Mal, hizmet ve bilgi
Endüstri devrimi sonucunda ağırlığı artan mal kavramı hizmet sektörünün yaygınlaşmasıyla mal ve hizmetler olarak birlikte anılmaya başlamıştır. Geçen yüzyılın ikinci yarısında yaygınlaşan ofis çalışmaları ile birlikte ofis otomasyonu, iletişim, bilgi paylaşımı, ölçme ve değerlendirme, organizasyon, koordinasyon, yönetim vb fonksiyonlar gündeme gelmiştir.
Oldukça uzun bir geçmişe dayanan üretim otomasyonu konusunda yapılan gelişmelerin maliyet ve verime katkısı oldukça sınırlı kalırken yeni ortaya çıkan bir olgu olarak ofis otomasyonu konusunda yapılacak iyileştirmelerin katkısı oldukça yüksektir
Ofis çalışmalarının yaygınlaşması ile bilgisayar teknolojilerinin yaygınlaşması arasında paralellik vardır. Mal ve hizmet kavramlarının yanına bir başka satılabilir ürün ortaya çıkmıştır: “nasıl yapmalı bilgisi”. Mal ve hizmet fiyatları konusunda görece anlaşılabilir, taraflarca kabul görmüş değerlendirme kıstasları olmasına karşılık “nasıl yapmalı bilgisi”nin fiyatı konusunda tarafların üzerinde anlaştığı bir kıstas oluşmamıştır.
Yazılıma ödenen para
Bilgisayar teknolojilerine geçişte bir mal olarak donanıma para ödenmesinde bir çekince yaşanmamıştır. Ancak donanımla birlikte teknolojiyi oluşturan diğer parça olarak bilgisayar programlarına ödenecek para konusunda bir kıstas halen oluşmamıştır. Bir kurumun ihtiyacı olan yazılımı geliştirmek için harcanan süreye göre fiyat belirlenmesi gibi bir yaklaşım aynı yazılımın çok daha fazla kurumda kullanılması durumunda verilmesi gereken fiyatı açıklayamamaktadır.
Zaten zaman içinde bir firma için geliştirilen bir yazılımın bilgisayar programının benzer durumdaki diğer firmalarda da kullanılması gibi bir çözüm tüm taraflar için kazançlı bir seçenek olarak gözükmüştür. Yazılımı talep eden açısından bakıldığında yazılım geliştirme maliyetleri başkaları ile de paylaşacağı için daha ucuza alınabilecektir. Yazılımı geliştiren firma açısından bakıldığında aynı ürünü defalarca satabilme şansı nedeniyle fiyat daha düşük tutulabilecektir.
Ancak neler yaşandı ve yaşanıyor gelin birlikte gözden geçirelim.
Yazılım pazarlama taktikleri
Mali yapısı güçlü bazı bilgisayar firmaları önce pazardaki rakiplerinin satmaya çalıştığı bilgisayar programları ile aynı işi yapan programları bazen başka bir ürünün içine koyarak, bazen kopyalanıp kullanılmasına göz yumarak, bazen donanımın içine yedirerek, bazen yaygın kullanılan bir ürünle uyumsuzluk yaratarak, bazen de rakip ürünleri satan küçük firmaları satın alıp ürünleri pazardan çekerek kurallarını kendi belirledikleri bir pazar yaratmayı hedeflediler.
Rakipler bir bir pazardan çekilince de sıra geldi daha çok para kazanmaya. Önce
Bilgisayar programlarını kopyalamak suçtur. Yakalanırsanız para cezası veya hapis cezası alırsınız. Zaten sürekli baskınlar yapıyoruz
gibi korkutmalar yaptılar. Bu tür korkutmaların ikna kabiliyetini artırmak amacıyla çeşitli yollar denediler. Kendileri ortada gözükmemek için birlik vb isimler arkasına gizlendiler. Bazı sivil toplum kuruluşlarını bir şekilde ikna ederek onların imajını kullandılar.
Ne dramatiktir ki yok edilen küçük yazılım firmalarının korunması sırasında savunulması gereken genel doğruları mali yapısı çok güçlü pazarlama şirketleri kendi çıkarlarını korumak için kullanır hale geldi. Gazete ve dergilere ilan verdiler; bizimkinden başka ürün alırsanız zor durumda kalırsınız diye.
Devlet yöneticileri ile görüştüler. Okullara bazen ucuza, bazen bedavaya ürün vererek alışkanlık yaratma yoluna gittiler.
Neler yapılmalıydı ve neler yapılabilir
Satıcı, alıcı ve düzenleyici rolleri
Resim ortada. Her olayda olduğu gibi bir tarafta satıcılar var ortada daha çok kar etmek isteyen. Bir de alıcılar var en ucuza satın almak isteyen. Bir yandan her iki tarafın kabul edeceği bir fiyat/ürün kıstası geliştirmek gerekirken öte yandan bir tarafın diğer tarafı baskı altına alarak çıkar sağlamasının engellenmesi gerekiyor.
Burada söz edilen düzenleme ve denetim işlerini kimler yapacak. Kamuoyundan, politikacılara ve eğitim kurumlarına; sivil toplum kuruluşlarından meslek birliklerine kadar çok sayıda tarafın ortak katkısı gerekiyor. Devletin de gerek kural geliştirme gerekse konulan kuralların uygulanması konusunda görevleri var.
Kamuoyunun görevi yapılan yanlışları gündeme taşımak, görevini yapmayan kurumları uyarmak, önerilerle destek olmak ve üzerlerinde baskı oluşturmaktır. Eğitim kurumları, sivil toplum kuruluşları ve meslek birliklerinin yapması gereken ise yazılımların lisanslanması konusunda satıcı ve müşteri tarafından kabul edilebilecek ortak kıstasların geliştirilmesine katkı sağlamaktır.
Yazılımların lisanslanması konusunda “aynı anda kullananlar, bilgisayarı olanlar, ismi tanımlananlar, sunucu sayısı, işlemci sayısı, çekirdek sayısı vb gibi kafa karıştırıcı çok sayıda kıstas vardır.
Devletin yapması gereken büyük satıcıların karşısında daha zayıf durumda olan alıcı ve küçük satıcıların haklarını korumak, aşırı yüksek ve aşırı düşük fiyatları izleyerek yok edici rekabete karşı tavır almak olarak sıralanabilir.
Dersini çalışanlar ve kimliklerini karıştıranlar
Bazen tarafların rollerini karıştırıp başkası gibi davrandığı durumlar olabilir. Bir müşteri satıcının haklarını savunduğunda, bir sivil toplum kuruluşu satıcıların reklam kampanyalarına destek verdiğinde, bir satıcı müşterilerin bir etkinliğine destek verdiğinde ortada bir gariplik var demektir. Bu tür gariplikler oluştuğunda taraflara bulundukları pozisyonu hatırlatmak ve kendisi gibi olmaya davet etmek gerekir.
Bir sivil toplum kuruluşu olan Türkiye Bilişim Derneği’nin Adobe, Apple, Bentley, Microsoft ve UGS’nin temsilcisi BSA’nın reklam kampanyalarına destek vermesi ile ortaya çıkan kimlik sorunu burada anlatılan öykünün bir parçasıdır.
TBD kimi temsil ettiğini karıştırmıştır. TBD üyeleri büyük bir duyarlılık göstererek yönetimi uyarmış ve kuruluş amacına uygun davranmaya davet etmiştir.
TBD yönetimi yaptığı hatadan dönmek yerine ısrarla BSA üzerinden yapılan reklam kampanyalarının parçası olmaktan vazgeçmeyeceğini söylemiştir. TBD forum ortamında yaşanan tartışmalar sırasında yönetimin hatasına karşılık üyelerin gösterdiği duyarlılık övgüye layıktır.
Yazılım lisanslarının doğru fiyatlandırılması, alıcı ve satıcıların haklarının düzenlenmesi, küçük üreticilerin desteklenmesi konusundaki tartışmalar sürecektir. Bu birkaç adımlık bir süreç değildir. Her ortamda ve yeri geldikçe gündemde yer almaya devam edecektir. Geçmişin masal ve öykülerinden dinlediğimiz örneklerde olduğu gibi kendi kimliğine aykırı olarak karşı tarafın çıkarları için hareket edenler hep çıkacaktır.
Kaynak : 