Amerikan medya kuruluşları, ABD Başkanı Donald Trump’ın, Nvidia’nın Çin’e yapacağı H20 çip satışlarından %20 pay istediğini, pazarlık yapan Jensen Huang ile görüşmeler sonucunda bu oranın %15’e indirildiğini yazdı.
The Verge bu anlaşmanın, Trump ve Huang arasında gerçekleşen doğrudan pazarlıkla, Nvidia ve AMD’den Çin’e yapılan yapay zeka çip satışlarının %15’inin ABD hükümetine aktarılması şeklinde oluştuğunu doğruladı.
Bu % 15 nedir? Vergi mi?
Bu klasik anlamda bir vergi değil. Daha çok ABD hükümetine doğrudan yapılacak bir “pay” (revenue cut) ya da bir zorunlu lisans bedeli / telif gibi konumlandırılmış özel bir anlaşma.
Bu, yasal olarak tanımlanmış bir federal vergi veya gümrük tarifesi değil; başkanın yürütme yetkisi ve ulusal güvenlik yetkileri kapsamında pazarlık sonucu ortaya çıkan bir yükümlülük. Benzer uygulamalar geçmişte savunma sanayii ihracatında “offset” anlaşmaları veya petrol gelirlerinden devlet payı mantığında görülmüştü.
Bu %15, “Çin’e yapay zeka çipi satmak istiyorsan ABD devletine kârından pay vereceksin” şeklinde, ticaretin ön koşulu olarak konmuş bir özel gelir paylaşımı anlaşması. Hukuken “tarife” değil, “zorunlu kâr paylaşımı” diyebiliriz.
Tabii ki mantıksal olarak bu çip fiyatlarında artışa yol açacak ve bu yönüyle “tersine gümrük vergisi” gibi çalışıyor.
Normal gümrük vergisi → Alıcı ülke (Çin) ithalat sırasında vergiyi uygular, fiyat o ülke içinde artar. Trump’ın %15 “pay” modeli → İhracatçı şirket (Nvidia) ABD hükümetine satış gelirinden %15 pay veriyor. Sonuçta, Nvidia bu kesintiyi kârından azaltmak istemeyeceği için muhtemelen Çin’in yapay zeka çip alım fiyatları artacak. Tabii ki Çinli firmaların yapay zeka altyapı maliyetleri yükselmiş olacak. Bunun da, Çin’in yapay zeka geliştirme hızı ve ölçeğini baskılaması beklenir.
Bu yüzden bu model, doğrudan tarife olmamasına rağmen “hedef ülkenin maliyetini artıran” bir ekonomik silah işlevi görüyor. Farkı, paranın ABD hazinesine gitmesi ve yükün ihracatçı üzerinden aktarılması.
Bu hamle hem ekonomik hem de jeopolitik denilebilir. Çünkü fiyat artışı sadece Çin’in teknolojik ilerlemesini yavaşlatmaya değil değil, aynı zamanda ABD’nin kasasına gelir sağlamaya da yarıyor.
Kaynak : 