ODTÜ’de devam eden internet konferansı/2008 kapsamında, 18 aralıkta açılan e-Türkiye.gov.tr, yani e-Devlet Kapısı konusunda Türksat Genel Müdür Yardımcısı Ahmet Kaplan ve Uzmanlarından Mustafa Can’ın katıldığı bir panel düzenlendi[1].
Panelin ana konusu, e-devlet kapısı konusundaki eleştirilere cevap vermekti. Türksat yöneticileri bu panelde uygulamanın henüz geliştirilmekte olduğunu ve zaman içinde tamamlanacağını anlattılar. Örneğin 2 hafta içinde ödeme kullanılan denizcilik hizmetleri devreye girecek.
Aşağı yukarı 5 yıldır e-Devlet kapısı konuşuyoruz. Tüm e-Devlet uygulamalarının tek bir noktadan ulaşılabilir olması mantığıyla planlanan ve DPT’nin hazırladığı, ama o zamanlar para ödeyebilir bir devlet kuruluşu oluşu nedeniyle Türk Telekom tarafından 19 milyon Euro fiyatla 2005 yılında ihale edilen uygulama, özelleştirme nedeniyle Türksat’a geçti ama yıllardır bir türlü devreye alınamadı. Hatta piyasada bir önceki Türksat Genel Müdürü Osman Dur’un işten ayrılma nedeni olduğu da iddia edildi.
Geçen yıl Türksat Genel Müdürlüğü’ne, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan Özkan Dalbay atandı. E-devlet kapısını ihale ile almış olan firmanın elinden alınan uygulama, Türksat’ın yönetimine verildi.
Panelde Türksat yetkililerinin verdiği bilgileri anlatmadan önce, bu uygulamadan beklenenleri bir hatırlayalım ;
- Her zaman çalışabilir olması (availability)
- Kolay kullanılabilir olması (yaşlı ya da eğitim düzeyi düşük kişilerce de kullanılabilmeli ve hatta asıl bu kişiler tarafından kullanılabilmeli)
- Özürlüler tarafından da kullanılabilir olması
- Tek bir kimlikle, her tarafa ulaşabilmek
- Vatandaşların, devletle ilgili tüm işlemlerini bu kapıdan yapılabilir olması
- Güvenlik
e-Turkiye.gov.tr Uygulaması Daha Hala Geliştiriliyor
Türksat yetkililerinin bu toplantıda takdir alan yönleri, karşılaşılan hataları ve ne çare düşündüklerini anlatmaları oldu. Örneğin uygulama ilk gününde kilitlenmişti. Buna cevap olarak uygulamanın yük testinin kurum içinde yapıldığı ama dışarıdan erişimle ilgili olarak yapılmadığı belirtildi. Türksat yetkilisi Mustafa Can bu konuda :
Her bir parça için yük testi yapılması gerektiğini öğrendik.
derken, uygulamanın 125.000 transaction/dakika olarak planlandığını ama daha sonra 150.000 transaction/dakikaya ayarlandığını anlattı ve 100.000 KPS sorgusu ya da 50.000 yazıcı çıktısı alınması gibi durumlarda neler olacağını zaman içinde görmeyi beklediklerini söyledi.
Can, servise açıldığı günden bu yana geçen 3,5 günde sisteme 12,000 kişinin giriş yaptığını da not etti.
Bu sayının düşük olup olmadığı şeklindeki soruyu Can, projeye başladıkları günlerde bir başka ülke yetkililerinin, “e-devlet dişçi gibidir. İhtiyacı olmayan gelmez” dediklerini belirterek cevapladı.
Bir başka soru üzerine, karşılaşılan sorunlara örnek olarak, Microsoft’un .net uygulaması ile java arasındaki tarih formatı uyumsuzluğu konusu verildi.
e-Türkiye.gov.tr Üzerinde Yer Alacak Kurumlarla İlişkiler
Mustafa Can, 2.aşamada e-Devlet kapısı üzerinde yer alacak tüm kurumların yani paydaşların ve bu kurumlardaki üst düzey muhatapların belirlenmesi konusunda çalıştıklarını söylerken, kurumlarla servis seviyesi anlaşmaları imzaladıklarını ama bu ilişkilerin yerine oturmasını hemen beklemediklerini belirtti.
e-Devlet kapısının, kamu kurumlarının bir iletişim kanalı ya da ön ofisi olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirten Türksat yetkilileri, teknik standartları oturtmaya, web doküman standardı belirlemeye çalıştıklarını ve kurumlar arası ilişkileri çözmenin yolunu aradıklarını aktardılar. Buna örnek olarak, açılış günü servisi çalışmayan bir kurum ve ertesi gün bir başka kurum olduğunu, her 2sine de arızayı çözdürmek istediklerinde ulaşamadıklarını açıkladılar.
Vatandaş Odaklılık
Türksat yetkilileri “Vatandaş odaklılık açısından kamu kurumlarında içerik üzerinde oluşan bilgilerin, vatandaşın anlayabileceği şekilde sunulması çok önemliydi” derken, bu konuda geri besleme beklediklerini belirttiler :
Beklentileri yönetmek çok önemli. Beklentiyi doğru yönetebilirsiniz. Ama sivil toplum kuruluşlarından bu yönde talep bekliyoruz.
Herkes bütün devleti yönetecek bir proje bekliyorlar. Ama adım adım yürümesi lazım. Bu kapsamda bir projede, her bir bileşen yeni bir proje olacak. Bittikçe yeni bir proje devreye alınacağını bütün paydaşlara dosdoğru anlatmak önemli.
Açılış, Kapıyı Kurmaktı, e-Devlet Kapısı Projesi Bitmedi
“Proje teknik tarafta 8 ayda tamamlandı” diyen Türksat yetkilileri şöyle devam ettiler :
Knowhow elde ettik. Tecrübe kazandık. Ancak e-devlet kapısı projesi bitmedi. Açılış için kapıyı kurmak amaçtı. Şimdi yeni bir yola gireceğiz. Kapıda sunacağımız hizmetlere bakıldığında şu anda çok fazla hizmet yok. Altpyapıyı çalışır hale getirip. Kurumlarla birlikte en hızlı devreye almak istediğimiz servislere baktık ve 1’er örnek almaya çalıştık.
Mevzuat Sıkıntısı Var – Komisyon Kurulması İstendi
Türksat yetkilileri, e-Devlet kapısı konusunda mevzuat sıkıntısı olduğunu ısrarla anlattılar. Bir katılımcının “2002 den beri kurumlar e-devlet mantığını anlamaya çalışıyor. Türksat’ın yetkisi nedir?” şeklindeki sorusuna “Ulaştırma Bakanlığı’nın ilişkili kuruluşuyuz.” şeklinde cevap veren yetkililer şöyle devam ettiler:
Mevzuat sıkıntısı var. Örneğin kapı üzerinde uygulaması çalışan kurumların elektronik imza sunmasının önündeki engellerin kaldırılması lazım. Ama bu kadar da değil, ayrıca yapıcı mevzuata da ihtiyaç var. Mesela tebligatların elektronik ortamda yapılması konusu var[2]. Ticaret kanununda ya da torba kanunlarda değişiklikler var. Bunlarla ilgili mevzuatların da tamamlanması lazım.
Türksat yetkilileri “Belge paylaşım sisteminin kim tarafından yönetileceği” konusunda da sorun olduğunu belirtirken, sistemin tamamının verimli çalışması için bir komisyon kurulması gerekliliğinin gözüktüğünden bahsettiler. Başbakan Tayyip Erdoğan’ın da açılışta bahsettiği komisyon için Türksat yetkilileri :
Burada bir komisyona ihtiyaç var. İhtiyaç duyulan bir konu ; hukuk ve mevzuatla ilgili çalışmalar da dahil olmak üzere e-devlet çalışmalarının önceliklendirilmesi. Hangisini daha önce vermek daha doğru olur. İlgili kurumun alt yapısı buna hazır mı? Hangi bilgileri isteniyor?
Kurumların bu uygulamaları istenen şekilde verilmesinin sağlanması lazım.
Teknik çalışmasını biz yaparız ama üst taraf da bir kurulun-komisyonun bu konuda karar vermesi lazım. Biz şu anda e-dönüşüm icra kurulunda verilen hedefleri gerçekleştirmeye çalışıyoruz.
e-Devlet Kapısı için ihtiyaç duyulan komisyonun çalışması gereken konulardan birisinin de, bazı kurumların henüz vermedikleri ama vatandaş odaklılık nedeniyle, vatandaşın talep ettiği servislerin belirlenmesi.
Bir soru üzerine tüm kurumların sunucularının tek bir yerde toplanmasının düşünülmediğini ama Türksat’ın e-Devlet kapısı kapsamında felaket planlaması desteği verdiği belirtildi.
Maliyet İhale Bedeli Olan 19 Milyon Euro’nun üstünde ama Detayı Açıklanmadı
Projenin gerçekleştiriliş şekli de konuşulanlar arasındaydı. Türksat proje başında görevin sadece idare kısmını üstlenip, ihaleyi kazanan konsorsiyum her şeyin sorumluluğunu almışken, kurumlarla görüşmelerde sorunlar ve işin geç kalması nedeniyle kendi kadrosunu oluşturduğunu açıkladı.
Türksat projeyi halen kendi kadrosuyla ama modülleri piyasadaki firmalara vererek yürüttüğünü anlatırken, yapılan anlaşmalarda source code’un sahipliği ve belli süre teknik destek istendiğini belirttiler.
Ancak Türksat “dünyanın en pahalı web sitesi” eleştirileri alan sistemin kaça mal olduğu ve bu maliyetin detayları konusundaki soruya cevap vermekten kaçındı. İhale 19 milyon Euro idi ama daha yukarıda bir rakama mal olduğu belirtiliyor.
Bu arada ihalede sadece web sayfası olmadığını, arka plandaki cihaz alımlarının da olduğunu hatırlatalım. Dolayısıyla “pahalı web sayfası” tanımı tam doğru değil. Ama Türksat yetkililerinin bu detayı açıklamamaları da doğrusu pek kabul edilebilir bir durum değil.
Şifreli Girilen e-Devlet Kapısındaki kurumlara Şifresiz Giriliyor
Katılımcılardan birisi e-Türkiye.com’a girişte sıkıntı çektiğini aktardı. Ayrıca e-devlet.com adlı bir sitede ve kurumların kendi sitelerinde pek çok hizmetin elektronik imza ya da şifre verilmeden de verildiğini hatırlattı.
Bir diğer katılımcı, bir önceki katılımcının sıkıntı çekmesine işaret ederek, “bilinçli bir vatandaş sorun yaşıyorsa, bilinçsizler için forum ya da help desk düşünüyor musunuz? diye sordu ve 2 hafta sonra help desk servisi başlayacağı öğrenildi.
Türkiye’nin % 20-30’u düzeyinde olan özürlüler konusundaki bir soruya ise Türksat yetkilileri şöyle cevapverdiler :
Özürlüler için bünyemizde bulunan kişilerden destek alıyoruz. Birlikte testlerimizi yapıyoruz..
Sanal klavye entegre edilmedi.. Temel test yaptık. Eksik imajlar için çalışılıyor..
Şifre – Elektronik İmza Karmaşası – Maliyet
e-devlet kapısının en önemli bileşenlerinden birisi de güvenlik. PTT’den alınacak şifre, kayıt mercilerinden alınabilecek elektronik imza ya da cep operatörlerinden alınacak mobil imza ile kullanılabilen e-devlet uygulamalarında, henüz bu konuda sistemin oluşturulduğu görülüyor. Çünkü kurumlar arası uyumsuzluk da düşünülürse “tek kullanıcı kodu ve şifre” ile her yere girmek süre alabilecek gibi.
Şifre ve elektronik imza arasında karmaşa olabileceği sorusuna Türksat yetkilileri, hukuki ve maddi sonuç doğurmayan bölümlere şifre ile girmenin mümkün olacağını, diğer durumlarda kurumların da, mesela Adalet Bakanlığı’nın muhakkak elektronik imza talepleri olduğunu açıkladılar.
Fiyatlar konusundaki eleştiri için, şifrenin 1 YTL’ye PTT’den alınabildiği belirtildi. TC kimliği içeren bir kimlik ile şifre zarfının verildiğini, barkodun sisteme kaydedildiği ve sonra çıkan sözleşmenin de vatandaş tarafından imzalandığı belirtildi. Sözleşmede “sadece e-devlet ile kullanacağım. Kimseyle paylaşmayacağım” vs gibi maddeler var..
Elektronik ve mobil imza ise çeşitli kurumlar tarafından sağlanabiliyor. 300 YTL gibi fiyatlar olabiliyor ancak e-dönüşüm icra kurulunda, e-devletin kullanımının artması için e-imzanın maliyetinin düşürülmesi konusunun görüşüldüğünü öğrendik.
Özetle şu anda e-Devlet Kapısı ya da diğer adıyla e-Turkiye.gov.tr’daki gelişmeler bunlar.
[1] 5 Yıldır Tamamlanamayan e-Devlet Kapısını Başbakan Tayyip Erdoğan Açıyor
[2] Elektronik Tebligat Kanunu ve Kayıtlı e-Mail Servis Sağlayıcılar Geliyor
Kaynak : 