1964’de 359 sayılı özel yasayla özerk bir kamu kuruluşu olarak ve önce radyo yayınları ile kurulan TRT, Türkiye’nin 2ci TV kanalı olarak (ilki İTÜ TV) 1970 yılından beri yayında. Devletin resmi radyo/TV kanalı olan TRT bütçesini, 1984 yılından bu yana TRT Payı ya da Bandrol ücreti denilen kesintilerle halkın cebinden oluşturuyor. Örneğin Elektrik ücretlerinde % 2 TRT payı ödeniyor.
Normalde, TRT’nin kaliteli bir yayın çizgisi oluşturması ve bununla da reklam toparlaması ve bu reklamlarla geçinmesi lazım. Aynen diğer TV kanallarında olduğu gibi. Ama TRT’nin harcamalarına dağ dayanmıyor ki, halkın cebinden de paralar alınıyor. Hatta yetmiyor, sadece radyo bedeli değil, radyonun içinde olduğu aracın ÖTV’li bedeli üzerinden hesaplama yapılıyor.
TRT’nin aldığı paylardan elektrik payının oranını yukarıda verdik. Ayrıca AKP hükümetinin 2016’da aldığı Bakanlar Kurulu kararı ile cep telefonu, bilgisayar ve tabletlerle, araçlardaki radyo ve TV’lar içinden de TRT payı alınmasına başlandı. İtirazlar yapılınca, AKP hükümeti bunu bir kanunla kesinleştirdi. Buna göre, bilgisayar ve tabletlerden % 2, kara taşıtlarındaki radyo ve TV’lar için taşıtın ÖTV’li bedeli üzerinden binde 4, diğer hava ve deniz taşıtlarının bedeli üzerinden binde 1, uydu alıcılarından % 10, diğer her türlü radyo ve TV yayını alan cihazlardan % 10 TRT payı ödeniyordu.
CHP Danıştay’a Başvurdu, Cep Telefonlarından Katkı Kalktı – AKP Kanunla İptale Dair Maddeleri Değiştirdi
Ama CHP bu durumu Danıştay’a yaptığı itirazla durdurdu. Bu konudaki gelişmeyi haziran sonunda yayınlamıştık [1]. CHP İstanbul Milletvekili Barış Yarkadaş, Danıştay’a yaptıkları bir başvurunun kabul edilmesini;
“Cep telefonları için konulan ortalama 170 – 200 TL’lik TRT bandrol ücretini iptal ettirdik. Vatandaşın 500 milyon TL’sini kurtardık. TRT ballı paradan vazgeçmemek için, açtığımız davanın reddini istemiş. Ama neyse ki hakimler bunu uygun görmedi ve haksız kazancın önüne geçti”
sözleriyle açıklıyordu. Herkes sevindi ama sonra ortaya çıktı ki, hükümet önlemini çoktan almış. 18 haziranda kabul edilen ve 1 temmuzda Resmi gazetede yayınlanan 7033 sayılı kanunla, danıştayın iptaline yol açan maddeleri değiştirmiş ve böylece yeni bir iptal kararını kanun yaparak engellemiş ve cep telefonlarını ve diğerlerini yeniden TRT payı (ya da haracı) almaya hazır hale getirmiş. Yani Yarkadaş’ın kurtardık dediği haraç yeniden uygulamaya konulmuş bile.
Kanuna yakından bakalım [2]; bizi ilgilendiren maddeler 26 ve 27.. Onlar da şöyle;
MADDE 26 – 4/12/1984 tarihli ve 3093 sayılı Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Gelirleri Kanununun 1 inci maddesinde yer alan “cihazlardan” ibaresi “cihazlar ile görsel ve/veya işitsel yayınları alabilen her türlü cihazlardan” şeklinde değiştirilmiştir.
MADDE 27 – 3093 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin;
1) (a) fıkrasında yer alan “üzere;” ibaresi “üzere, ilave bir yazılım veya donanım desteği olsun veya olmasın doğrudan, internet üzerinden veya başka bir yolla her türlü görsel ve/veya işitsel yayınları alabilen;” şeklinde değiştirilmiş, fıkranın (5) numaralı bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki bentler eklenmiş, mevcut (6) numaralı bent (10) numaralı bent olarak aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, aynı fıkranın sonuna aşağıdaki paragraf eklenmiştir.
“6. Cep telefonları için %6,
7. Bilgisayarlar ve tablet bilgisayarlar için %2,
8. Taşıtlarda yer alan bandrole tabi cihazların ayrı ayrı tevsik edilememesi hâlinde, imalatta taşıtın satış faturasındaki (özel tüketim vergisi hariç) Katma Değer Vergisi matrahı, ithalatta ise gümrük giriş beyannamesindeki (özel tüketim vergisi hariç) Katma Değer Vergisi matrahı üzerinden;
a. Kara taşıtları için %0,4,
b. Diğer taşıtlar için %0,01,
9. Video görüntü veya ekranına bağlantı yapılmak üzere tasarlanmış olan televizyon alıcıları (uydu alıcıları, set üstü medya kutuları dâhil) için %10,”
“10. Yukarıda sayılan cihazların dışında kalan ve görsel ve/veya işitsel yayınları alabilen her türlü cihazlar için %10,”
Cep Telefonu Katkı Oranı Neden Arttı
Olayın bir başka yönü de, cep telefonlarından daha önce % 6 olan katkı payı. Bu pay yukarıdaki değişikliği getiren kanunun başka bir maddesi nedeniyle yükseldi. O madde Sanayi sicil belgesine sahip işletmelerinin yapılan düzenleme ile 1 Temmuz 2017’den bu yana TRT enerji payı ödememeleri kurumun “enerji payı gelirlerinde” yaklaşık yüzde 47’lik kayba yol açtı. İşte bu kaybı, şimdi cep telefonuna konulan önceki % 6 katkıyı, % 10’a çekerek telafi etmeye çalışacaklar.
Düzenleme öncesi tüketiciye KDV ve ÖTV dahil bin liraya mal olan cep telefonlarına 38 lira 40 kuruş bandrol ücreti yansıyordu. Yeni düzenlemeyle bin liralık bir cep telefonuna ödenecek katkı payı 63 lira 95 kuruşa çıkmış oldu. Yıllık ortalama 3-4 milyar $’lık ithalat düşünülürse, TRT hayli kazançlı çıkacak çünkü 200-250 milyon $ ya da TL olarak 1 milyar katkı almış olacak.
CHP milletvekili Muharrem İnce konuyu bir tweet ile dile getirdi ve tweet’i kısa sürede milyonun üzerinde rewteet edildi ve beğenildi. Çünkü çoğu kişi seyretmediği TRT’ye elektrikten, radyodan, TV’dan ve şimdi de bilgisayar, cep telefonu gibi cihazlardan, üstelik bu kadar yüksek oranda katkı vermekten rahatsız. 1 milyar TL sadece cep telefonundan yapılacak katkıyı düşünürseniz, dünyada ancak büyük şirketlerin bu düzeyde bir cirosu olabiliyor. Burada ise bu ciro suni bir şekilde yaratılıyor. Ne için?
Cep telefonlarından alınan TRT payı artırılmış. İktidarın borazanı TRT’ye daha fazla borazanlık ve yandaşlık yapması için para lazım!
— Muharrem İNCE (@vekilince) August 8, 2017
[1] Danıştay Cep Telefonlarından TRT Bandrol Payına ‘Hayır’ Dedi
Kaynak : 