Kimlik numarası, özel e-posta adresi gibi kişisel verilerin gelişigüzel işlem görmesi, yerine göre uluorta sergilenmesi ve hatta paylaşılması tüm dünyada tepkilere neden oluyor. Peki, Türkiye’de, kişisel verilerimiz nasıl bir yasal düzenlemeyle korunuyor? Vatandaş olarak verilerimizin korunmasında ne gibi haklara sahibiz? Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medeni Hukuk Kürsüsü öğretim üyesi Yard. Doç Dr. Hayrunnisa Özdemir, konuya ilişkin bilgi ve değerlendirmelerini bizimle paylaşıyor. Özdemir’in, dikkat çektiği nokta yine ‘hakkını arayan bilinçli vatandaş’ kavramında düğümleniyor.
turk-internet.com; “Kişisel Veri” nedir?
Yard. Doç Dr. Hayrunnisa Özdemir; Kişisel veri kavramını tanımlamadan önce, kişisel veri kavramının anlamını tam olarak tespit etmek gerekir. Bunun için, öncelikle “kişisel” ve “veri” kavramlarının sözlük anlamları üzerinde durmak gerekmektedir. “Kişisel” kelimesi, “kişi ile ilgili, kişiye ilişkin, kişinin kendi malı olan, şahsi, zati”; “veri” ise, “bir araştırmanın, bir tartışmanın, bir muhakemenin temeli olan ana öğe, muta, done ve bilişimde, olgu, kavram veya komutların, iletişim, yorum ve işlem için elverişli biçimli gösterimi” olarak tanımlanmaktadır.
Anayasa’da ve diğer kanunlarda temel bir hak olarak bireyin kişisel nitelikli veriler üzerindeki hakkından bahsedilmemiştir. Buna karşılık uluslararası düzenlemelerde kişisel verilerin tanımına yer verilmiştir. Gerçekten de, veri koruması alanında, ilk olma niteliğini taşıyan Avrupa Birliği Direktifi m. 2’de ifade edildiği üzere, kişisel veriler “belirli veya belirlenebilir gerçek kişilere ait bütün bilgileri ifade eder” denilmektedir. Kişisel veri “bir gerçek kişinin belirli veya belirlenebilir olması, şifre numarasına göre ya da psişik, psikolojik fiziksel, ekonomik, kültürel veya sosyal benliği ifade eden bir veya birden fazla unsura, aidiyeti aracılıyla doğrudan veya dolaylı olarak teşhis edilebilmesi anlamına gelmektedir” (m. 2). Bu maddede belirlenen unsurların ışığında bakıldığında kişisel veriler, belli bir kişi hakkındaki tüm bilgilerdir. Bunlara ilâveten, kişi hakkındaki önemsiz veriler ve yayımlanmış veriler de bu kavrama dâhildir.
Bu tanıma göre bir kimseyi belirli kılabilme, o kişiyi doğrudan niteleyebilmedir. Kişilerin isimleri, oturdukları yerler, resimleri, parmak izleri, röntgen filmleri ve kişinin yapmış olduğu yolculukların listesinden de ilgili tespit edilebilir. Bunlara ilaveten belirlenebilirlik ise, söz konusu bilgilerle doğrudan doğruya kişileri tanımlanmayıp, yardımcı bazı unsurlar sayesinde onlar belirlenebilmektedirler.
Burada ilgililer doğrudan doğruya değil, dolaylı yollarla belirlenebilmektedirler. İlgilinin yaşı, mesleği, çocuğu gibi unsurlar onun belirlenebilir olmasına hizmet eder. Ayrıca, kişilerin dolaylı olarak belirlenebilmesinde onların ses ve görüntüleri de kişisel verilerin kapsamına dahildir. Mesela, kişinin güvenlik maksadıyla alınan parmak izlerinden, irislerinden veya kamera görüntülerinden alınan resim ve ses bilgileri sayesinde kişinin kendisine ulaşılması durumlarında kişiler doğrudan doğruya değil, dolaylı olarak tanınabilmektedirler.
Bunların yanı sıra, istatistiki veriler, ilgili kişiler ile ilişkilendirilemediklerinden kişisel veri niteliğine sahip değillerdir. Ayrıca, elektronik posta adresleri ve bilgisayarların kullanılmasında bir nevi bilgisayarın kimliği niteliğinde olan IP adresleri de kişisel veri kategorisine dahildirler. Çünkü bu adresler sayesinde kişiler, bilgisayarları dolayısıyla tespit edilebilmektedirler.
turk-internet.com; Türkiye’de, kişisel verilerin korunması hususunda hukuk normları oluşmuş durumda mı?
Yard. Doç Dr. Hayrunnisa Özdemir; Ülkemiz için yeni bir kavram, aslında eski ancak bizim için yeni yeni gündeme gelmektedir. Ancak kişilerde henüz kişisel verilerimi koruyayım yolunda bilinç oluşması ülkemiz açısından biraz zaman alacağa benziyor. Aslında bilincin gelişmesi için BTK’nın abonelerini uyarması gerekir. Ancak BTK’nın bu yolda herhangi bir çalışması bulunmamaktadır. GSM sözleşmeleri veya diğer Kredi Kartı sözleşmeleri yapılırken tüketiciler Kişisel Verilerinin Gizlenmesi şartını okumuyorlar. Sanırım vatandaşların, canı yandıkça söz konusu düzenlemelere mecburen başvurmak zorunda kalınacaktır. Ne yazık ki, insanların başlarına gelmeden tedbir almamaları kuralı ülkemizde genel geçerliliği olan bir durum. Atasözünde olduğu gibi “Bir musibet bin Nasihatten iyidir”.
turk-internet.com; Türkiye’de, “kişisel veri” algısı ne seviyede bulunuyor?
Yard. Doç Dr. Hayrunnisa Özdemir; Kişisel Verilerin Korunması alanında, Avrupa Birliği üyesi ülkelerin gerisinde bulunuyoruz. Onların çoktan Veri Koruma Kanunları var. Ancak bizde henüz bir tasarı var. Bu tasarıda yılan hikayesine döndü. Üzerinde çok değişiklikler yapıldı ve bol istisnalı bir kanun tasarısı olarak gündemde yerini aldı. Ancak Mecliste sıra bekliyor. Bu hengamede de çıkması zor görünüyor.
Tabi illa özel bir kanun olması gerekmez kişisel verilerin korunması için. Öncelikle Anayasamızda belirtilen İfade özgürlüğü, özel hayatın korunması, Kişiliğin maddi ve manevi geliştirilmesi hakları gibi ilkelere başvurulabilir. Çünkü kişisel veriler, Anayasa ve Kanunlar tarafından korunan özel hayatın birer tamamlayıcı unsurlarıdır. Bunun yanı sıra, Kişisel verileri izinsiz işleyenler, yok etmeyenlere ilişkin olarak TCK. 135vd maddelerinde gerekli yaptırımlar düzenlenmiştir. Yani kişi, kişisel verilerinin hukuka aykırı olarak işlendiği iddiasında ise, Savcıya şikayet edebilir. Cezalarda gayet hatırı sayılır ağırlığa sahipler. Medeni Kanunda yer alan m. 24, 25 ve BK. m. 49’da yer alan hükümlere de kişisel verileri hukuka aykırı işlenen kişiler başvurabilirler.
Çünkü kişisel veriler özel hayat hakkının birer parçasıdırlar. Bunların ihlali özel hayatın ihlali olacağından 24 ve 25. maddelerde belirtilen hukuki işlemenin tespiti, yapılan ihlalin önlenmesi ve kaldırılması hatta verilen kararın ilanı dahi istenebilir. MK. m. 25 de yer alan maddi manevi tazminat davaları ve BK. m. 49’da düzenlenen ihlalin gerçekleşmesi için kusurun ağırlığının aranmadığı hallerde de manevi tazminat davasına başvurulabilir.
Bu röportajın devamını Yard.Doç.Dr.Özdemir : Veri Koruma Kanununda Adres Ticaretinin Yasaklanması Düzenlenmelidir – 2 başlığı altında okuyabilirsiniz.
Kaynak : 