Türkiye’de Site Erişime Kapatmalarının Tarihçesi – 2

Bu makalenin ilk bölümünü Müyap Kapatmaları Kötü Alışkanlık Yaratmış – 1 başlığı altında okuyabilirsiniz.

Türkiye’deki site erişim kapatmaları, bir önceki bölümde anlattığım gibi 2005 haziranında Müyap kapatmaları sırasında oluşan bir kötü alışkanlıkla başladı. Bugün artan hızla devam ederken, biz de hem online yayıncılar olarak, bu konuda çalışan hukukçular ile birlikte, konuyu anlamaya ve çözmeye çalışıyoruz. Şimdi ülkemizde, mahkemelere düşen tüm internet yayıncılığı “içerik” sorunlarına tarihsel sırayla bir göz atalım;

1. 2005 öncesinde ülkemizde site erişim kapatma olayı görülmedi. Zaten o dönem öncesi ADSL sayısı henüz çok düşüktü ve diğer ISS’lerden (Superonline vs) bağlantı yapan aboneler bulunuyordu. Dolayısıyla tek noktadan erişim kapatma yoktu. Yine de bu dönemi anlamak için 3 karakteristik olayı hatırlatalım;
   • Bir hosting firmasına, bir üst düzey devlet yöneticisine yapılan hakaret nedeniyle açılan dava[1]
   • Superonline’da forum yöneticisi Çoşkun Ak’a[2], forumlarda rastlanan bir ifade nedeniyle açılmış bir başka dava ki, döneminde epeyce ses getirmişti. Sadece 4 kelime nedeniyle Ak’a 40 ay hapis cezası verilmiş. Ancak daha sonra sorun çözülmüştü.
   • Ekşisözlük’e 2004 aralıkta ulaşan 3-4 başlığa yönelik sorun (kişilik haklarını ihlal iddiası), sitenin ilgili içerikleri yayından kaldırması ile çözülmüştü.
2. 2005 haziranında Müyap kapatmaları başladı. Bu kapatmaları bir önceki bölümde anlatmıştık, yeniden tekrarlamayacağız.2005 yılında site erişime kapatmalar sadece Türk Telekom üzerinden yapılıyordu. Türk Telekom 2005 yılında 153 sitenin erişime kapatıldığını raporluyor.
3. 2006 yılı şu ana kadar en çok sitenin kapatıldığı yıl oldu. Türk Telekom’un verdiği rakam 886 site. Rakamın yüksek olmasının arkasında Müyap kapatmaları yatıyor. 2006 yılı karakteristik olaylarını 3 başlık altında toplayabiliriz;
   • Müyap kapatmaları bütün hızı ile devam etti
   • EkşiSözlük ilk defa erişime kapatıldı[3]. Daha önceki olayda hukuk mercileri, site ile iletişime geçerek sorunun giderilmesini sağlamışken, bu sefer Müyap kapatmalarının örnek alınması sonucu, siteye haber verilmeden kapatma yapıldı.

     Öyle ki, o tarihte ADSL yoğun olmadığı ve Türk Telekom’un da tek sağlayıcı olmadığı zaman olduğu, farklı ISS’lerin aboneleri mevcut bulunduğu için, olay kullanıcılar tarafından da, site yöneticilerince de geç fark edildi. 3 ay sonra yani mart 2006’da, Türk Telekom’a başvurarak ilgili mahkeme kararını istediler.

     Ayrıca ilginçtir ama Türk Telekom’un da site yöneticilerine mahkeme kararının detaylarını vermesi geciktiği için (martta yapılan başvuru ancak mayıs ayında cevaplandı), sitenin erişime açılması ancak 5 ay sonra mümkün oldu.

   • Yıl sonunda yoğun bir şekilde internetle ilgili çocuk pornosu operasyonları yapıldı (çocuk pornosu yükleyen ya da site yayınlayan). 2006 başında kurulan İstanbul Emniyet Müdürlüğü Asayiş Şubesine bağlı Bilişim Polisi, 2000’lerden beri gelen çeşitli şikayetlere (dolandırıcılık, kişilik haklarına saldırı ya da çocuk pornosu) toplu olarak işlem yapmayı seçtiği için, üst üste operasyon yapıldı. 2006 sonundaki 1,5 ayda 155 kişi için işlem yapıldığı bildiriliyor ama üst üste işlem yapılması ve medyanın olayı büyütmesi sonucu, başta hükümet olmak üzere tüm politikacıların eline önemli bir malzeme geçmiş oldu. Bunun sonucunda Ulaştırma bakanlığı tarafından 5651 sayılı kanunun ön hazırlıkları da aralık 2006’da yapıldı.
4. 2007 yılında kapatma sayısı yine Türk Telekom tarafından 549 site olarak veriliyor. Kısaca göz atalım;
   • 2007’de ilk defa Atatürk karşıtı kapatmalar gündeme geldi. Bunun en büyük nedenlerinden birisi, YouTube’ün 2007’de popüler hale gelmesi ve yoğun bir şekilde video yüklemelerin, dolayısıyla da içerik şikayetlerinin başlamasıdır.
   • 2006 sonunda başlayan çocuk pornosu operasyonları, 2007’de tartışılmaya devam etti. 5651 de bu kapsamda (tüm seçim kargaşasına rağmen) mayıs 20072de TBMM’den geçti ve Resmi Gazete’de yayınlandı.
   • Ağustos 2007’de WordPress kapatılması meydana geldi. Ülkemizde temsilcisi olmayan bu portale yapılan kapatma ve kapatmanın kaldırılması, sistemin tıkanıklığını gösteren başlıbaşına bir ders niteliğinde.
   • Aralık 2007’de İstanbul Barosu’nda turk-internet.com işbirliği ile düzenlenen konferansta, Türk Telekom hukukçuları, 5651 yürürlülüğe girdikten sonra geçen 20-25 gün içinde, hukuk camiasında bir duraksama olduğuna ve kendilerine gelen kapatma taleplerinin durduğuna işaret etmesi de ilginç bir detay olarak tarihe kaydoldu.

   Türk Telekom’un bu ifadesi, 5651’in yürürlülüğe girmesinden hemen sonra hukuk çevrelerinde meydana gelen kararsızlığı gösteriyor. Aynı kararsızlığı 5651 dolayısıyla kurulan TK – TİB yapısında da görüyoruz.

5. 2008 yılında, mayıs başına kadar olan olaylara bakarsak, bir yandan 5651 kapsamındaki kapatmaların, diğer yandan 5651 dışı kapatmaların yapıldığını görüyoruz. Özetlersek;
   • 5651 kapsamındaki kapatmaların 23 kasım 2007 – 18 nisan 2008 arasında Res’en 197, mahkeme kararı ile 124 olduğu, 380 içerik işleminin ise sitelerle karşılıklı yapılan görüşmeler sonucunda çözüldüğünü TİB’den öğrendik.
   • Buna karşılık 5651 dışı 102 site kapatmasının ise doğrudan mahkemeden Türk Telekom’a giden kararlar üzerinden yapıldığı belirtiliyor.

Tarihçeye baktığımızda, sivil toplum örgütlerinin “5651 sansüre gider” şeklindeki ifadelerinin yanısıra ve belki daha önce olayın kriz yaratan önemli noktalarını tespit etmeleri ve ona göre davranmaları gerekiyor.

5651 ve diğer site kapatmalarını incelediğimiz yazı serisi devam edecek. Üstteki paragrafta yer alan “kriz yaratan sorunları” birlikte en son bölümde özetleyeceğiz. Bir sonraki bölümde 5651’in sorunlarını anlatacağım.

Site Kapatmalarinin son durumunun toplandigi dosyaya burayi tiklayarak ulaşabilirsiniz.

[1] Yayınlanan İçerikten Hosting Firması Sorumlu mu?
[2] Çoşkun Ak Dosyası
[3] Ekşi Sözlük Kapatmaları