Avrupa Birliği, 2015 göç krizinden sonra birçok hükümetin uygulanamaz olarak gördüğü ve fiilen terk ettiği sınır dışı etme ve sınır kontrolü önlemlerini yeniden getirerek, göç ve iltica sisteminde on yıldan fazla bir süredir yapılan en kapsamlı revizyonu uygulamaya başladı.
Yeni Göç ve İltica Anlaşması, 2024’te kabul edilmesinin ardından iki yıllık bir uygulama döneminden sonra 12 Haziran’da resmen yürürlüğe girdi. AB yetkilileri, reformları, sınır kontrollerini sıkılaştırarak, iltica prosedürlerini hızlandırarak ve başvuruları reddedilen göçmenlerin geri gönderilmesini artırarak Avrupa’nın göç sistemine güvenilirliği geri kazandırmak için uzun zamandır gecikmiş bir çaba olarak tanımlıyor.
Reformun özünde basit bir gerçek yatıyor: Yıllarca Avrupa hükümetleri, nadiren uygulanan sınır dışı etme emirleri verdi. Birçok durumda, sığınma talepleri reddedilen göçmenler, yasal engeller, menşe ülkelerden işbirliği eksikliği, lojistik zorluklar veya sınır dışı etme işlemlerinin uygulanmasına yönelik siyasi isteksizlik nedeniyle Avrupa’da kalmaya devam etti. Sonuç olarak, göçmenlik yasası ile fiili uygulama arasında giderek büyüyen bir uçurum oluştu.
Neler Değişiyor?
Yeni kurallar uyarınca, tüm düzensiz gelenler, kimlik doğrulama, güvenlik kontrolleri, sağlık değerlendirmeleri ve biyometrik kayıt dahil olmak üzere zorunlu taramadan geçecek. Sınır prosedürleri, son on yılda ortaya çıkan ulusal yaklaşımların karmaşık yapısının yerini alarak, AB’nin 27 üye ülkesinde standartlaştırılıyor.
Reformlar ayrıca, “güvenli” olarak belirlenen ülkelerden gelen başvuru sahipleri veya koruma için uygun görülmeyen kişiler için hızlandırılmış sığınma prosedürleri oluşturuyor. Bu tür vakalar, önceki sistemlere göre çok daha hızlı bir şekilde işleme alınabiliyor.
Belki de en tartışmalı olanı, AB’nin reddedilen sığınmacıları ve düzensiz göçmenleri sınır dışı etme yeteneğini genişletmesidir. Yeni kurallar, göçmenlerin bu ülkelerle doğrudan bir bağlantısı olmasa bile, bireylerin Avrupa Birliği dışındaki üçüncü ülkelerdeki “geri gönderme merkezlerine” transferini kolaylaştırıyor. Destekçiler, bunun hükümetlere daha önce büyük ölçüde kağıt üzerinde kalan sınır dışı etme emirlerini uygulama konusunda pratik bir mekanizma sağladığını savunuyor.
Avrupa Bunu Neden Şimdi Yapıyor?
Reformlar, 2015 yılında bir milyondan fazla göçmen ve sığınmacının Avrupa’ya girmesinden bu yana biriken siyasi baskıların doruk noktası oldu. Göç, kıta genelinde en siyasi açıdan patlayıcı konulardan biri olmaya devam etti ve İtalya, Fransa, Almanya, Hollanda ve Avusturya dahil olmak üzere ülkelerde milliyetçi ve göçmen karşıtı partilerin yükselişini körükledi. Ana akım hükümetler, göç kurallarının var olduğu ancak uygulanmadığı yönünde giderek artan suçlamalarla karşı karşıya kaldı.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, anlaşmayı hem “adil hem de sağlam” olarak nitelendirerek, yasal göç ve mülteci koruma sistemlerine olan kamu güvenini korumak için daha güçlü sınır kontrollerinin gerekli olduğunu savundu.
Siyasi mesaj açık: Avrupa, bloğa giriş, iltica kararları ve sınır dışı etme işlemlerinin, göç krizlerine verilen geçici çözümler yerine, uygulanabilir kurallarla yönetildiğini göstermek istiyor.
Destekçiler Güvenilirliğe Dönüş Görüyor
Destekçiler, reformların AB’nin en büyük politika başarısızlıklarından birini ele aldığını savunuyor. Yıllarca, Avrupa’dan ayrılması emredilen göçmenlerin sadece küçük bir kısmı geri gönderildi. Hükümetler genellikle sınır dışı etme işlemlerini gerçekleştirmek için gerekli yasal araçlardan veya diplomatik nüfuzdan yoksundu. Yeni sistem, daha hızlı prosedürler, daha güçlü uygulama yetkileri ve üçüncü ülkelerle daha fazla işbirliği yaratarak bu açığı kapatmayı amaçlıyor.
Savunucular ayrıca, üye devletlerin orantısız göç baskısıyla karşı karşıya kalan İtalya, Yunanistan ve İspanya gibi ülkelere yardım etmesini gerektiren yeni bir dayanışma mekanizmasına da işaret ediyor. Anlaşma, ön saflardaki devletleri göçü tek başına yönetmeye bırakmak yerine, sorumlulukları blok genelinde daha eşit bir şekilde dağıtmayı amaçlıyor.
Eleştirmenler Avrupa’nın “ICE’leşmesi” konusunda uyarıyor
İnsan hakları örgütleri ve göç savunucuları reformları çok farklı şekillerde değerlendiriyor. Eleştirmenler, yeni kuralların mülteci korumasından ziyade caydırıcılık ve sınır dışı etmeye öncelik verdiğini savunuyor. Hızlandırılmış prosedürlerin sığınma hakkına erişimi sınırlayabileceği, gözaltı sürelerini artırabileceği ve itiraz fırsatlarını azaltabileceği konusunda uyarıyorlar. Birçok kuruluş, ortaya çıkan sistemi ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza (ICE) modeline benzeterek, Avrupa’nın giderek daha agresif uygulama yöntemlerini benimsediğini savunuyor.
Özellikle denizaşırı geri gönderme merkezlerinin kullanımı ve göç akışlarını yönetmek için üçüncü ülkelere artan bağımlılık endişe yaratıyor. İnsan hakları grupları, göçmenlerin daha zayıf yasal korumalara ve daha az denetime sahip ülkelere gönderilebileceğinden korkuyor.
Asıl Sınav Henüz Önümüzde
İronik bir şekilde, uygulamanın ilk günü yeni sistemin karşı karşıya olduğu zorluklardan birini ortaya çıkardı. AB’nin merkezi biyometrik sığınma veri tabanı ve anlaşmanın kilit teknolojik bileşenlerinden biri olan Eurodac, yeni kurallar yürürlüğe girdiğinde teknik sorunlar yaşadı. Birçok üye devlet de reformların gerektirdiği altyapı ve prosedürleri hazırlama konusunda geride kaldı.
Bu, önemli soruyu gündeme getiriyor: Avrupa, yıllardır uygulamakta zorlandığı göç kurallarını nihayet uygulayabilecek mi?
Yeni anlaşma, AB’nin bu soruyu yanıtlamak için şimdiye kadarki en iddialı girişimini temsil ediyor. Başarılı olup olmayacağı sadece yeni yasalara değil, aynı zamanda siyasi iradeye, üye devletler arasındaki işbirliğine ve bloğun sınır kontrolünü uzun süredir devam eden mülteci koruma ve insan hakları taahhütleriyle dengeleme yeteneğine de bağlı olacaktır.
Kaynak : 