Ulusal Mesleki Yeterlilik Sistemi (UMS), Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) tarafından belirlenen minimum normlarla mesleki bilgi, beceri, tavır ve tutumların icrasını tanımlar.
UMS; ulusal meslek standartlarının belirlendiği, bu standartlara uygun eğitim programlarının düzenlendiği, işgücünün mesleki yeterliliğinin yetkili kurumlarca belgelendirildiği ve bu belgelerin ulusal ve uluslararası düzeyde kıyaslanabilirliğinin sağlandığı bir sistemdir. Bu sistem, hayat boyu öğrenmeyi teşvik ederken, formel eğitim almayanların bilgi ve becerilerini belgelendirmelerine olanak tanır ve iş dünyası temsilcilerinin karar süreçlerine aktif katılımını destekler.
UMS’nin kurulmasının temel hedefi, eğitim ve iş yaşamının kalite talepleri arasında işlevsel bir bağ oluşturmaktır. Bu, Türkiye’nin küresel ekonomide rekabet gücünü artırmak için nitelikli işgücünün geliştirilmesini sağlar. İş dünyasının ihtiyaçları ve gelecek eğilimleri, ulusal meslek standartları aracılığıyla eğitim sistemine aktarılır. Eğitim sektörü, bu sistem sayesinde nitelikli iş gücünün yetiştirilmesini etkin ve esnek bir şekilde gerçekleştirir. Bu sistemin önemli bir özelliği, hayat boyu öğrenme anlayışını benimsemesi ve bireylere meslekler ve sektörler arasında geçişler sağlama, yeni gelişmeleri esnek bir şekilde mesleklerine yansıtma ve belgelendirme imkânı sunmasıdır.
Bu sistemin koordinasyonu MYK tarafından sağlanır. MYK, sistemdeki izleme, değerlendirme, görevlendirme ve yetkilendirme görevlerini üstlenir. Sistem bileşenleri olan ulusal meslek standartları ve ulusal yeterlilikler, ilgili sosyal tarafların katılımı ile iş dünyasının ihtiyaçları ve eğilimleri dikkate alınarak hazırlanır. MYK tarafından yetkilendirilmiş akreditasyon kurumları, belgelendirilmesi gereken yeterlilikler için sınav ve belgelendirme süreçlerini gerçekleştirir. Başarılı olanlara MYK belgeleri verilir. (MYK Hakkında Genel SSS)
Bilişim Alanında Sertifikalar ve MYK Sertifikaları
Bilişim alanında sertifika sahibi olmak hem çalışanlar hem de işverenler için bir dizi avantaj sunar:
Çalışanlar için bilişim sertifikalarının önemi:
Yetkinliklerin Doğrulanması: Bilişim sertifikaları, sahiplerinin belirli bir teknoloji, platform veya metodoloji üzerindeki bilgi ve becerilerini doğrular. Bu, işe alım sürecinde olası bilişim sektörü işverenleri için güvenilir bir kanıt niteliğindedir.
Kariyer Gelişimi: Sertifikalar genellikle kariyer ilerlemesini hızlandırabilir ve daha yüksek maaşlı pozisyonlara erişim sağlar. Bazı iş ilanları belirli sertifikaları zorunlu veya tercih edilen nitelik olarak belirtir.
Profesyonel Network: Sertifika programları genellikle profesyonel network kurma imkanları sunar. Bu programlar aracılığıyla, bireyler endüstri profesyonelleri ile bağlantı kurabilir ve iş fırsatları hakkında bilgi edinebilir.
Sürekli Eğitim ve Öğrenme: Bilişim sektöründe teknoloji hızla değiştiği için, sertifikalar bireylere güncel kalma ve endüstrideki yeni eğilimleri öğrenme fırsatı sunar.
İşverenler için bilişim sertifikalarının önemi:
Yetenek Doğrulaması: İşe alım sürecinde, adayların belirli bir beceri setine sahip olduğunu doğrulamak zor olabilir. Sertifikalar, adayların belirli bir teknoloji veya platform hakkında bilgi sahibi olduğunu ve belirli bir beceri düzeyine sahip olduğunu kanıtlar.
Verimlilik ve Etkinlik: Sertifikalı profesyoneller genellikle belirli bir teknolojiyi veya platformu daha hızlı ve etkili bir şekilde kullanabilir. Bu, iş süreçlerinin verimliliğini ve etkinliğini artırabilir.
Rekabetçi Avantaj: Sertifikalı profesyonellerin bilgi ve becerileri, bir işletmenin endüstrideki konumunu güçlendirebilir ve rekabetçi bir avantaj sağlayabilir.
Müşteri Güveni: İşverenlerin sertifikalı profesyonelleri istihdam etmesi, müşterilere, işletmenin teknoloji ve endüstri standartlarını anladığı ve uyguladığı konusunda güven verebilir.
Bilişim Alanında MYK Süreçlerinin Geçmişi
Mesleki Yeterlilik Kurumu bilişim alanında 2011 yılında Tübider Bilişim Sektörü Derneğini yetkilendirerek çalışmaya başladı. Avrupa Birliği hibe desteği ile yürütülen proje 2 meslek dalına ulusal meslek standardı ve bu mesleklere ait 5 yeterlilik seviyesi için ulusal yeterlilik hazırlanmasını içermesine rağmen, proje kapsamında 28 ulusal meslek standardı ve 14 ulusal yeterlilik hazırlandı. Proje taahhütleri arasında olmamasına rağmen hazırlanan Ulusal Meslek Standart ve Yeterlilikleri sayesinde proje başarı kriterlerinde büyük bir artış sağlanmış ve projenin tamamlanması ile, TÜRKAK 17024 Personel Belgelendirme Akreditasyonu ve Mesleki Yeterlilik Kurumu yetkilendirilmesi ile Bilgisayar Donanım Elemanı ve Ağ Teknolojileri Elemanı meslek dallarında sınav ve belgelendirme hizmeti verilmeye başlandı. MYK’ya verilen taahhüt gereğince 280 kişinin ücretsiz sertifikasyon sınavına girmesi sağlandı.
Proje bitiminden sonra MYK sertifikaları sektörde herhangi bir değer oluşturmadığından ne yazık ki sınav ve belgelendirme merkezi çalışmaları sürdürülemedi. Bu başarısızlığın nedenlerini açarsak;
- MYK’nın kendi sertifikasının itibarına yeteri kadar sahip çıkamaması
- Sektörün MYK sertifikalarına önem vermemesi
- Yeteri kadar tanıtım yapılamaması
- MYK’nın uluslararası sertifikalara bakış açısı
- Avrupa’da olmayan ancak Türkiye’de MYK ve TURKAK çift başlılığı.
- MYK’nın sertifikalarının MEB’in çıkardığı “ustalık” ve “çıraklık” sertifikaları ile çakışması.
- Sınav ücretleri için işverene sunulan göstermelik SGK avantajları
Tübider’in kurduğu sınav ve belgelendirme sisteminin başarısız kalmasının nedenleri ve yaşananlar için daha önce yapılan röportajlara ve BMO Bilgisayar Mühendisleri Odasının konuya bakış açısına bakabilirsiniz. (Turk-internet-1, BMO)
Bilişim Alanında Yeni Dönem
Düzgün Hazırlanmamış ve Sektör Tarafından Kabul Edilmeyecek Meslek Standartları ve Yeterlilikler
Yeni dönemde Tübisad Bilişim Sanayicileri derneği ve TBV Türkiye Bilişim Vakfı tarafından hazırlanan Meslek Standartları ve Yeterliliklerde mühendislik yetkinlikleri içermesi gereken birçok meslek sadece hukuki sorumluluktan kaçınmak amacıyla Seviye 5’e alınarak Meslek Standartları ve Yeterlilikleri hazırlanmıştır. Örneğin:
– Blok Zinciri Programcısı ve Analisti
– Yapay Zeka Programcısı ve Analisti
– Bulut Bilişim Analisti
– Dijital Dönüşüm Personeli
– Etik Hacker
– Veritabanı Yöneticisi
Hazırlanmış olan Meslek Standartları ve Yeterliliklerde 6235 sayılı TMMOB yasası uyarınca kurulmuş olan BMO Bilgisayar Mühendisleri Odası yetki alanına giren mühendislik faaliyetlerinden bahsederken sadece “katkı sağlar” veya “destek olur” ifadeleri ile mühendis olması beklenen bir üst amire atıf yapılarak sorun çözülmeye çalışılmıştır. Ancak Meslek Standartlarında Görevler, İşlemler ve Başarım Ölçütleri incelendiğinde “büyük ölçekli, karmaşık sistemleri analiz etmek, geliştirmek ve değerlendirmek” süreçlerini içerdiği rahatlıkla görülmektedir.
Örnekler:
– Blok zinciri projesinin sonuçlarının analiz çalışmalarına destek olmak
– Entegrasyon aşamasında gerekli ortam şartlarının sağlanmasına destek olur.
– Model geliştirmek
– Model hata analizini yapmak
Bu başarısızlığa neden olacak en büyük sorundur ve sektörde bir kargaşa yaratması muhtemeldir. Ayrıca MYK’nın “Ulusal Meslek Standartlarından Ulusal Yeterliliklere Geçiş Rehberi” hazırlanırken Bilişim meslekleri gibi doğrudan bilgiye dayanan, bilmeden yapamaz ilkesi tamamen ters algılanmış ve daha çok fiziksel süreçlerin yoğun olduğu diğer mesleklerde doğal olarak daha önem kazanan performans uygulamaları ön planda tutulmuştur.
Örneğin 2012 yılında hazırlanan Bilgi İşlem Destek Elemanı Ulusal Yeterliliğinde bilgisayar temelleri ve donanım/yazılım bilgileri teorik bilgilerini içeren Bilişim Teknolojileri Yeterlilik Birimi daha sonra MYK çalışma gurubunun yaptığı revizyonda tamamen kaldırılmış ve sadece “BT donanım ve yazılımlarını tanır.” Bilgi ifadesi sorgulanarak geçilmesi sağlanmıştır. Yeni mantıkta “Yapıyorsa biliyordur” özelliği ön plana alınmıştır.
Bu yöntem tüm yeterlilik formatlarını daha çok sadece işlem süreçlerini sorgulamaya götürmektedir. Bu anlayış Bilgisayar Donanım Elemanı, Bilgi İşlem destek Elemanı veya Ağ Teknolojileri Elemanı gibi fiilen süreçler yürütülürken fiziksel süreçlere ihtiyaç gösteren mesleklerde performans sınavlarının objektifliğini tehlikeye atmayabilir ancak yeni dönem yapılan ve yazılım, veritabanı, yapay zeka ve blok zinciri..vs gibi mesleklerde performans sınavlarını sözlü mülakata döndürmekte ve hazırlanan Ulusal Yeterlilikler gereği mühendis olma zorunluluğu bile olmayan değerlendiricinin performans sınavlarında son sözü söylenmesi kabul edilebilir değildir. Bu anlamsız bakış açısı örneğin Yazılım Geliştirici mesleği teorik sınavında şaşırtıcı bir şekilde herhangi bir kodlama bilgisi dahi sorgulanmamasına neden olmaktadır.
Sadece performans sınavları önem arz eden bu yeterliliklerde örneğin Blok Zinciri Programcısı mesleği belgesi alacak bir kişinin sadece 10 soruya cevap vererek örneğin “Blokzincir üzerinde geliştirme yapma sürecini tanımlar.” şeklinde çok çok basit bir bilgi ile teorik sınavı geçebilmesi sağlanmaktadır. Şaşırtıcı olan aynı sınavda 10 meslek bilgisi (o da sadece tanımları) sorgulanırken 20 adet İSG İş Sağlığı ve Güvenliği sorusuna da cevap vermesi gerekmesidir. Ayrıca İSG alanında teorik sorulacak soruları sorgulamak amacıyla sabit bir format kullanılması sonucunda örneğin “Çalışma ortamında bulunabilecek güvenlik donanımlarını sıralar.” Bilgi ifadelerinin sorgulanmasına neden olmaktadır. Yazılımcıların baret giymesi anlamına gelecek risk faktörleri MYK tarafından dayatılması tam bir fiyaskodur.
Mesleki alan için yapılan performans sınavlarında kriterlerden “Çalışma sonunda, çalışma sahasını işin özelliklerine, etkisine ve bunlarla ilgili yöntemlere göre temizleyerek düzenler.” şeklinde (kabaca yazılım mesleğinde masasını toplar) kriteri tek kelime ile üzücüdür.
Muhtemel Sonuç
Yeni hazırlanan Meslek Standartları ve Yeterlilikler ve bu kapsamda yapılacak sınavlar ve belgelendirme süreçleri, bilişim sektöründe büyük bir sorunu ortaya çıkaracaktır. Bu süreçler ile belgelenen kişilerin sektörde hayal kırıklığı yaratacağı ve sınava girenlerde de ciddi itirazlara neden olacağı açıktır. Bilişim mesleklerinin gerektirdiği derin bilgi ve yetkinlikler, sadece hukuki sorumlulukları yerine getirmek amacıyla ikinci plana atılmaktadır. Bu durum, sektörde bir kargaşaya yol açabileceği gibi, bu belgelerin de itibarını zedeleyecektir. Sınava girecek adayların, sınav sistemini oluşturan sivil toplum kuruluşları ve Mesleki Yeterlilik Kurumu ile ilgili eleştirileri olabileceği düşünülmelidir.
Bilişim mesleklerinin geleceği için, Meslek Standartları ve Yeterliliklerin daha doğru ve kapsayıcı bir şekilde gözden geçirilmesi gerekmektedir. Bilgiye dayanan mesleklerde teorik bilginin sorgulanması ve bilişim yetkinliklerinin gerektirdiği performans sınavlarının objektif bir şekilde değerlendirilmesi önemlidir. Dünyanın hiçbir ülkesinde esas olarak performans sınavlarına dayanan bilişim sertifikası bulunmamaktadır.
Sektörün bilgi kahramanlarının önemini göz ardı etmek, bilişim alanında gerçek potansiyeli ortaya çıkaramamamıza yol açabilir. Bu nedenle, meslek standartlarının ve yeterliliklerin gözden geçirilmesi, bilişim mesleklerine hak ettikleri değeri sağlayacak ve sektörün geleceğini güvence altına alacaktır.
Kaynak : 