Platform ekonomisinde kurye krizi derinleşiyor. Türkiye’de platform ekonomisinin bel kemiğini oluşturan motosikletli kuryeler, artan maliyetler ve düşen gelirler nedeniyle yeniden sahnede. YemekSepeti bünyesinde çalışan kuryeler, 18–19–20 Ocak tarihlerinde “kontak kapatma” eylemi yapacaklarını duyurdu. Eylem, yalnızca YemekSepeti ile sınırlı değil; Trendyol Go, Getir ve benzeri hızlı teslimat platformlarında çalışan kuryeler de benzer sorunlara dikkat çekiyor.
Bu çıkış, son 5-6 yıldır ortaya çıkan bir sorunu yani Türkiye’de dijital emek, esnek çalışma ve “bağımsız kurye” modelinin sürdürülebilirliğini yeniden tartışmaya açtı.
Kuryeler Neden Kontak Kapatıyor?
Kurye temsilcilerinin ve sahadan gelen açıklamaların ortak noktaları şu başlıklarda toplanıyor:
- Gelirlerin reel olarak düşmesi:
Enflasyon, yakıt, bakım, sigorta ve ekipman maliyetleri hızla artarken; teslimat başına ödenen ücretlerin aynı hızda artmaması. - Prim ve teşvik sistemleri:
Şeffaf olmayan, sık değişen ve hedef tutturmayı zorlaştıran prim modelleri. - Algoritmik baskı:
Performans puanı, sipariş dağıtımı ve ceza mekanizmalarının tamamen algoritmalarla belirlenmesi; kuryelerin itiraz ve müzakere kanallarının sınırlı olması. - Sosyal güvence sorunu:
“Esnaf kurye” ya da “bağımsız çalışan” statüsü nedeniyle izin, hastalık, kaza ve iş güvencesi konularında belirsizlik.
Bu sorunlar, yalnızca tek bir şirkete değil, platform ekonomisinin yapısal modeline yönelik bir itiraz olarak görülüyor.
Sadece YemekSepeti mi? Trendyol Go, Getir ve Diğerleri de Aynı Çerçevede
YemekSepeti’ndeki kontak kapatma çağrısı, daha önce Trendyol Go ve Getir kuryelerinin dile getirdiği taleplerle büyük ölçüde örtüşüyor. Yani Teslimat ücretlerinin enflasyona endekslenmesi, yakıt ve bakım desteği, algoritmik cezalara karşı itiraz mekanizması, asgari gelir güvencesi ve iş kazalarına karşı daha güçlü sigorta
Bu nedenle 18–19–20 Ocak eylemi, sektörde zincirleme bir etki yaratma potansiyeline sahip.
Platform Ekonomisinde Kritik Eşik
Bu tür kontak kapatma eylemleri, yalnızca günlük siparişlerin aksaması anlamına gelmiyor. Daha derin bir kırılmaya işaret ediyor. Şirketler açısından, teslimat süreleri, müşteri memnuniyeti ve marka algısı risk altında. Ama kuryeler açısından bakıldığında, dağınık ve sendikasız yapıya rağmen kolektif hareket arayışı güçleniyor.
Sonuçta, dijital platformlarda çalışan yüz binlerce kişinin iş hukuku, sosyal güvenlik ve algoritmik yönetim kapsamına nasıl alınacağı sorusu büyüyor. Avrupa Birliği’nde tartışılan “platform çalışanları direktifi” benzeri düzenlemeler, Türkiye için de kaçınılmaz bir gündem haline geliyor.
“Kontak Kapatma” Ne Anlama Geliyor?
Kurye eylemlerinde “kontak kapatma”, klasik grevden farklı olarak, sipariş kabul edilmemesi, sahada görünür bir iş bırakma anlamına geliyor. Bu yöntem, özellikle platformların gerçek zamanlı teslimat bağımlılığı nedeniyle kısa sürede ciddi etki yaratabiliyor.
18–19–20 Ocak’ta yapılacak kontak kapatma eylemi, yalnızca bir ücret pazarlığı değil. Bu eylem, “dakikalar içinde teslimat” konforunun arkasındaki emeğin artık sürdürülemez hale geldiğine dair güçlü bir sinyal.
YemekSepeti, Trendyol Go, Getir ve benzeri platformlar için önümüzdeki dönem kritik olacak. Ya kurye modelini sosyal ve ekonomik olarak yeniden tasarlayacaklar ya da bu tür eylemler platform ekonomisinin yeni normali haline gelecek.
Kaynak : 