TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesinin (TOBB ETÜ) tarafından üretildiği açıklanan 5 kubit sistemli ‘Quantum Computer of TOBB ETÜ’ (QuanT)’ın açılışı yapıldı.
Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün, Türkiye’nin önemli kurumlarının kuantum alanında çalıştığını ve 2035’de kuantum teknolojisi pazar büyüklüğünün 2 trilyon dolara ulaşacağını söyledi.
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu, kuantum bilgisayarı hakkında şu açıklamayı yaptı:
“Türkiye, kuantum bilgisayar geliştiren dünyadaki sayılı ülkeler arasına girdi. Şu an dünyada kuantum bilgisayar teknolojisine sahip yalnızca 15 ülke bulunmaktadır.
QuanT’ın sağladığı işlem gücü, savunma sanayisinden finansal teknolojiye, mobiliteden siber güvenliğe kadar pek çok stratejik alanda ülkemizin küresel rekabet gücünü artıracaktır. Aynı zamanda QuanT’ın sahip olduğu altyapı, yerli algoritmaların geliştirilmesi ve Türkiye’nin bu alanda liderlik konumuna erişmesi için kritik bir adım olacaktır.”
Çok heyecan verici bir gelişme gibi gözüküyor ama dikkatli bakarsak, siyasi yaklaşımı var
Kuantum Bilgisayar nedir?
Kuantum bilgisayarı, kuantum mekaniğinin prensiplerini kullanarak çalışan bir bilgisayar türüdür. Verileri 0’lar veya 1’ler olarak göstermek için bit kullanan klasik bilgisayarların aksine, kuantum bilgisayarları kübitler (qubit) kullanır. Kübitler, durumların üst üste gelmesinde (hem 0 hem de 1 aynı anda) var olabilir ve birbirleriyle iç içe geçebilir, bu da bilgileri temelde yeni yollarla işlemelerine ve depolamalarına olanak tanır.
Kuantum Bilgisayarı Nasıl Çalışır?
Kübitler, klasik bitlerin kuantum karşılığıdır. 0, 1 veya bu durumların herhangi bir kuantum süperpozisyonunda bulunabilirler ve bu da bir kuantum bilgisayarının aynı anda birden fazla olasılığı ele almasına olanak tanır.
Süperpozisyondaki bir kübit, aynı anda hem 0 hem de 1 içeriyormuşcasına iki hesaplama kolunu gerçekleştirebilir ve bu da büyük bir paralellik avantajı sunar.
Klasik mantık kapılarında olduğu gibi, kuantum kapıları da kübitleri manipüle eder. Kubitlere dönüşler uygulamak veya dolanıklık yaratmak gibi kuantum özelliklerini koruyan şekillerde çalışırlar.
Shor algoritması (büyük sayıları çarpanlarına ayırma) ve Grover algoritması (veritabanı araması) gibi algoritmalar, klasik muadillerinden daha verimli bir şekilde sorunları çözmek için kuantum özelliklerini kullanır. Ölçüldüklerinde, kübitler bir üst üste binme durumundan kesin bir duruma (0 veya 1) çökerek hesaplamanın sonucunu ortaya çıkarır.
Qubit Nedir?
Bir kübit (kuantum biti), geleneksel hesaplamadaki klasik bit’e benzer şekilde, kuantum hesaplamadaki temel bilgi birimidir. Ancak, kübitler, klasik bitlerin sahip olmadığı benzersiz özellikler sağlayan kuantum mekaniğinin prensiplerine dayanarak çalışır.
Kübitler, aşağıdakiler gibi çeşitli fiziksel sistemler kullanılarak gerçekleştirilebilir:
Süperiletken Kübitler :IBM ve Google gibi şirketler tarafından kullanılan bu sistemler, gürültüyü azaltmak için mutlak sıfıra yakın bir değere soğutulmuş süperiletken devreler kullanılarak oluşturulur.
Tuzaklanmış İyonlar : Kübitler, lazerler kullanılarak tuzağa düşürülen ve manipüle edilen iyonların kuantum durumlarında kodlanır. IonQ bu yöntemi kullanır.
Fotonik Kübitler :Kübitler, fotonların (ışık parçacıkları) kuantum durumlarıyla temsil edilir. Bu yaklaşım kuantum iletişimi için faydalıdır.
Spin Kübitleri :Kübitler, manyetik alanlar kullanılarak manipüle edilen elektronların veya çekirdeklerin spiniyle temsil edilir.
Topolojik Kübitler (Deneysel) :Bu kübitler, gürültüye karşı daha fazla dayanıklılık vaat ederek, maddenin topolojik durumlarında bilgi kodlar.
Kuantum Hesaplama Neden Henüz Emekliyor? Zorluklar Nelerdir?
Kubitler, çevresel gürültüden (örneğin sıcaklık, elektromanyetik girişim) kaynaklanan hatalara eğilimlidir ve sağlam hata düzeltmesi gerektirir. Mevcut kuantum bilgisayarları NISQ (Gürültülü Orta Ölçekli Kuantum) olarak sınıflandırılır, yani gürültüye duyarlıdırlar ve henüz tam olarak ölçeklenebilir değiller.
Kuantum sistemlerini binlerce veya milyonlarca hatasız kübite ölçeklendirmek önemli bir mühendislik zorluğudur.
Birçok kuantum işlemcisinin çalışması için mutlak sıfır sıcaklıklara yakın bir şeylere ihtiyacı vardır, bu nedenle kaynak ihtiyacı yoğundur.
Dünya Çapında Kuantum Bilgisayarların Mevcut Durumu
Kuantum hesaplama alanı, donanım, yazılım ve uygulamalarda kayda değer ilerlemelerle hızla gelişmektedir. Mevcut durumda IBM Quantum, Google Quantum AI, IonQ, D-Wave, Rigetti Computing öncü firmalar durumunda.
Küresel Kuantum Hesaplama Yarışına bakarsak da, ABD’de yoğun yatırım var. Önemli oyuncular arasında IBM, Google, Rigetti ve Microsoft yer alıyor. Çin aynı şekilde önemli yatırım yapıyor. Quantum uyduları fırlattı ve kuantum iletişim üzerinde çalışıyor. Avrupa’da ise Quantum Flagship gibi programlara destek yapılıyor. Kanada (D-Wave, Xanadu), Japonya ve Avustralya da bu alanda önemli oyuncular durumunda.
Kuantum Hesaplama Nerelerde Kullanılıyor?
Kriptografi alanında çalışıyor. Kuantum bilgisayarlar, RSA gibi şifreleme algoritmalarını kırarak geleneksel kriptografik sistemleri tehdit ediyor. Kuantum sonrası kriptografide kuantum dirençli şifreleme yöntemleri geliştirmek için çalışmalar devam ediyor.
Kuantum sistemleri, lojistik, tedarik zincirleri ve finansal modellemedeki karmaşık optimizasyon problemlerini çözmek için kullanılması planlanıyor. Yeni ilaçların ve malzemelerin keşfini hızlandırmak için molekülleri ve kimyasal reaksiyonları simüle etmek için düşünülüyor.
Kuantum bilgisayarlar, büyük veri kümelerini işleyerek ve makine öğrenimi algoritmalarını optimize ederek yapay zekayı devrimleştirebilir. Malzemelerdeki kuantum özelliklerinin simülasyonunu sağlayarak süperiletkenler ve pillerde yeniliklerin önünü açar.
Nihai hedef, milyonlarca kübite sahip hataya dayanıklı kuantum bilgisayarlar geliştirmek ve klasik bilgisayarların ulaşamayacağı sorunlara pratik çözümler sunmaktır. Büyük ölçekli, hatasız sistemlerin ortaya çıkması için daha yıllar (hatta on yıllar) gerekse de kuantum bilişim dönüştürücü bir teknoloji olmak yolunda çeşitli araştırmalarla ilerlemeye devam ediyor.
TOBB-ETÜ Kuantum Bilgisayarı Üzerine Düşünceler
Tabii ki ülkemizde de Kuantum Hesaplama üzerinde çalışılması önemli ve gerekli. Akademik araştırma açısından güzel bir gelişme. Ama açılışa Cumhurbaşkanı yardımcısının ve Savunma Sanayi Başkanının katılması bu açılışın siyasi bir şov olduğu düşüncesi yaratıyor. Bırakın, akademisyenler akademik işlerini yapsınlar. Akademik bir durumu siyasi şova çevirirseniz bilim adamları da siyasileşir.
Kaynak : 