Nisan 2024’te ABD Kongresi, Amerikalılar’ı Yabancı Düşmanlar Tarafından Kontrol Edilen Uygulamalardan Koruma Yasası’nı (Protecting Americans from Foreign Adversary Controlled Applications Act – PAFACA) kabul etti. Bu yasa, yabancı düşmanlara ait uygulamaların elden çıkarılmasını veya yasaklanmasını gerektiriyor. Bu yasa ile özellikle Amerikalı Z kuşağının favorisi olan, Çin merkezli ByteDance’ın uygulaması TikTok’u hedefliyordu.
Çinli TikTok ise, yasanın anayasaya aykırı olduğunu iddia ederek dava açtı. TikTok – Garland davası, ABD Yüksek Mahkemesi’ne gitti. Mahkeme, 17 Ocak 2025’te PAFACA’yı onayladı ve yasanın anayasaya uygun olduğuna karar verdi. Yasa gereği, TikTok/ByteDance’in ABD operasyonlarını satması veya elden çıkarması için 19 Ocak 2025 tarihine kadar süre tanınıyordu.
TikTok, o tarihlerde uygulamasını ABD uygulama mağazalarından geçici olarak kaldırdı. Ancak uygulama, Donald Trump’ın yönetime gelmesiyle, çözüm bulunması için süre tanınması için başkanlık kararnameleriyle ertelendi.
- 24 Nisan 2024 Amerikalılar’ı Yabancı Düşman Tarafından Kontrol Edilen Uygulamalardan Koruma Yasası (PAFACA) yürürlüğe girdi ve TikTok gibi yabancı düşman tarafından kontrol edilen uygulamalar tanımlandı; ByteDance’in TikTok’u elden çıkarması gerektiği açıklandı. PAFACA kapsamında ByteDance’in TikTok’un ABD operasyonlarını elden çıkarması veya yasaklanması için son tarih 19 ocak 2025 olarak belirlendi.
- 17 Ocak 2025 ABD Yüksek Mahkemesi, TikTok – Garland davasında PAFACA’nın anayasaya uygunluğunu onaylayan bir karar verdi.
- 20 Ocak 2025 Trump, yasanın uygulanmasını geciktiren (ve dolayısıyla elden çıkarma/yasaklama gerekliliğini geciktiren) bir başkanlık kararnamesi imzalayarak TikTok’a daha fazla zaman kazandırdı.
- 5 Nisan 2025’de ek süre sona erdi. Ama yeniden uzatıldı.
- 19 Haziran 2025 TikTok/ByteDance’in ABD mülkiyet kontrolleri kapsamında elden çıkarma işlemine uyması için bir ek süre daha verildi
- 17 Eylül 2025 Kritik bir tarih: Bu, ByteDance’in ABD merkezli bir mülkiyet/yapıya doğru ilerlemesi veya önemli adımlar atması beklenen o zamanki son tarihti.
16-17 Eylül 2025 ABD ve Çin, TikTok’un ABD operasyonlarının ABD’li yatırımcılar tarafından kontrol edilmesi için bir çerçeve anlaşmasına vardı; ByteDance yaklaşık %19,9 hisseyi elinde tutacak; Oracle vb. yaklaşık %80 hisseye sahip olacak. Son tarih ise 16 aralık 2025’e kadar tekrar uzatıldı. Anlaşma şartları şöyle;
- TikTok’un ABD’deki geleceği hala canlı, ancak zorlu koşullar altında. ABD operasyonlarını ağırlıklı olarak Amerikalıların mülkiyetine kaydırması gerekiyor.
- ABD kullanıcı verileri yerel olarak barındırılmalı ve ABD gözetimi altında kontrol edilmelidir.
- ByteDance’in (özellikle algoritma/lisanslama yoluyla) devam eden etkisi, müzakerelerin önemli bir parçası ve muhtemelen ABD tarafından itiraz edilecek.
Anlaşma çerçevesinde, Oracle’ın TikTok’un tüm ABD kullanıcı verilerini Teksas’ta barındırması bekleniyor. Diğer yandan ByteDance’in Çin’de TikTok algoritması üzerinde lisanslamaya devam edip etmeyeceği veya bir miktar kontrol sahibi olup olmayacağı tartışılıyor.
ByteDance’in elden çıkarma işlemini tamamlaması için son tarih 16 Aralık 2025’e uzatıldı. Bu dördüncü uzatma. Trump, daha fazla zaman tanımak için uygulamanın ertelenmesini öngören bir emir daha imzaladı. Müzakereler ve çerçeve sayesinde, en azından şimdilik, ABD’de TikTok’un tamamen yasaklanmasından kaçınılıyor gibi görünüyor.
Ama en önemli soru şu; ByteDance, ABD yasalarını ve ulusal güvenlik endişelerini (özellikle algoritma ve etki etrafında) karşılayacak şekilde kontrolü gerçekten devredecek mi? Diğer bir soru; “Algoritma lisanslama” düzenlemeleri, ByteDance’in perde arkasında hangi içeriğin tanıtılacağını etkilemesine izin veriyor mu?”
Kongre denetimi ve muhtemelen açılacak davalar, anlaşmanın PAFACA kapsamındaki yasal gereklilikleri karşılayıp karşılamadığını sorgulayabilir. Kullanıcıların, ayrı veri/algoritmalara sahip ABD için “yeni bir uygulama sürümüne” geçmeleri gerekebilir.
Kaynak : 