Önceki bölümleri
- Türk Telekom Özelleştirmesi Üzerine – 1
- Türk Telekom Özelleştirmesi Üzerine – 2
- Türk Telekom Özelleştirmesi Üzerine – 3
- Türk Telekom Özelleştirmesi Üzerine – 4
başlıkları altında okuyabilirsiniz.
Dünya’da Telekom Sektörleri Neden Özelleşiyor ve Serbestleşiyor
Dünya’da telekom sektörü 1800’lü yılların sonunda Alexander Graham Bell’in telefonu bulmasıyla başladı denilir. Daha önce, Ulak-haberci ya da kızılderililerin fantastik duman yöntemi haberleşme sistemleri olarak kullanılmıştı ama telekom sektörünün başlangıcı telefonun bulunmasıdır.
Thomas Friedman kitabında bu dönemi (1.dünya savaşı ile sona erecek olan) 1.küreselleşme (globalleşme) dönemi olarak adlandırmakta ve nedenini haberleşme+ulaştırma sektöründeki buluşlar yoluyla dünyanın her tarafına daha kolay ulaşılabilir olduğunu göstermektedir.
Graham Bell, Dünya’nın ilk telekom şirketini de Bell Şirketi olarak o yıllarda kurdu. Bu günümüze kadar AT&T adı ile gelen ve 2-3 ay önce SBC ile birleşen firmadır.
AT&T 1985’lere kadar cirosu ile dünyanın en büyük şirketi olmayı başarmıştır. Ancak şirketin büyüklüğü “bir özel şirket olmasına karşın” zaman içinde, ABD’de yeni kurulan-kurulacak olan telekom şirketlerini engellemesine de olanak tanıdığı için, 1985 yılında Amerikan Hükümeti tarafından bölünmeye zorlanmış ve 9 bölgesel Bell (Baby Bell olarak adlandırılıyorlar) şirketine bölünmüştür.
Amerika’da özel bir şirketle 1980’lere ulaşan telekom sektörü, diğer ülkelerde ve ülkemizde devlet firmaları şeklinde gelişti. Aradaki savaşlar (1. ve 2. dünya savaşları), ve zamanın daha kısıtlı haberleşme teknolojileri haberleşmenin stratejik olması anlamına geldiği için tercih bu yönde geldi.
Ancak 1970’lere varıldığında, devlet tekellerinin telekom sektörünün gelişmesi önünde bir engel olduğu farkına varıldı. Bu dönemde artık veri iletişimi (ilk olarak telex, sonra fax) gelişmeye başlamıştı. Bu nedenle ülkeler, konuyu bağımsız bir düzenleyici eliyle özel telekom sektörü oluşturmak (yani serbestleşme) ve devlet şirketini özelleştirmek şeklinde ele aldılar. Nitekim British Telecom ile başlayan bu rüzgarda gelişmiş ülkelerin tamamı ve gelişmekte olan bazı ülkeler telekom sektöründe serbest ve özelleştirilmiş bir dönemdeler.
Telekom alanında, bakır teller dışındaki alternatiflerin yani uydu, kablosuz (wireless – mobil), lazer gibi yöntemlerin gelişmesi, devlet şirketi eliyle haberleşme yapmanın stratejik olduğu fikrini de çürütmüş olduğu için ülkeler artık tekel şirketleri çeşitli oranlarda özelleştirdiler ve bu oranı zaman içinde de yükseltiyorlar.
Peki Türkiye’de özelleştirmenin bugün geldiği nokta nedir ve serbestleşme ne durumda? bunu da bir sonraki bölümde okuyacaksınız..
Kaynak : 