4G ihalesi için ilan edilen 26 mayıs 2015 yaklaşırken, büyük bir belirsizlik söz konusu. Yani ihale yapılacak mı? Ya da Cumhurbaşkanı’nın “4G ile zaman kaybetmemize gerek yok. İki yıl içerisinde Türkiye de 5G’ye geçmeli. Aksi takdirde Türkiye adeta 4G’li bir çöplük haline döner.” sözleri uzantısında iptal mi edilecek?
Şimdilik iptale dair bir bilgi yok. Sadece Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bazı bilgiler aldığını belirtiyorlar.
Zaten, bugünlerde kamu kurumlarında ve üniversitelerde bir çaba, bir çaba, hepsi birden 5G için birşeyler yapıyor. Mesela en son İTÜ birden bire ‘İTÜ 5G Çalışma Grubu’nu kurdu. Tabi ileri teknolojiler için bir şeyler yapmalarını her zaman alkışlarız ama acaba neden “İTÜ 4G Çalışma Grubu” ya da “İTÜ 3G Çalışma Grubu” kurulmamıştı da, 5G için bir çalışma gurubu kuruldu.. hem de tam bugünlerde .. İnsan düşünmeden edemiyor.. (BKZ : İTÜ’DEN 5G Atılımı).
Diğer yandan operatör ve üretici firmalardan çeşitli raporlar istendiğini de öğreniyoruz. Hatta hemen hergün yeni bir rapor istendiği görülüyor.
Sorun şu ki.. Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın 2020 sonrasında varolacak 5G teknolojisi için –kim tarafından yanıltıldıysa bilemiyoruz– “4G’yi boşverin, 2 yıla 5G getirelim” cümlesi kullanıverince, Erdoğan’ın teknoloji konularından uzakta ve yanındaki danışmanların da yetersiz olduğu gözüktü. Muhtemelen arayı doldurma çalışmalarının nedeni de bu;
Ama sektörde en çok tartışılan husus bu değil; İlk defa mobil haberleşme teknolojileri konusunda yerli bir ürünümüz var; ULAK. İhale tarihi, bu ürünün ihmal ediliyor olması gibi bir manzara gösteriyor. Hatta daha da enteresanı 4G ihalesinde verilen sistem LTE, yani Ulak’ın daha yeni olan sistemi LTE-Advance değil (Cumhurbaşkanının biraz eksik bilgi ile olsa da, bu konuya işaret ettiği iddiası da var). O nedenle herkes “yerli ürün neden ihmal ediliyor” konusunu konuşuyor. Çünkü rakamlar çok çok büyük milyar $’lar düzeyinde.
Bilgi Toplumu Stratejisinde Yerli 4G’nin Desteklenmesi Var
Bu arada yerli ürün ihmal ediliyor diyoruz ve “ARGE konusuna verdiği önemle hatırladığımız” BTK’nın davranışına şaşırıyoruz ama bir yandan da, Türkiye’nin bilişim politikası anlamına gelen ve Kalkınma Bakanlığı tarafından hazırlanan “Bilgi Toplumu Stratejisi ve 2015-2018 Eylem Planı”nın 17. maddesinde “Yerli 4N Elektronik Haberleşme Ekipmanlarının Teşvik Edilmesi” başlığı var.
Yani ülkenin planlamasında 4G’ye verilen önem zaten strateji belgesine çoktan girmiş bile. O zaman neden bu uygulanmıyor?
4G’yi Atlasak mı? 5G Gelene Kadar, 3G ile Daha Devam Etsek Ne Olur?
Bu süreçte, “4G ile yapılıp da 3G ile yapılamayan ne var” gibi sorular da karşımıza çıktı. Bunu daha iyi anlatmak için şunları belirtelim; 4G, uçtan uca IP olması dolayısıyla “asıl mobil genişbant internet erişim teknolojisi” olarak isimlendiriliyor. 3G’de “sesli telefon hizmeti” asli unsur iken, 4G’de asli unsur “genişbant internet erişimi”.
Son 5 yıl içinde mobil veri trafiğinin olağan üstü bir hızla artması nedeniyle mevcut 3G teknolojisinin sürekli geliştirilmesine rağmen (R4’den R7’ye) bu teknolojide limitlere yaklaşıldığı için teknolojik evrim ihtiyacı ortaya çıktı.
Avrupa Telekomunikasyon Standartları Enstitüsü (ETSI) ile üniversiteler, araştırma kuruluşları ve üretici firma temsilcilerinin oluşturduğu 3GPP Birliği tarafından 10 yıldır standartları geliştirilmekte olan LTE teknolojisi OFDM temelli bir teknoloji olup CDMA temelli olan 3G teknolojisine göre frekans spektrumunu daha etkin kullanıyor. Uçtan uca tamamen IP temelli olan 4G, 3G’ye göre çok daha yüksek hızlarda (hareketli olarak 100 Mb/s, sabit durumda 1000 Mb/s) veri iletimi sağlıyor. Ayrıca 4G ile 450 Mhz’den 3,5 Ghz’e kadar olan çok geniş bir spektrumda frekans kullanmak mümkün. 3G’de ses ve veri için ayrı şebeke katmanları söz konusu iken 4G’de tüm hizmet türleri için IP temelli tek şebeke yeterli oluyor. Dolayısıyla 3G ve 4G şebeke topolojileri de farklı.
Sonuç olarak 4G, 3G’ye göre teknolojik ilerlemeden ziyade bir teknolojik “evrim” niteliğinde[1]. İngilizce Long Term Evoluation (LTE) yani Türkçesi ile Uzun Dönemli Evrim olarak adlandırılıyor olması, gelecek nesil mobil teknolojiler yani 5G ve ötesi için de bir altyapı oluşturmasından kaynaklanıyor.
Henüz standartları oluşturulmamış ve çalışmaları da başlatılmamış olan 5G şimdilik, 4G gibi temel bir teknoloji evriminden ziyade uygulamada olan teknolojilerin bir arada, verimli ve uyumlu bir şekilde kullanılmasını sağlayacak bir teknolojik ilerlemeyi ifade ediyor. Çok yüksek frekanstan, düşük frekansa; çok büyük hücreden (macro cell), çok küçük hücrelere (pico cell, body cell vb.) pek çok farklı yapıların bir arada kullanılacağı heterojen şebeke yapısı (HetNet) ile mevcut (3G, 4G, WiFi) altyapıların tamamlayıcısı niteliğinde olacak.
Özetle, 3G ile kalmak demek, mobil geniş bant erişimi kullanıyoruz sanmak anlamına geliyor. Birileri 100 MB’larda erişim kullanırken, 5MB’larda kalmak gibi bir anlamına geliyor.
Özellikle iş servislerindeki zenginleşme açısından 4G’nin gelmesi gerekiyor. Dünya’nın en büyük 10cu ekonomisi olmayı hedefleyen bir hükümet açısından sorulacak soru şudur; O zaman Nasıl 10cu ekonomi olacağız? Aşağıda nesillerin nasıl sıralandığı ve hangi durumda olduğumuzu görebilirsiniz.
Mobil Jenerasyonlar 8-10 Yılda Gelişiyor, 18-20 Yıl Hizmet Veriyor
Zaten bizim gibi üretici olmayan ülkeler bu teknolojileri ilk günden kurmuyorlar. İlk uygulamalar genellikle üretici ülkelerde kuruluyor.
Mobil teknolojilerde her yeni nesil basit bir kabul ile 8-10 yılda geliştiriliyor ve ortalama 18-20 yıl hizmet vermeye devam ediyor. Bu arada jenerasyonlar birbirleri ile eş zamanlı olarak kullanıma devam ediyor. Örneğin 1990’ların başında kullanılmaya başlanan 2G (GSM) azalarak da olsa varlığını sürdürüyor. 2000’lerde başlanan 3G (WCDMA) en az 5 yıl daha kullanılacaktır. 2010 itibariyle pazarda yaygınlaşan 4G (LTE)’nin 2030’lara kadar devam edeceği tahmin ediliyor.
Bizim 3G’de 9 sene sonra, 4G’de 8ci yılda yer almamız gecikmeli olmakla birlikte, belli bir olgunlaşmayı beklemek yani 3-4 yıl sonra almak normalidir. 3G ve 4G’deki gecikmelerin 5G’de olmadığını varsaysak bile, bu durumda en erken 5 yılda alsak, yani ülkemize 5G muhtemelen 2025’lerde geliyor olacak. O zaman 2015-2025 arasında daha 10 yıl 5G mi bekleyeceğiz?
5G’de Durum Nedir?
Mobil haberleşme standartlarının 10. versiyonundan (R10) 15. versiyona (R15) kadar olan bölümü 4G olarak adlandırılırken 2020 yılında yayınlanması hedeflenen yeni versiyonlar 5G olarak adlandırılıyor.
Avrupa Komisyonu tarafından özel şirketlerinin de katılım sağladığı 5G araştırma ve geliştirme projesini (5G PPP) hayata geçirmek için 4.2 milyar € bütçe ayrıldı. Çalışmalar sonunda 5G standartlarına ilişkin patentlerin en az sine sahip olmak ve küresel pazarda Avrupa’lı üreticilerin en az %35 pay alınması hedefleniyor. Çalışmalar 2020 yılında 5G sistemleri kullanıma başlayacağı hedefi ile yürütülüyor.
Çin, Japonya ve G.Kore tarafından da birbirinden bağımsız olarak çalışmalar yürütülüyor. Çin, 5G için 3 hükümet kurumunun görevlendirildiği ve 8 çalışma grubu ile IMT-2020 adı ile çalışıyor. Japonya 2013 Eylül’ünde “2020 ve ötesi Özel Çalışmaları” adı ile çalışmaları başlatmıştı. Hedefleri Tokyo’da 2020 yılında yapılacak Olimpiyat oyunlarında 5G hizmetlerini verebilmekt. Kore ise 5G Forum’u kurarak 2020 yılına kadar mevcut LTE data hızlarını 1000 kat artıracak 5G teknolojisini ticari olarak hayata geçirmeyi hedefledi. Bu konuya 1.6 milyar $ bütçe ayırdı.
GüneyKore pazar lideri olan SK Telecom, Ericsson ile birlikte 5G çalışmalarını sürdürdüğünü açıklarken, laboratuvar ortamında 15 GHz bandında 5 Gbps hızlara ulaştıklarını duyurmuştu. Pyeongchang’deki 2018 kış olimpiyatlarında ilk 5G demostrasyonlarını gösterimlerini yapmayı hedefliyorlar (daha önce verdiğimiz stadyum örneğini hatırlayınız).
Yerli 4G Baz İstasyonu – ULAK projesi ne durumda?
Bugünlerde ortalıkta “Ulak” konusunda epeyce tartışma var. Gerilimli Ulak tanıtımı sonrasında[2], BTK Ulak’ın hazır olmadığı iddiasını ileri sürüyor. Mesela “Ulak ancak 2018’e yetişiyor, hazır değil ki” cümleleri duyuyoruz. Ulak’çılara sorduğumuzda ise, tam tersi bir cevap alıyoruz; “Ulak hazır, operatörlerde testlere başladı. Bu açıklama yabancı üreticilerin karalama açıklaması. BTK’nın bunu kullanması çok üzücü”.
Gelin bakalım, Ulak ne durumda. Aldığımız bilgi şu şekilde;
4G’de dışa bağımlılığı en aza indirilmek ve maliyet etkin bir milli çözümün oluşturulması amacıyla 2013 yılında devlet tarafından (Savunma Sanayi Müşteşarlığı – SSM) parasal destek sağlanarak milli Baz istasyonu geliştirilmesi projesi (ULAK) başlatılmıştır.
Geliştirilmekte olan ürün LTE-Advanced (gerçek 4G) seviyesinde olup, dünyada bu işi milyarlarca dolarlık bütçelerle yapmaya çalışan çok uluslu şirketlerin ürünleri ile eşdeğer özelliklerde ve performanstadır. Ürünün yol haritası, ileride gelecek standart versiyonların (R12 – 15) da yayınlandıktan sonra desteklenmesini içermektedir. Bu süreçte 5G çalışmalarına da başlanmış olacaktır.
ULAK projesi, NETAŞ’ın yaklaşık 50 yıllık telekomünikasyon tecrübesi ve 2009 yılından beri kendi öz kaynakları ile sürdürdüğü 4G konusunda çalışmalar ile ASELSAN’ın 40 yıllık telsiz teknolojilerindeki uluslararası düzeyde kabul görmüş yetkinliği ve ARGELA’nın telekomünikasyon yazılımları konusundaki 10 yıllık birikimleri üzerine inşa edilmiştir.
ULAK’ta; SSM’nin mütevazi parasal desteği, ASELSAN, NETAŞ ve ARGELA’nın vizyoner ve profesyonel tutumu, Türk mühendislerinin özverili çalışmaları ile bir mucize gerçekleştirmektedirler. Bu sayede Türkiye’de ilk kez haberleşme alanında tüm dünya ile eş zamanlı olarak, aynı kalite ve performansta yüksek teknolojiye sahip bir ürün (yerli 4G baz isatasyonu) tamamen yerli olarak geliştirilmektedir. Çalışmalar ASELSAN, NETAŞ ve ARGELA Laboratuarlarında neredeyse 7/24 esasına göre yürütülen olağan üstü gayretlerle sürdürülmekte ve tüm uluslararası devler ile aynı zamanlarda bu yılsonuna kadar ilk ürünün piyasada olması hedeflenmektedir.
ULAK projesinde 4G baz istasyonu, tüm geliştirici-üreticilerin kullanmak zorunda olduğu temel patentler (essential patent) dışında herhangi bir dış bağımlılık olmaksızın ve hiçbir hazır alt ürün/modül kullanmaksızın yazılım ve donanım olarak yüzde yüz Türk mühendisleri tarafından geliştirilmektedir.
Ürünün temel foksiyonlarının (piyasada mevcut telefon makinaları üzerinden çağrı kurma, veri iletimi, video iletimi vs.) çalıştığı 29 Ekim 2014’den itibaren çeşitli devlet yetkililerine gösterime sunuldu. Donanımının finalize edilmesi aşamasına yaklaşıldı, ilgili uluslararası standartlarda tanımlı yüzlerce özelliği sağlamak üzere yazılımı geliştirilmeye devam ediliyor.
Yerli 4G baz istasyonu Türkiye’ye Ne Kazandırır?
Mobil haberleşme şebekelerinde en büyük yatırım kalemi ülke çapında kurulan baz istasyonları oluyor. Bugüne kadar ülkemizde yapılan 2G ve 3G yatırımlarındaki ithalatlardaki en önemli meblağ bunlardır.
Dolayısıyla 4G’de eğer yerli baz istasyonu Ulak kullanılabilirse, ülke ekonomisi açısından önemli bir rahatlatma sağlayacaktır. Ek olarak da, 5G mobil teknolojilerinde de yerli çözüm geliştirme imkanına doğru bir adım olacaktır. 4G baz istasyonları, Makro, mikro ve evlere kurulacak olan FemtoCell’ler şeklinde olacak.
4G için 50.000 kadar makro, 50.000 kadar da mikro baz istasyonu kurulacağı öngörülüyor. Rakamsal olarak bakarsak, 4G’de operatör başına ilk bir kaç yılda 5 milyar $ ve devamında 20-25 milyar $’lık yatırımlardan söz edilebilir.
Çünkü 4G’de, önceki nesillerden çok daha fazla sayıda baz istasyonu kurulacak. Biliyorsunuz, bizde “cep telefonu” diye adlandırılsa da, bu teknolojilerin asıl adı “celluler” yani hücresel teknolojilerdir. Baz istasyonları etrafında bir hücre yaratır ve hücreden hücreye atlayarak, telefon görüşmenizi mobil bir şekilde gerçekleştirirsiniz. Aşağıda nesillere göre hücre sayısı, yani baz istasyonu sayısı var.
Bu resimdeki hücreler büyüdükçe, haberleşmenin kalitesi azalır. Hücrelerin küçülmesi, daha büyük bant genişliği ve daha kaliteli erişim anlamına gelir. 4G’deki baz istasyonu sayısı da erişimin düzeyine işaret ediyor.
Ulak’ın yani yerli baz istasyonunun sağlayacağı avantajlar sadece para da değil. Şöyle sıralayalım;
- Türkiye’deki işletmecilerin (Turkcell, Vodafone ve Avea) beklenti ve talepleri alınarak geliştirilmekte olduğu için yabancı üreticilerin ürünlerine göre daha foksiyoneldir.
- Hiçbir hazır yazılım yada donanım kullanılmadığı için, sıfırdan milli imkanlarla geliştirildiği için her türlü müşteri ihtiyacına göre özelleştirilebilirdir. Yabancı üreticilerin ürünlerinde yerel ihtiyaç yada taleplere göre özelleştirme yapmak ya çok pahalı yada imkansız olabilmektedir.
- Kamu Güvenliği ve Acil Durum Haberleşmesi gibi özel uygulamalara açıktır.
- Türk mühendislerince geliştirildiği için daha güvenlidir.
- Yurtdışına ihraç edilebilecek bir yüksek teknoloji anlamına geliyor
Son maddeyi biraz daha açıklayalım; Yerli 4G baz istasyonu, bu teknolojiye sahip dünyadaki birkaç küresel şirketin ürünleri ile aynı standartlara göre geliştirilmekte; kalite ve performans olarak onlarla rekabet edebilecek bir üründür. Dolayısıyle hedef pazarı tüm dünya pazarlarıdır. Ancak bir ürünün dünya pazarlarında yer bulabilmesi için öncelikle kendi ülkesinde kendine yer edinmesi ve kullanılması gereklidir.
2020’li yıllarda ise çok daha fazla baz istasyonu gerektiren 5G şebekeleri kurulması söz konusu olacaktır. Yerli 4G baz istasyonu 5G için de bir ön aşama anlamına gelmektedir.4G’de sağlanacak başarı 5G’de de Türkiye’ye dünya pazarlarını açacaktır. Bu konuda Ulak yetkililerinin işaret ettiği önemli bir not da şudur;
Operatörlerin kullanacakları baz istasyonu seçiminde belirleyici olacak şeyler teknik kriterlerden ziyade (ki teknik kriterler açısından yerli baz istasyonunun avantajlı olabileceğini düşünüyoruz) finansal ve ilişkiler boyutundaki kriterler olacaktır. Çok uluslu şirketlerin bu alandaki lobi faaliyetleri, çeşitli boyuttaki ilişkileri ve sağlayabilecekleri finansal destekler oldukça ileri boyutlarda olabilmektedir.
Bu nedenle, yerli baz istasyonunun öncelikle ülkemizde sonrada dünya pazarlarında kullanılabilmesi için önemli ölçüde düzenleme ve teşvik ihtiyacı söz konusu olacaktır.
Eğer 4G ve 5G’de yerli ürün kullanılması konusunda gerekli hassasiyet gösterilir, yeterli teşvik ve düzenlemeler yapılabilir ise 2G ve 3G döneminde olanın tersine milyarlarca doların ülkemizde kalması mümkündür. Türkiye için önemli bir miktar olan bu paranın yurt içinde kalması halinde ise cari açık problemine fayda sağlayacağı gibi binlerce kişilik iş gücü potansiyeli yaratacağı açıktır.
Neyi Tartışıyoruz?
Geldiğimiz noktada neyin tartışıldığı belirsiz. BTK’nın bugüne kadar ki çalışmalarında, kendi başarı hanelerine yazılabilecek en önemli konu “Yerli ARGE’yi desteklemeleri”ydi. Ama şimdi tam tersi bir rota çiziyor ve sadece “Ama 4G ihalesine bakın % 15 yerli kullanma mecburiyeti koyduk” şeklinde bir ifade ile Ulak konusundaki hareket tarzlarına karşı bir açıklama noktası bulmaya çalışıyorlar.
Ancak gariptir ki, ihale şartnamesi bu yeni 4G teknolojisi (LTE Advance) değil, eski teknoloji (LTE) üzerine kurulu. Acaba neden? Bu arada gümrükte bazı 4G cihazlarının çoktan getirilmiş olduğuna dair de duyumlarımız var.
Zaten bu sürekli karşımıza çıkan bir husus; Bazı çok uluslu firmalarda çalışan insanlarla, ne gariptir ki, bazı devlet kurumlarında çalışan insanların zaman zaman buluştukları nokta bu; o anda çalıştıkları mevki-şirket menfaatleri açısından neler geçerli ise, –yanlış olduğu bilinse bile– koro halinde bu savunuluyor ve hatta durumu gösterdiğinizde, “ama ben bu şirkette çalıştığıma göre bunu savunmalıyım” şeklinde bir savunma bile yapılabiliyor.
Biz ise, şunu hatırlatıyoruz; bazen bu en doğru çözüm olmayabiliyor ve hatta uzun vadeye bakıldığında tam tersi geçerli olabiliyor. BTK’ya bu konuda hatırlatacağımız örnek Türk Telekom. Uygulamaların sonucunda gelinen nokta sizce “başarılı mı? ya da daha azına katlanırsak, “tatmin edici” mi, ya da “ikna edici” mi?
Bu ülke hepimizin. Tabi ki çalıştığımız şirketlerin / kurumların menfaatleri önemlidir. Ama yarın herkes o kurumlardan / şirketlerden ayrılacak ve o ülkede yaratılanları yaşamak zorunda kalacak. Çocukları da.. Dolayısıyla bir şey yaparken — özellikle devlette çalışanların– önce şirketin menfaati ama uzun vadede ülkeye etkileri diye bakmaları, bizzat kendileri için de önemlidir.
Yoksa Konu Cari Açık mı? ya da Türk Telekom mu?
4G ihalesinin iptali konusunda, kulislerde konuşulan bir konu da, olayın Türk Telekom ile ilgili olduğu şeklinde iddialar. Önümüzdeki günlerde Türk Telekom’un finansal durumunu analiz eden bir haber yayınlayacağız. Oradan da göreceğiniz üzere, 4G yatırımlarının yapılması 3 operatör içinde en fazla Türk Telekom’u etkileyecek gibi gözüküyor. Cumhurbaşkanı’nın açıklaması öncesinde, bu şirketten bir brifing aldığı biliniyor. Zaten, Cumhurbaşkanı açıklamayı, Türk Telekom’un 175ci yıl dönümü dolayısıyla yaptığı konuşmada yaptı.
Yani son çeyrekte karlılığı % 93 düşen Türk Telekom’un borç yükü ve finansal masraflarının arttığı görülüyor. Bunun üzerine yeni bir 3-4 milyar $ yatırım yapması, şirketi zorlayacaktır diyorlar.
Dolayısıyla bu da hesaba alınması gereken bir durum.
Ayrıca Cari açık konusu var. 15 milyar’lık yeni bir açığı bu ülke nasıl görür? Ulak olursa ne olur? Bunları analiz eden var mı? Yoksa herkes bulunduğu noktaya göre değişen analizler mi yapıyor?
Son olarak, dikkate almadığımız bir duyum da şu; Cumhurbaşkanı 4G konusundaki ihale kararından sonradan haberdar olmuş diyorlar. Bu nedenle de “benim içinde olmadığım bir konu olamaz” tepkisi bu diyenler de var.
[1] 4G, 3G’ye Göre Evrim Niteliğindedir, 5G için ise Altyapı Oluşturuyor
Kaynak : 