Bu makalenin ilk bölümünü burayı tıklayarak ve ikinci bölümünü burayı tıklayarak okuyabilirsiniz.
2005 kasımında yönetimi Oger Telecom’a devredildiğinden bu yana geçen 3,5 yıldan uzun sürede, Türk Telekom’daki organizasyon çalışmaları dikkatleri fazlasıyla çekti. 120.000’e varan personel sayısı ile muhtemelen zamanında Türkiye’nin en büyük işvereni olan PTT’den ayrılarak 24 nisan 1995’de yeni bir şirket olarak kurulan Türk Telekom’un ilk başta 74.000 personeli bulunuyordu. Ancak özelleştirmeye şirket 55.000 personelle girmişti[1].
Devletin Türk Telekom’un Özelleştirilmesinde Aldığı Personel Tedbirleri
Türk Telekom’un 14.6.1995 tarihinde 4046 sayılı Kanun çerçevesinde özelleştirme kapsamına alınmasından başlayarak (aradaki Anayasa Mahkemesi kararları ile iptaller dahil) geçen 10 yıllık sürede, şirketin özelleştirilmesi sırasında çıkacak personel sorunlarını çözmeye yönelik tedbirler alındı.
Çünkü KİT’ler (kamu iktisadi teşebbüsler) uzun yıllar boyu çeşitli hükümetlerin seçmenlerini memnun etmeye yönelik olarak ve partizanlıkla kullanıldı. Bu nedenle de bu tür şirketlerde gerekenin çok üstünde eleman istihdamı yapıldı. PTT ve Türk Telekom bu KİT’lerin en başında yer alıyordu. Türk Telekom eleman sayısı ve dolayısıyla maaş yükü nedeniyle, IMF’in de “devletin kurtulması gereken yükler arasında” gösterdiği konular arasındaydı.
Bahsettiğimiz tedbirlerin bir tanesi, 2001’den itibaren emekli günü dolmuş olan SSK’lı personelin kıdem ve ihbar tazminatları ödenmek yoluyla emekli edilmesi oldu. Bu tür personele özelleştirme sonrasında teşvikler yani tazminatların % 25-40 gibi daha fazlası verilerek emekliliğe yönlendirilmeleri sağlanmaya çalışıldı[2][3].
Yine 2000’lerde personele daha iyi maaş ve olanaklar alabilecekleri kapsamiçi kadrolara geçme şansı verildi. Ancak kapsam içi personel ileri tarihlerde bu şansı kullandıklarına pişman olacaklardı. Çünkü kapsamiçi elemanlar aslında yüksek maaş ve olanaklar karşılığında, devlete geri dönüş yolunu kapamayı kabul etmiş oluyorlardı[4]. Bu tür personelin sayısı 2005 kasımında 24.000 olarak veriliyordu.
2005 kasımındaki devirden hemen sonra ise hatırlanacağı üzere, kapsamdışı personele devlete geri dönüş şansı verildi. Bakanlar Kurulu Kararı ile 150 gün olarak tanımlanan süre, daha sonra yine Bakanlar Kurulu kararı ile 5 yıla çıkarıldı[5].
Devlete ilk etapta geçiş yapmayan kapsamdışı personel ile Oger Telecom Tip-1 ve Tip-2 sözleşmeleri imzaladı. Tip-1 devlete geçişten vazgeçen ve özel şirket haline gelen Türk Telekom’un personeli olmaya karar veren personeldi. Tip-2 ise 2-5 yıl içinde karar vermek üzere, devlete geçiş hakkını sürdüren personeldi.
Bu sözleşmeler geçen yıl imzalanan ve bazılarınca Tip-3 olarak imzalanan sözleşmelerle ortadan kaldırılmaya çalışıldı.
Eleman azaltılmasında gözümüze çarpan temel özellik, yaş ve eğitim olarak, eleman kalitesini yükseltmeye yönelik çalışmalar. Nitekim teşvik önerilen personele bakıldığında ilkokul, ortaokul ağırlıklı oldukları görülüyor. Ayrılan eleman sayısında olmamakla birlikte aradaki sürede 3000 civarı da eleman işe alındı.
Eleman Sayısı Arttıkça Verimlilik Düşüyor
Eleman sayısı Türk Telekom’un özelleştirmesi sırasında “alıcı” firmalar için de bir negatif özellikti. Hem o kadar kişiye ödenecek ücret, hem verimlilik açısından. Daha önce de not etmiştik; Alcatel, Cisco benzeri cihaz üreticilerinde verimlilik ölçütü olarak eleman başına gelirin 300.000 $ olması gerekiyor. Bu rakamın operatörlerde daha yüksek olduğu görülüyor. Mesela 60 milyar eurolarda geliri olan Deutsche Telekom –ki 32.000 eleman çıkarma işlemi sürüyor—için bu rakam 250.000 euro yani 500.000 TL civarında[6].
Türk Telekom’da 2005 rakamlarına baktığımızda 9,811 Milyar TL gelire karşı 55.000 personel yani personel başına 180.000 TL (135.000 $) gelir görülüyordu. Şirketin halen mevcut 10 grup şirketinde [7] toplam 35.000 personel olduğu belirtiliyor. Buna karşılık konsolide gelirleri 10,195 milyar TL oldu. Bu rakamlara göre personel başına satış rakamı 290-300.000 TL (200.000 $) olarak hesaplanabilir.
Organizasyonel Değişiklikler
Özelleştirme sırasında eleman azaltmadan daha önemli olan, organizasyonel değişikliklerdi. 81 ilde kalabalık kadroları barındıran Türk Telekom’un sadece 20 ilde artıda olduğu, bizzat eski genel müdürlerinden Mehmet Ekinalan tarafından açıklanmıştı. Dolayısıyla şirket içinde ve dışarıda bu yapılanmanın değiştirilmesi bekleniyordu. Hatta geçen yıl açıklanan A-B-C-D illeri yapılandırılması öncesinde beklenen bazı il müdürlüklerinin kaldırılması ve bölge müdürlüklerinin kurulması şeklindeydi[8].
Gördüğümüz kadarıyla özelleştirme sonrasında Türk Telekom’da organizasyon çalışmalarını adım adım gerçekleştiriyor. Son açıklanan organizasyonda da, personeli azaltılmış bile olsa, halen bütün illerde müdürlükler muhafaza ediliyor. Gerçi “artık bu il müdürlüklerinin fazla havası kalmayacak. Bundan sonra 12 prens ağırlık kazanacak” yorumları alıyoruz Ama halen bu il müdürlükleri duruyor. Dolayısıyla beklenti, bu organizasyonun son olmadığı şeklinde. Bu da çalışanlar tarafından izlenen ve tartışılan bir konu durumunda[9].
Diğer yandan organizasyonun bu kadar uzun süreye yayılmasının nedenleri arasında gelişen teknolojiye ayak uyduramayacak eğitim seviyesi düşük personelin bir anda işten çıkarılmasının hükümet-devlet tarafında yaratacağı sıkıntılardan kaynaklanmış olabileceği ve bu nedenle, çalışanlarla, devletle ters düşmeden teşvik vb. yöntemlerle çalışanları azaltıp, gelişen rekabet koşullarında gelirlerini korumak amacını taşımış olabileceği dillendiriliyor.
Son olarak Türk Telekom merkez teşkilatının organizasyonunun da geçen yıl değiştirildiğini, eskiden var olan Genel Müdürlüklerinin yerine 10 Başkanlık oluşturulduğunu hatırlatalım[10].
[1] Türk Telekom 10 Yaşında
[2] Türk Telekom’da Maaş Tarihi Değişirken, Emekliliğe Teşvik Geldi – 1
[3] Türk Telekom’da Bugün 5000 Kadar Kişi Emekli Olmak Suretiyle İşten Ayrıldı
[4] Eski Bir TT Yöneticisinden Yorumlar
[5] TT Nakle Tabi Personel’e, 5 Yıl Süre Geliyor
[6] Türk Telekom İşten Çıkarmaları Halka Arz ile mi Alakalı?
[7] Türk Telekom grup şirketleri şunlardır ; TTNET A.Ş., Innova Bilişim Çözümleri A.Ş., Argela Yazılım ve Bilişim Teknolojileri A.Ş., Sebit Eğitim ve Bilgi Teknolojileri A.Ş., Cetel Telekom İletişim Sanayi ve Ticaret A.Ş., Argela USA, AssisTT Rehberlik ve Müşteri İlişkileri A.Ş., Sebit LLC, Ivea Software Solutions FZLLC
[8] Türk Telekom’da Yeni Organizasyon (2008) Açıklandı – 1
[9] Türk Telekom Yeni Organizasyon Yapısını Açıkladı (2006)
[10] Türk Telekom Genel Merkez’de de Organizasyon Değişti
Kaynak : 