sefer çok ekstra bir durum söz konusuydı. Bugün ödenmesi gerekenleri sıralayalım;
- Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) haziran ayı primleri,
- Motorlu taşıtlar vergisi taksidi,
- Gelir vergisinin 2.taksidi
- 7040 sayılı vergi yapılandırma haziran ve temmuz taksitleri
- Matrah arttırımlarının, haziran ve temmuz taksitleri
Dün ödenmesi için tahakkuk eden toplam rakamı bilmiyoruz ama tahminen yüz milyar TL’ler düzeyinde bir şeydi. Finans camiası sıkıntı yaşarken, internet ve bankaların trafiğini —defalarca sitelere ulaşım için— zorlarken, para sıkıntısı yaşayan devlet de toplaması gereken parayı zamanında alamadı. Faiz kaybı muhtemelen yüz milyonlu düzeyde. Peki neden?
Finansçılar ve Mali Müşavirler Zor Bir Gün Yaşadı
Yukarıda sıraladığımız gibi, motorlu taşıtlar vergisi, gelir vergisi, SGK primleri, 7040 sayılı yapılandırma ve matrah arttırımları aynı güne yığılınca, sistem çöktü. Bir mali müşavire ne yaşadığını sorduk, şöyle dedi :
“SGK daki veznelerin kalktığından beri SGK ödemeleri problem oluyor. Vezneler kalktıktan sonra ödemeler sadece Devlet bankalarından yapılmaktadır ama mevcut ekonomik durum sebebiyle mükellefler son gün ödeme yaptıklarından, sistem sık sık kilitlenmekte ve ödeme yapılamamaktadır.
Bu durumda mükellef Mali müşavirini aramakta, “ben toplantıdayım”, “ben tatildeyim” diyerek “sana EFT yapıyorum, sen hallerdesin” demektedir. Şu an saat 15.11, SGK sistemi halen çalışmıyor, internet bankacığından girilemiyor. Ofisden bir eleman Ziraat Bankasında bekliyor ama oradan da girilemiyor. 8 firmanın ödemesini yapmamız gerekiyor ama yapılamıyor.”
Bir başka mali müşavir ise şunları söyledi;
“Sistemleri yeni kursanız elinizde trafik verileri olmaz ve bu şekilde aksaklıklar normal deriz. Ancak her vergi dönemi son gününde sistemlerin çökmesi net liyakat sistemine uymayan kişilerin işin basında olduğunu gösteriyor bence.
Bir otelde nasıl ki açık büfe yemek hazırlanırken, herkes aynı yemekten yerse yeter mi, diye düşünülüyor burada da muhataplarin bir çoğu aynı anda girse ne olur diye planlar yapılmalı
Maalesef bir kısım yüklenme olduğunda alt yapı hata veriyor. Bankalarda dahi vergi dairesi iletişimi kopmuş durumda. Bugün bu sistemler bizi mahvetti”
Yazılım Kalitesiz ise İşletme Maliyeti Yükselir
Olayın altyapı tarafı da olduğunu için bu konuyu bir de teknik uzmana yani Sedat Doğan’a sorduk ;
1. Çoğu ödeme gününde (SGK ya da Vergi) ilgili devlet kurumlarının sistemlerinin kilitlendiğini görüyoruz. Bu neden oluyor sizce?
Ülke vatandaşları olarak son dakikacı olduğumuzdan, herkes ilgili ödemeleri yapmak için ne yazık ki son günü bekliyor. Son gün yaşanan talep yoğunluğundan dolayı da sistemler bu yükü kaldıramayarak erişilmez oluyor. Bu sistemlere yılın her günü böyle olağanüstü talep gelmediği için altyapı bu trafiği karşılayabilecek seviyede olmuyor.
2. Bunun çözümü nedir?
Benim çocukluğumda, ÖSYM’nin sınav sonuçlarını açıkladığı gün yerleştirme sistemleri erişilmez olurdu. Ama ÖSYM teknolojisine yatırım yaparak bu sorunu çözdü.
Sistemler kuvvetlendirilerek, ek sunucular açılarak, kod optimizasyonları yapılarak bu tarz özel günler bertaraf edilebilir. Bu ekstra sunucu kaynağı harcamaları sürekli olmak zorunda da değil. Sadece 2-3 gün için bile ek kaynak sağlansa bu tarz sorunlarla karşılaşılmayacaktır.
3. Sizce devlet ve firmalar bu sıkıntı nedeniyle parasal bir kayıp yaşıyor mu (mesela internet hatlarının ya da kurum sunucularının aynı işlem için defalarca kurcalanması sonucu kayıp var mıdır)
Her internet sitesinin karşılayabileceği bir talep limiti vardır. Bu limiti belirleyen ise pek çok unsur vardır. Örneğin yazılımın kod kalitesi, çalıştığı sunucular, bağlı olduğu internet hattının gücü bu unsurlardan bir kaçıdır.
Kaliteli geliştirilmiş bir yazılım, daha düşük sunucu kaynağıyla daha çok talebi karşılanabilinmesini sağlar. Daha düşük kalitedeki bir yazılım ise aynı sayıda talebi karşılayabilmek için daha kuvvetli sunuculara ihtiyaç duyar. Bu da işletme maliyetini artıran unsurlardan birisidir.
Sözün özü, yazılımı üretirken harcamalar kısıldığında, bu durum kuruma ömür boyu daha yüksek işletme maliyeti olarak geri dönecektir. Tabi ki sistemin talepleri karşılayamaması kaynaklı ödemelerin alınamamasından doğan zarardan hiç söz etmiyorum bile.
Teknik Altyapı Böyle ise, Ödeme Planlaması Yapılamaz mıydı?
Mali müşavirler, ülkemizdeki firmaların en az % 80’inin, ödemeleri son güne bıraktığını tahmin ediyor. Bu nedenle acaba Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Gelir İdaresi Başkanlığında (GİB) birileri öngörülü davranıp, ödemeleri günlere bölemez miydi? Bugün insanlar neredeyse 6 saat bu sıkıntıyı yaşamak zorunda kaldılar.
Genel olarak teknik ve idari aksaklıklara bakarsak;
- Bütün ödemeler aynı güne alınınca, büyük bir trrafiğin oluşması kaçınılmaz. Ama buna dair planlama yapılmıyor, saatler sonra uzatma veriliyor.
- Kodlamada sorun olduğu düşünüyor; Çünkü yoğun olmayan günlerde bile sistem en az 45 saniye gibi bir süre bekliyor. Sorgulama yaparken uzun bir yol izliyor gibi gözüküyor.
- Zaten kullanıcı dostu olmayan (user-friendly) giriş ekranları var. İnsanları en ufak hatada yeniden başlatıyor. Trafik katlanıyor.
- Zaman zaman bazı verileri almıyor (banka son kullanım tarihini kabul etmiyor, girilen veriler boşa gidiyor gibi)
- Altyapı da muhtemelen zaman zaman gelen bu aşırı trafik durumunda eksik kalıyor.
Toplamda 2 tür hata gözüküyor, çevrem içi (online) ortamda —donanım + yazılım olarak— altyapı sorunu ve fiziksel (offline) hayatta öngörü / planlama eksikliği. Sonuç? Sıkıntı çeken yüzbinlerce finansman + banka yöneticisi ve zamanında ödemeleri alamayan devlet.
Devlet Geciken Ödemelerden Ötürü Zarara Uğramıyor mu?
Şimdi bunlara bakıp, düşünelim; kodlama kalitesi kötü (sorguları uzun sürüyor ve kullanıcı dostu değil) ve altyapı zaman zaman cevap veremiyor dedik ; 2023’de toplanacak olan sadece normal vergi olarak bakarsak, devlet 3,6 trilyon TL yıllık vergi geliri tahmin etmiş. Motorlu taşıt vergisi (çift alma hariç) 38 milyar TL ve SGK primi 456 milyar TL öngörülmüş (bunların içinde ek bütçe yok diye düşünüyorum).
Bu kadar büyük gelirin işlemlerinin yapıldığı “SGK” ve “Vergi” platformları teknik (donanım+ yazılım) anlamda neden elden geçirilmiyor. Neden o geçen paranın çok küçük bir kısmı sistemleri revize etmek için kullanılmıyor. Bu platformların bu şekilde olması, şirketlere sıkıntı yaşatırken, devlete de para kaybettiriyor.
Dünkü trafiğin normal olmadığından bahsettik ama normalin üzerinde bir trafik oluşacağı önceden belliydi. Neden birileri öngörülü davranıp, önlem almamış? Bu trafik önceden bölünebilirdi pek ala (son numarası şu olanlar şu gün, bu olanlar diğer gün vsvs gibi).
Son olarak yukarıdaki notu hatırlatalım, “kodlamadaki kalitesizlik, işletme maliyeti olarak geri dönüyor” diyor uzmanımız. Başka bir deyişle, 2023 bütçesini tutturamayıp, ek bütçe çıkaran, üstüne parasızlıktan motorlu taşıtlar vergisini çift duyuran, KDV’yi vs ne vergi varsa arttıran devlet, dün alacaklarını 3 ağustosa ertelerken, aslında kaç yüz milyon $ kaybetmiş oluyor? Bunu hesaplayan ve önlem alacak birileri yok mu?
Kaynak : 