Telekom sektörünün “gizli vergi tahsildarı” olarak kullanılmasına bir ek daha yapılmış ve geçen yıl AKP hükümeti tarafından, akıllı telefonlara bandrol ücreti yani TRT payı getirilmişti[1]. Zaten alınmakta olan % 25 ÖTV, % 18 KDV ile birlikte % 8 TRT bandrol ücreti ilave edildiğinde, cihazdan alınan toplam vergi oranı % 50’ye çıkmış oluyordu [2].
CHP İstanbul Milletvekili Barış Yarkadaş’ın, 2016 temmuzunda yürürlüğe giren bu yeni “gizli vergi” yani TRT bandrol payı konusunda Avukat Turan ve Ertuğrul Aydoğan aracılığıyla Danıştay’a yaptığı başvuru sonuçlandı. Danıştay, CHP’nin itirazı üzerine, cep telefonları ve iPad’lerden TRT’ye aktarılmak üzere bandrol ücreti alınması kararını iptal etti.
Danıştay 10cu Dairesinin gerekçeli kararının çok net olduğunu belirten CHP İstanbul Milletvekili Barış Yarkadaş,
“Cep telefonları için konulan ortalama 170 – 200 TL’lik TRT bandrol ücretini iptal ettirdik. Vatandaşın 500 milyon TL’sini kurtardık. TRT ballı paradan vazgeçmemek için, açtığımız davanın reddini istemiş. Ama neyse ki hakimler bunu uygun görmedi ve haksız kazancın önüne geçti”
dedi. İktidarın, cep telefonu ve İPAD’i “televizyon cihazı” konumuna sokarak TV bandrol ücreti almasının dünyada bir benzerinin olmadığını belirten Yarkadaş şöyle devam etti :
“AKP’nin borazanı TRT’yi doyuramıyorlar. Kara delik büyüyor ve yama tutmuyor. Bu yüzden, cep telefonuna ‘Hayır bu aslında televizyondur’ diyerek TV bandrol ücreti koyuyorlar. AKP’nin üst yönetimin dışında kimsenin yüzüne bile bakmadığı TRT bu haram parayı kursağına indiremeyecek, boğazlarına takılacak”.
Yarkadaş : Herkes Takipçisi Olsun, Geçen Yıldan Bu Yana Ödenen TRT Payları Geri Ödensin
CHP’li Yarkadaş halka ve sivil toplum kuruluşlarına da bir çağrı yaptı ve geçen yıldan bu yana ödenen TRT paylarının geri istenmesi gerektiğini söyledi :
“Danıştay 10. Dairesi’nin aldığı bu karar uyarınca, 2016 Haziran’ından bugüne dek tahsil edilen bandrol ücretlerinin de yurttaşlara geri ödenmesi gerekiyor. TRT haksız bir kazanç sağlamıştır. İlgili dernek ve sivil toplum kuruluşları da konunun takipçisi olmalı ve soygunu durdurmalıdır”.
Yarkadaş : TRT Bir Kara Delik
AKP hükümetinin, cep telefonu ve İPAD’i “televizyon cihazı” konumuna sokarak TV bandrol ücreti almasının dünyada bir benzerinin olmadığını belirten Yarkadaş, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Kamunun sırtındaki en büyük kamburlardan biri TRT’dir. Kurum bir devlet kanalı olmaktan çıkmış, parti kanalına dönüşmüştür. Parti kanalına dönüşen TRT’nin doğal olarak izleyici oranları da dibe vurmuştur. Dış yapıma aktarılan milyonlar, büyük prodüksiyonlu diziler ve sunuculara ödenen rakamlar, büyük bir yağmanın kanıtıdır.
TRT öylesine bir batağa saplanmıştır ki, elektrik faturalarından aktarılan rakamlar bile artık yetmemektedir. Bunun için de farklı senaryolarla buraya nasıl para aktarırız derdine düşmüştür hükümet. Kaynak ise her zamanki gibi halkın cebi olmuştur.
Hükümetin bununla yetinmeyip yeni kaynak arayışlarına gireceğini tahmin ediyorum. Bakarsınız, 2016’dan beri alınan haksız kazanç, bir KHK ile yeniden getirilir. AKP ve TRT, parayı gördü mü ne yapacağını şaşırır. Tatlı paradan vazgeçemez onlar…”
Türkiye’de yılda 4-5 milyon cep telefonu satılıyor ve bunun büyük bir kısmı akıllı telefon. Bu telefonların tamamından bandrol alınması durumunda, TRT’ye aktarılacak toplam rakam; 1 milyar TL’ye yakın bir rakam olacaktı.
TRT Bandrol Ücreti ya da Payı Nedir? Neden Veriliyor?
TV yayıncılığının serbest olmadığı, TV reklamlarının da pek gelişmediği yıllarda, devletin yaptığı yayıncılığın bedeli halktan alınmaktaydı. Herkes tek bir kanalı seyrettiği için de o günlerde sorun olmamıştı.
Bu tür halktan doğrudan alınan ücretler (BTK için de durum aynı), ilgili kurumun “özerk” olması yani hükümetten para almadığı için daha bağımsız işlem yapabilmesi gibi bir durumu hedefliyor. Buna karşılık zaman içinde bu özerklik aşındırılıyor. Hükümetler TRT’yi kendi etki alanı içinde hareket etmeye zorluyorlar (atadıkları insanlar ve yönetime getirdikleri koşullar ile) ama para hala vatandaştan çıkmaya devam ediyor.
Temelde 2 türlü TRT katkısı var. Birincisi TV seyretmeye yarayan aletlerden alınan bandrol ücreti –ki cep telefonları ve tabletler bu kapsama alınmış oluyor–. İkincisi ise bazı kurumlardan kesilen ücretler. Örneğin elektrik firmalarının faturalarına bakarsanız, orada ödediğiniz elektrik ücretinden kesilen TRT payını göreceksiniz.
Oysa bugün çok sayıda TV kanalı var ve TRT’nin yaptığı yayıncılığa rating açısından bakıldığında ay-ay değişmekle birlikte 10cu, 20ci sıralarda yer aldığı yani vatandaşların çoğunluğu tarafından seyredilmediği görülüyor. Buna rağmen, TRT yayınlarını vatandaşlar olarak finanse etmek zorunda kalıyoruz.
Hazine Müsteşarlığı’nın Kamu İşletmeleri Raporu’na göre, TRT’nin 2012 yılında elde ettiği gelirlerin % 88‘i vatandaşlar tarafından ödenen paralardan oluştu. 3093 sayılı kanuna göre hükümet TRT’ye çeşitli ücretlendirmelere ekleyerek keseceği bandrol ücretini ayarlayabiliyor. Son yıllarda da bu rakamlar iyice yukarı çekildi.
Oysa, Anayasanın 133. maddesinde, Avrupa Sınır ötesi Televizyon Sözleşmesinde, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Tavsiye Kararı, Avrupa Birliği Amsterdam Sözleşmesi ve Kalkınma Planlarında öngörülen kamu hizmeti yayıncılığının tanımının yapılması ve kapsamının belirlenmesi, TRT’nin yayın bağımsızlığı ve kurumsal özerkliği ile garanti altında olan ve tartışılmayan finans kaynaklarına sahip olabilmesi için yeni bir düzenleme yapılması gerekiyor.
Nerelerden Bandrol Ücreti Alınıyor
3093 sayılı kanunun 2ci maddesine göre, Türkiye Radyo – Televizyon (TRT) Kurumunun gelirleri şunlardır:
a) Radyo, televizyon,video ve birleşik cihazlardan tahsil edilecek ücretler,
b) Elektrik enerjisi hasılatından bu Kanuna göre ayrılacak paylar,
c) Genel bütçeden yapılacak katkılar,
d) Radyo ve televizyon vasıtasıyla yapılan her çeşit ilan ve reklam ile faaliyet gelirleri,
e) Film, bant, plak, nota, dergi, kitap ve benzerlerinin yapım, yayın ve satışından elde edilecek gelirler,
f) Radyo ve televizyonla ilgili her türlü ticari işlemler ve ortaklıklardan elde edilecek gelirler,
g) Düzenlenecek konser, temsil ve benzeri programlara giriş ücreti ve bu yerlerde yapılacak ilan ve reklamdan elde edilecek gelirler,
h) Yapılacak her türlü bağış, yardım ve diğer gelirler.
Kaynak : 