Uluslararası Şeffaflık Derneği, GONG Hırvatistan, Uluslararası Şeffaflık Örgütü’nün Bulgaristan Birimi, Açık Koalisyon katılımcısı sivil toplum kuruluşlarının paydaş oduğu, Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından, Sivil Toplum Diyaloğu III Siyasi Kriterler Hibe Programı ile finanse edilen “Siyasette Şeffaflık Projesi”nin çıktıları ve Prof. Dr. Ömer Faruk Gençkaya danışmanlığında hazırlanan “Siyasetin Finansmanı ve Şeffaflık Raporu”, Friedrich-Ebert-Stiftung Derneği Türkiye Temsilciliği’nin de katkılarıyla 17 Aralık Perşembe günü HiltonSA Ankara Otel’de düzenlenen “Türkiye’de Siyasetin Finansmanı ve Şeffaflık Konferansı”nda kamuoyu ile paylaşıldı.
Etkinliğin açılış konuşmaları Uluslararası Şeffaflık Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Oya Özarslan ve AB Türkiye Delegasyonu Ataşesi, Kurumsal Gelişim ve Sivil Toplum Bölümü Başkan Yardımcısı Emma Clua Vendellos tarafından yapıldı. Raporun çıktıları, Proje Araştırmacısı Dr. Umut Gündüz ve projenin kampanyaları ile sonuçları, Proje Koordinatörü Damla Cihangir-Tetik tarafından sunuldu. Yapılan sunumlarda 7 Haziran 2015 Milletvekili Genel Seçimleri öncesinde mal beyanını ve seçim kampanya bütçesini kamuoyuna açıklayan milletvekili adayları ile 1 Kasım 2015 Milletvekili Genel Seçimleri sonrasında “Açık Koalisyon” tarafından hazırlanan ve Türkiye’de ilk defa yapılan bir kampanya olan “Dürüstlük Taahhütnamesi”ni o güne kadar imzalayan 26. Dönem Milletvekilleri kamuoyuna tanıtıldı. Dürüstlük Taahhütnamesi Kampanyası acikvekil.seffaflik.org adresi ve Twitter üzerinden #DürüstlükTaahhütnamesi hashtagi ile halen devam etmekte. Bu kampanya ile herkes Twitter üzerinden istediği milletvekilini Dürüstlük Taahhütnamesini imzalamaya, mal varlığını kamuoyuna açıklamaya davet edebilir, hangi vekillerin imzaladığını ve mal beyanında bulunduğunu görebilir ve kampanyaya katılan “Açık Vekillere” teşekkür mesajı atabilir.
Etkinlikte ayrıca, proje kapsamında yapılan diğer çalışmalar tanıtıldı. Proje kapsamında Türkçe ve İngilizce olarak hazırlanan www.aciksiyaset.org adlı internet sayfası üzerinden çeşitli ülkelerde ve Türkiye’de siyasilerin mal beyanlarının, adaylarla partilerin seçim kampanya bütçeleri ve harcamalarının, siyasi partilerin finansal raporlarının kamuoyuna açık olup olmadığı bilgisine yer verildi. Böylece Türkiye, dünyadaki başka ülkelerle siyasetin finansmanında şeffaflık alanında kıyaslanabiliyor. Ayrıca, inernet sitesinde Türkiye ve çeşitli ülkelerde milletvekili dokunulmazlıklarının kapsamına ilişkin de bilgi veriliyor. Projenin çıktılarına göre, dünyadaki 156 ülkenin 114’ünde siyasiler mal varlığı beyanında bulunmak zorunda. Bu 114 ülkeden 59’unda siyasilerin mal varlığı beyanları kamuoyuna açıkken Türkiye’nin de dahil olduğu 55 ülkede kapalı. Dünyadaki 180 ülkenin 94’ünde siyasi partiler bağış ve seçim kampanya bütçelerine ilişkin bildirim yapmak zorundayken Türkiye dahil 79 ülkede böyle bir zorunluluk yok. Aynı şekilde 105 ülkede adaylar seçim kampanya bütçelerine ilişkin bildirim yapmak zorundayken Türkiye dahil 66 ülkede böyle bir zorunluluk yok. Bu 180 ülkenin 108’inde partilerin ve adayların seçim kampanya bütçelerine ilişkin bildirileri kamuoyuna açıkken Türkiye dahil 42 ülkede bildirim ya yok ya da kamuoyuna açık değil.
Etkinlikte tanıtılan, Prof. Dr. Ömer Faruk Gençkaya’nın danışmanlığında Dr. Umut Gündüz ve Damla Cihangir-Tetik tarafından kaleme alınan “Türkiye’de Siyasetin Finansmanı ve Şeffaflık” başlıklı raporda Türkiye’de siyasi partilerin ve seçim kampanyalarının finansmanı üzerine var olan mevzuat ve uygulama detaylı bir şekilde incelenirken şeffaflık ve hesap verebilirlik adına var olan eksiklikleri dile getiriliyor. Aynı zamanda Türkiye’de şimdiye kadar çok fazla üzerine çalışılmamış iki önemli konu ele alınıyor; Bunlardan ilki, siyaset, medya ve şeffaflık ilişkisi iken ikincisi ise siyasetin finansmanının denetim süreçleri ve mekanizamalarını oluşturuyor. Rapor, siyasetin finansmanının şeffaflaşması için şu tavsiyelere yer veriyor;
- Cumhurbaşkanı, Milletvekilleri, Bakanlar ve seçimle işbaşına gelen tüm kamu görevlilerinin ve birinci dereceden yakınlarının malvarlığı açıklamaları, her yıl yinelenerek kamuoyuna açık hale getirilmelidir.
- Tüm seçim dönemlerinde (Cumhurbaşkanı, Milletvekili ve Mahalli İdareler) siyasi partilerin ve adayların seçim kampanya bütçeleri, gelir kaynakları –ayni ve nakdi katkılar- ve harcamaları ayrıntılı bir biçimde kayıt altına alınmalıdır. Bu kayıtlar, uzman denetçiler tarafından denetlenmelidir. İlgili denetim raporları zamanında kamuoyuna açıklanmalıdır.
- Siyasi partilerin hazine yardımı alabilmesi için belirlenmiş olan en az %3’lük oy oranı, siyasi partiler arasındaki rekabette adaletsizlik yaratmaktadır. Bu alt sınır kaldırılarak, tüm siyasi partiler seçimlerde aldıkları oy oranında Hazine yardımı almalıdır.
- Her siyasi parti ve aday için adil, eşitlikçi ve özgür bir rekabet ortamı yaratılmadan siyasetin finansmanında şeffaflık ve hesap verebilirlikten bahsedilemez. Seçimlerin adil, eşitlikçi ve özgür bir şekilde gerçekleşmesi için seçim barajı olan %10 kaldırılarak, bu konuda AB üye ülkelerindeki uygulamalar dikkate alınmalıdır.
- Siyasi partilerle ilişkili ya da onların denetiminde olan kuruluşların hesaplarının da parti hesaplarıyla birlikte incelenerek, üçüncü kişilerin kayıt dışı bağış, katkı ve yardımları denetim altına alınmalıdır.
- Seçimlerin adil ve eşitlikçi bir ortamda gerçekleşmesi demokrasinin en temel koşuludur. Bu bağlamda, seçim süreçlerini düzenleyen ve denetleyen kurumların bağımsızlığı güvence altına alınmalıdır.
- Siyasi partilerin mali denetimiyle ilgili olarak; harcamaların yerindeliğini de içerecek bir biçimde yeniden düzenlenmeli, kesinhesap usul ve belgeleri evrensel standartlara uygun hale getirilmeli ve denetim sürecinde yeterli işgücü sağlanmalıdır. Seçim kampanyalarında, devlet radyo ve televizyonlarının tarafsızlık ilkesine uymaları ve siyasi parti ve adayların bu olanaklarından eşit olarak yararlanması sağlanmalıdır.
- Sivil toplum, medya, akademik kuruluşlar ve siyasi partilerden temsilcilerin katılacağı bağımsız bir izleme ve gözetim mekanizması oluşturularak, seçimlerde ortaya çıkan yasal ihlallerin saptanmalı ve raporlanarak yetkili makamlara sunulmalıdır.
- 298 sayılı Kanun’da yer alan seçim dönemi yasakları izlenerek, ihlaller Kanun’da yazılı yaptırımlarla etkili bir biçimde cezalandırılmalıdır.
• Demokrasi ve açık toplumun en önemli araçlardan bir tanesi olan medyanın siyasetin finansmanı, şeffaflık ve hesap verebilirlik konularında etkin çalışmasının önündeki engeller kaldırılmalıdır.
Etkinliğin ikinci bölümünde konunun uzmanlarının ve milletvekillerinin yer aldığı “Türkiye’de Siyasetin Finansmanının Şeffaflaşması için Sivil Tolum-Siyaset İşbirliği” başlıklı bir panel düzenlendi. Moderatörlüğünü Uluslararası Şeffaflık Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Oya Özarslan’ın yaptığı panelde, CHP Ankara Milletvekili Bülent Kuşoğlu, HDP Van Milletvekili Tuğba Hezer, T.C. Adalet Bakanlığı Hakimi ve GRECO Uzmanı Mustafa Burak Çil, Prof. Dr. Ömer Faruk Gençkaya, Açık Koalisyon katılımcılarından Van Barosu Başkanı Murat Timur, GONG Hırvatistan’dan uzman Duje Prkut ve Uluslararası Şeffaflık Örgütü’nün Bulgaristan Birimi’nden uzman Katia Hristova birer konuşma yaptı.
Ekim 2014’te başlayan Siyasette Şeffaflık Projesi, özellikle siyasi partilerin ve seçim kampanyalarının finansmanında daha fazla şeffaflık ve hesap verebilirlik için Türkiye’de mevzuat ve uygulamaya dair temel sorunların tespit edilmesi, bu sorunların çözümüne ilişkin reform önerileri geliştirilmesi ve bu önerilerin savunuculuk faaliyetleri ile desteklenerek hayata geçirilmesini hedefliyor.
Bu kapsamda, 7 Haziran Genel Seçimleri öncesinde milletvekili adayların mal beyanlarını ve seçim kampanyalarını kamuyoyuna açıklamalarına dair bir kampanya yürütüldü. Bu kampanya sonucunda 35 aday mal varlığını kamuoyuna açıkladı. Bu adayların 34’ü de seçim kampanya bütçesini kamuoyuna açıkladı. 7 Haziran seçimleri sonrasında seçilen 4 milletvekili daha mal beyanını kamuoyuna açıkladı.
1 Kasım Genel Seçimleri sonrasında oluşan TBMM’deki 26. Dönem Milletvekillerine yönelik “Dürüstlük Taahhütnamesi” Kampanyası başlatıldı ve kampanya halen devam ediyor. Bugüne kadar 12 milletvekili Dürüstlük Taahhütnamesi’ni imzaladı ve 22 milletvekili mal varlığını kamuoyuna açıkladı.
7 Haziran Seçim Döneminde Mal Varlığını Kamuoyuna Açıklayan Adaylar/Vekiller (39)
- Adalet ve Kalkınma Partisi adayı – Cemal Bekle
Cumhuriyet Halk Partisi adayları – Kemal Kılıçdaroğlu, Özgür Özel, Aykut Erdoğdu, Özcan Purçu, Burhan Altay, Gündoğan Mermutluoğlu, Mehmet Sıddık Çakır, Muhsin Koçyiğit, 7 Haziran’da seçildikten sonra Utku Çakırözer, Tur Yıldız Biçer, Okan Gaytancıoğlu
Halkların Demokratik Partisi adayları – Figen Yüksekdağ Şenoğlu, Halil Savda, Sinan Odabaş, Nesrin Hilal Şanlı, Cihan Deniz Zarakolu, Muhsin Koçyiğit, Yeliz Yıldırım, Çağlar Demirel, Feleknas Uca, Nimetullah Erdoğmuş, Edib Berk, Ziya Pir, Lezgin Botan, Ferhat Encü, Enise Güneyli, Yurdusev Özsökmenler, Tuğba Hezer, Adem Geveri, Remzi Özgökçe, Selami Özyaşar, Nursel Aydoğan, 7 Haziran’da seçildikten sonra Selahattin Demirtaş
Liberal Demokrat Parti adayı – Arda Karapınar
Yurt Partisi adayı – Emre Yetim
Bağımsız adaylar – Batuhan Aydagül, Berkan Çelik, Ferit Tunç
1 Kasım Seçimleri Sonrasında Bugüne Kadar Dürüstlük Taahhütnamesini İmzalayan Milletvekilleri (12)
- Cumhuriyet Halk Partisi – Kemal Kılıçdaroğlu, Özgür Özel, Eren Erdem, Utku Çakırözer, Seyit Torun, Ali Şeker, Aytuğ Atıcı, Özcan Purçu, Akif Ekici, Mehmet Gökdağ
Halkların Demokratik Partisi – Figen Yüksekdağ Şenoğlu, Dirayet Taşdemir
1 Kasım Seçimleri Sonrasında Bugüne Kadar Mal Beyanını Kamuoyuna Açıklayan Milletvekilleri (22)
- Cumhuriyet Halk Partisi – Kemal Kılıçdaroğlu, Özgür Özel, Eren Erdem, Utku Çakırözer, Seyit Torun, Ali Şeker, Aytuğ Atıcı, Özcan Purçu, Aykut Erdoğdu, Tur Yıldız Biçer, Okan Gaytancıoğlu
Halkların Demokratik Partisi – Figen Yüksekdağ Şenoğlu, Dirayet Taşdemir, Ziya Pir, Ferhat Encü, Nursel Aydoğan, Çağlar Demirel, Adem Geveri, Felehnas Uca, Nimetullah Erdoğmuş, Lezgin Botan, Tuğba Hezer
Açık Koalisyon Katılımcısı Sivil Toplum Kuruluşları (Alfabetik Sırayla)
• Diyarbakır Barosu
• Düşünce Suçuna Karşı Girişim
• Eşit Haklar için İzleme Derneği (ESHİD)
• Genç Avrupalılar Derneği
• İzmir Romanlar Derneği
• Kadın Adayları Destekleme Derneği (KA.DER)
• Korsan Parti Hareketi
• Kürt Demokrasi Kültür ve Dayanışma Derneği (KURD-DER)
• Ortak Gelecek için Diyalog Derneği (OGDD)
• Pembe Hayat LGBTT Dayanışma Derneği
• Sivil Düşünce ve Yönetişim Platformu
• Sosyal Demokrasi Vakfı (SODEV)
• TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi
• Uluslararası Şeffaflık Derneği
• Van Barosu
• Yerel Katılımı Destekleme Derneği
• Yuva Derneği
Kaynak : 