Türk Telekom kendisinden PRI (ISDN30) hattı talep eden müşterilerine bir sözleşme imzalatmaktadır. Ancak imzalattığı bu sözleşmenin şartları tek tarafı -Türk Telekom’u – korumaya yöneliktir.
Bununla birlikte bu ağır koşullar altında dahi, sözleşmenin karşı tarafı bu maddeleri kabul etmek ve sözleşmeyi kendi aleyhine olduğunu bildiği halde imzalamak zorunda kalmaktadır.
2004 itibariyle Telekomünikasyon sektöründe serbestleşme sürecine girilmesine rağmen, bu süreç gerektiği gibi işlememekte ve özellikle doğal tekel konumunu sürdüren Türk Telekom halen tek taraflı ve sadece kendi lehine hükümler taşıyan sözleşmeleri imzalatmaya devam etmektedir.
Ancak tüketici haklarını korumak ve sektörde rekabete uygun ortamlar yaratarak etkin rekabet ortamının tesisini kolaylaştırmak amacıyla hakim konumda veya etkin piyasa gücüne sahip ya da hukuki veya fiili tekel konumundaki işletmecilerin faaliyetleri ve kullanıcılarla yaptığı sözleşmelerin haksız rekabet yaratacak düzeyde olmaması gerekmektedir.
Türk Telekom’un faaliyetlerini denetleme görev ve yetkisi bulunan Telekomünikasyon Kurumu’da bu haksız ve tek tarafın “Türk Telekom’un” lehine düzenlenen sözleşme koşullarının değiştirilmesi için herhangi bir çalışma yaptığını göremiyoruz.
Bir ISDN30 müşteri,
- TT tarafına konulan cihazı,
- Çekilecek fiber kablosunu
- Müşteri tarafına konulacak bağlantı cihazını
satın almak zorunda bırakılmaktadır. Bu cihazların müşteri firmanın ihtiyacı halinde bir taşınma durumu çıkmasında, başka adrese taşınma izni verilmemektedir. Bu adrese yeni gelen başka bir kiracıya, bu altyapıyı bedava kullanma imkanı verilmektedir. Eğer kiracı bunu kullanmak istemiyorsa, cihazlar kullanılmamakta ve atıl kalmaktadır.
Ayrıca aynı adrese ikinci bir firmanının hattının çekilmesi durumunda da ‘keşif’ bedeli altında, iki kere keşif etme ücreti alınmaktadır.
Burada kaynak israfı sözkonusu, taşınma halinde o cihazın kullanılmaması halinde atıl bir şekilde duruyor, taşınan firma ise yeniden cihaz almak için para ödemek zorunda kalıyor, buna benzer durumlar hiçbir Avrupa ülkesinde yaşanmıyor.
Türk Telekom tarafından hazırlanmış PRI sözleşmesinin ilgili maddeleri aşağıda aynen şöyledir:
- Sözleşme şartları:
Madde 13 : Abone tarafından temin edilen ve Türk Telekom’a teslim edilmesi gereken tel, direk vb. dış tesisat malzemesi, şebekede yapılan değişiklik nedeniyle boşta kalması veya abonelikten vazgeçilmesi halinde geri verilemez.
Madde 14: Lokal şebeke içinde veya dışında malzemesi abone tarafından verilerek tesis edilen hatlar, Türk Telekom’a devredilmiş sayılır. Abonenin hattının aktarılması, nakledilmesi veya aboneliğin sona ermesi durumlarında bu tesisler Türk Telekom’un malı olur. Abone bu yüzden bir hak ve tazminat isteğinde bulunamaz. Türk Telekom bu hat ve tesislerden dilediği şekilde yararlanır.
Yukarıda sözü edilen maddeler, Türk Telekom’un kendisi ile sözleşme yapmak durumunda olan kişi veya kuruluşları ne denli zor durumda bıraktığını, sözleşme için gerekli giderler dışında sözleşmenin karşı tarafına ait altyapıyı kendi malvarlığına dahil etmek için haksız koşullar içeren bir sözleşmeyi imzalatmaya çalıştığını gözler önüne sermektedir.
Ticari hayatta taraflar masaya otururlar ve hizmet talep eden ile hizmet veren karşılıklı olarak şartlarda anlaşırlarsa anlaşma sağlanır. Ancak ticari ilişkilerde eşitlik esas olup, üstün konumda bulun taraf yoktur. Tabi bu serbest ve almak istediğiniz hizmeti alabileceğiniz bir başka firma olması durumunda geçerli bir durumdur.
Serbestleşme döneminde olduğumuz 2004 yılında bile, Türk Telekom bu teamülü dikkate almayarak kendisi ile sözleşme imzalayan şirketlerin altyapısını kendi altyapısına dahil edecek şekilde hazırladığı maddeleri dayatmaktadır.
Günümüz hukuk düzeni içinde mülkiyet hakkının önemini anlatmaya dahi gerek yoktur. Ancak olağanüstü durumlarda, sadece devlet otoritesi, bedeli karşılığında kamulaştırma yapabilmekte, mülkiyet hakkına sınırlandırma getirebilmektedir. Türk Telekom adeta ceza hükmü taşıyan el koyma maddesi ile hukuka aykırı hareket etmektedir.
Türk Telekom’un bu hukuksuzluğuna resmi bir kurum olan, özerk olmasına rağmen devlet otoritesini temsil eden Telekomünikasyon Kurumu’da seyirci kalmaktadır.
Oysa her Türk vatandaşının Anayasadaki temel hak ve hürriyetlerden eşitlik ve sosyal adalet gereklerince yararlanarak millî kültür, medeniyet ve hukuk düzeni içinde onurlu bir hayat sürdürme ve maddî ve manevî varlığını bu yönde geliştirme hak ve yetkisine doğuştan sahip olduğuna işaret edilerek hazırlanan 1982 Anayasası’nın Devletin temel amaç ve görevlerini 5. maddesinde aşağıdaki şekilde ifade etmiştir;
- Devletin temel amaç ve görevleri :
MADDE 5.– Devletin temel amaç ve görevleri, Türk Milletinin,…..kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.
Anayasa ile güvence altına alınan hukuk devletine aykırı bir şekilde; Türk Telekom tarafından, kendisinden hat talep eden kişi ve şirketlere karşı ekonomik engeller çıkarılmakta, sade vatandaşın ve şirketlerin anayasal hakkı olan maddi varlığını geliştirme ve teşebbüs olma hakkı elinden alınmakta, anayasaya aykırı bu tutuma Telekomünikasyon Kurumu’da engel olmamaktadır.
Yine Anayasamızın 35. maddesi, “Mülkiyet hakkı” başlığı altında; “ Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.” Hükmünü getirmiş olmasına rağmen Türk Telekom tarafından bu anayasal emir de ihlal edilmekte ve kişilerin mülkiyet hakkına keyfi olarak ve kullanıcılar zararına olacak şekilde el konulabilmektedir.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesi de anayasanın ilgili maddesine paralel olarak uluslararası düzeyde mülkiyet hakkını korumayı amaçlamıştır. Mülkiyet hakkı çağdaş batı uygarlığının temel taşıdır. Bu sebeple 1789 Fransız İnsan Hakları Beyannamesinin 17.maddesi mülkiyet hakkını korumaktadır.
Anayasamızın 90. maddesine göre ise; usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. 6336 sayılı kanunla onaylanmış ve yürürlüğe konulmuş bulunan AİHS’nin 1. no.lu Ek Protokolü’nün 1.maddesi şu hükmü ihtiva etmektedir:
- “Madde 1: Mülkiyetin Korunması
Her gerçek ve tüzel kişi , maliki olduğu şeyleri barışçıl yoldan kullanma hakkına sahiptir. Kamu yararı gerektirmedikçe ve uluslar arası hukukun genel ilkeleri ile hukukun aradığı şartlara uyulmadıkça hiç kimse mülkiyetinden yoksun bırakılamaz.”
Bu durumda, Türkiye Cumhuriyeti kurumlarının görevi; mecliste onaylanarak yasalaşan bu maddeyi dikkate alarak iç düzenlemelerini Türkiye’nin taraf olduğu mülkiyeti korumaya yönelik diğer uluslararası anlaşmalara ve meclisten geçirilerek yasalaşan ilgili maddelere uyumlu hale getirmektir. Böylece batılılaşma ve demokratikleşme çabası sadece imzalanan anlaşmalarla ve uyum yasları ile kağıt üzerinde kalmaktan çıkarak toplumun yararı doğrultusunda kullanılmış da olacaktır. Ancak Türk Telekom’un sözleşmelerinde açıkça yasalar çiğnenmekte ve mülkiyet hakkı hiçe sayılmaktadır.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi; AKKUŞ-Türkiye, AKA-TÜRKİYE ve takip eden kararlarıyla oluşan içtihadıyla, devletlerin mülkiyete saygı ilkesine uymaları gerektiğini, keyfî şekilde ve adil ve tam karşılık ödenmeden, adil yargılama ilkelerine uyulmadan yapılan kamulaştırma veya devletleştirmelerin hukukun ihlâli olduğunu hükme bağlamıştır. Türkiye devletinin resmi kurumlarının yapmış olduğu mülkiyet ihlalleri nedeniyle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde bir çok kereler mahkum olunmasına ve mağdurlara yüksek tazminatlar ödemek zorunda kalınmasına rağmen, bu ihlalleri önleyici tedbirler alınamamaktadır. Türk Telekom tarafından imzalatılan sözleşme, yukarıda sayılan kriterleri ihlal eder şekilde kullanıcıların mülkiyetine el koymayı içermektedir.
Türk Telekom’un bu hukuksuz uygulamasının amacı ise; özelleştirme sürecinde büyük ve güçlü bir şirket gibi görünme çabasıdır. Bu görüntüyü sağlamak için ise, kendisi ile sözleşme imzalamak durumunda olan şirketlerin her türlü mali giderini karşılayarak hazır hale getirdiği altyapıya el koymaktan çekinmiyor. Bu ise her zaman yatırımcının zararına oluyor, kazanan Türk Telekom oluyor. Telekomünikasyon Kurumu ise; görevleri arasında bulunmasına rağmen bu duruma müdahale etmeyerek seyirci kalmayı sürdürüyor. Tepkisizliğin devam etmesi ve ilgililerin de seyirci kalması nedeniyle Türk Telekom haksız uygulamalarına devam ettiği müddetçe kazanan Türk Telekom, kaybeden ise ISDN30 müşterisi olmaya devam edecektir.
Kaynak : 