ABD ile Çin arasında süren ticaret savaşının bir boyutu da “Nadir Metaller” konusunda. Günümüzdeki denizaltılardan, uzay araçlarına, cep telefonlarına ve elektrikli araçlara kadar pek çok alanda kullanılan nadir metaller konusunda, Çin açık ara önde. Kesintisiz tedarik zincirine sahip olduğu gibi, küresel üretim kapasitesinin %55’ini ve arıtma çıktısının %85’ini kontrol ediyor.
ABD savunma ve teknoloji sektörleri, Çin’e aşırı bağımlılığın ulusal güvenlik riski oluşturduğunu fark etti. Kaliforniya’daki Mountain Pass’de madeni olan ve mıknatıs üretimini Fort Worth / Teksas’da yapmak üzere 2017 yılında kurulan MP Materials Corp yani MPM firması, 2025 itibariyle Çin dışındaki en büyük nadir toprak oksit (REO) üreticisi durumunda.
Bunun için 1.Trump döneminde kritik mineraller hakkındaki başkanlık kararnameleri (2019-2020) çıkarıldı. Çin’in galyum, grafit ve nadir toprak elementleri üzerindeki ihracat kontrolleri (2023-2024) ortaya çıkınca, bu durum Savunma Bakanlığı’nın finansmanı, CHIPS ve Bilim Yasası gibi yasaları ve stratejik stok politikalarını tetikledi.
Kaliforniya’daki Mountain Pass, bir zamanlar dünyanın önde gelen nadir toprak madeniydi (1980’ler: küresel üretimin yaklaşık %60’ı). Ancak çevresel endişeler, düşük nadir toprak fiyatları (Çin’in piyasa dampingi nedeniyle) ve 1998’deki toksik sızıntı, 2000’lerin başında madenlerin kapanmasına yol açtı. Çin, 2010 yılına kadar küresel arzın yaklaşık %85-90’ını kontrol edecek şekilde büyüyerek bu açığı kapattı. MP Materials, önceki sahibi Molycorp’un 2015 yılında iflas etmesinin ardından madeni 2017 yılında satın aldı. Ancak ilk operasyonlar yalnızca ham konsantre üretimine odaklandı ve bu konsantreler son işleme için Çin’in Shenghe Resources şirketine (hissedar) ihraç edildi.
Çin, küresel nadir toprak işleme ve mıknatıs arzının yaklaşık %85-90’ını kontrol ediyor. ABD, neodimyum (Nd), praseodimyum (Pr) ve disprozyum (Dy) gibi temel malzemeler için %100 ithalata bağımlı. Bu da, savunma zafiyetleri –ki füzeler, radarlar, F35ler için önemli– yaratır, elektrikli araçlar ve sanayi için önemli.
Bu nedenle Mountain Pass’ta, daha önce durdurulan madenciliğin yeniden başlatılması 2017-2020 arasında gerçekleşti. 2018-2022 arasında, kısmi işleme için konsantre Çin’e (Shenghe) ihraç edildi. 2023-2025 arasında ABD’de dikey entegrasyon, ayırma + mıknatıs tesisinin inşa edilmesi gerçekleştirildi. ABD Savunma Bakanlığı 550 milyon doların üzerinde bir anlaşma yaptı.
ABD Savunma Bakanlığının anlaşması, MPM’ye 400 milyon dolar öz sermaye, 150 milyon dolar düşük faizli kredi, NdPr için 110 dolar/kg taban fiyat ve 10 yıllık alım garantisi sağladı. Fabrikanın 2025’te 1.000 ton/yıl mıknatıs üretecek. Ama hedef, 2028’e kadar 10.000 ton/yıl’a ulaşmak.
ABD, bu şirket sayesinde nadir toprak elementleri işleme kapasitesini yeniden kazandı. ABD Savunma Bakanlığı için yerli mıknatıs kaynağının güvence altına alındığını açıklıyor. EV ve Temiz Enerji Ticari pazarlara giren ilk ABD mıknatısları üretilmiş oldu. Hafif nadir toprak elementleri için Çin’e bağımlılık Azaldı, ancak hala ağır nadir toprak elementlerine bağımlı.
MPMaterials, tam zincir entegrasyonu ve güçlü hükümet desteğiyle ABD’deki nadir toprak elementi bağımsızlığını hızla geri kazanıyor. Şirket, emtia satışlarından yüksek değerli bitmiş mıknatıslara geçiş yapıyor. Kapasite ölçekleri ve DoD’nin piyasa fiyatlarını güvence altına almasıyla önümüzdeki yıllarda finansal denge noktasına ulaşılması bekleniyor. Çin bağımlılığını tamamen ortadan kaldırmak için yoğun REO işlemede hala çalışmalar sürüyor.
Kaynak : 